II SA/Gl 157/24

II SA/Gl 157/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Artur Żurawik
Renata Siudyka /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Gapiński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 7 grudnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3437/2023/24025 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 29 września 2023 r. M. Z.(skarżąca) zwróciła się do OPS w R. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojczymem J. J. .
Prezydent Miasta R. (organ I instancji) decyzją z dnia 31 października 2023 r. nr [...], na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 poz. 390 ze zm.- dalej "u.s.r."), odmówił przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia od dnia 29 czerwca 2023 r. do bezterminowo.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołał przepisy prawa, opisał stan faktyczny sprawy oraz podał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdyż nie zostały spełnione przesłanki ustawowe. Wskazał, iż ojczym i pasierbica nie są osobami spokrewnionymi. Ponadto ustalił, że ojczym skarżącej ma syna, z którym nie utrzymuje kontaktu od 1994 r. Nie ma informacji o legitymowaniu się przez syna orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazał, iż w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednakże w uzasadnieniu wskazanego wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł co prawda o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazał jednak, że wyrok nie oznacza usunięcia tego kryterium z ustawy.
W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca wyraziła niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Zarzuciła decyzji organu I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.s.r. poprzez nie uwzględnienie okoliczności, iż wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, a także błędną wykładnię art. 17 ust. 1a u.s.r. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przyznanie skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia. Stwierdziła, że jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad ojczymem. Na poparcie swego stanowiska powołała się na orzecznictwo sądów administracyjnych oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO), po rozpatrzeniu odwołania skarżącej od decyzji organu I instancji, decyzją z dnia 7 grudnia 2023 r. nr [...], utrzymało w mocy rozstrzygniecie pierwszoinstancyjne. Po przeanalizowaniu materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie stwierdziło, iż J. J. ur. [...] r. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia 29 sierpnia 2023 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 29 czerwca 2023 r.
Wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności został złożony w dniu 29 czerwca 2023 r.
Ustaliło, że skarżąca sprawuje opiekę nad ojczymem i z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia. Ojczym jest wdowcem. Ma syna, z którym nie utrzymuje kontaktu od 1994 r., nie ma informacji o legitymowaniu się przez syna orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazało na treść art. 17 u.s.r., a mając na względzie powyższe ustalenie stwierdziło iż zaskarżona decyzja organu I instancji jest merytorycznie poprawna i zasługuje na utrzymanie w mocy. Stwierdziło, że zgodnie z aktualną linią orzeczniczą sądów administracyjnych obowiązek alimentacyjny - zgodnie z treścią art. 131 k.r.o. - powstaje w przypadku nawiązania stosunku przysposobienia, a także - stosownie do postanowień art. 144 k.r.o. - dotyczy ojczymów, macoch i pasierbów (por. wyrok NSA z dnia 11 października 2023 r., sygn. akt I OSK 2123/21)
Jednakże powołując się na przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz stanowisko sądów administracyjnych SKO stwierdziło, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla pasierbicy osoby wymagającej opieki aktualizuje się dopiero w sytuacji, gdy zaistnieją przesłanki określone w art. 17 ust. 1a pkt 1-3 u.s.r., w tym więc m.in. w sytuacji gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Tymczasem z akt sprawy wynika, że ojczym skarżącej ma syna, z którym wprawdzie nie utrzymuje kontaktu od 1994 r., ale nie ma również informacji o legitymowaniu się przez syna orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Wobec powyższego SKO stwierdziło, że prawidłowo więc organ I instancji odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojczymem.
Odnosząc się do odwołania SKO stwierdziło, że nic nie stoi na przeszkodzie aby w dalszym ciągu skarżąca opiekowała się swoim ojczymem, jednak nie oznacza to, iż powinna za tą opiekę otrzymać świadczenie pielęgnacyjne.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca zaskarżyła w całości decyzję SKO zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., art. 10 k.p.a. oraz naruszenie art. 6 k.p.a. w związku z art. 190 ust 1 w związku z art. 32 Konstytucji RP poprzez zastosowanie w przedmiotowej sprawie art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.s.r., a także art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia oraz naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na utrzymaniu wadliwej decyzji organu I instancji, jak również naruszenie przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, a to art. 17 ust 1b u.s.r. poprzez błędną wykładnię, art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 24 r., aktualnie art. 17 ust 1 pkt 2) w zw. z art. 17 ust. 1a u.s.r., poprzez błędną wykładnię. Wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazała, iż pasierbice należy traktować jak zobowiązane do alimentacji jedno z dzieci. W stosunku do naruszenia przez organy art. 17 ust. 1b u.s.r. zauważyła, że obecnie w utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych kryterium czasu wystąpienia niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma jakiegokolwiek znaczenia przy przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego . Dalej stwierdziła, iż ustawę o świadczeniach rodzinnych odnoszącą się do świadczeń pielęgnacyjnych należy interpretować nie tylko literalnie, ale według zasad celowościowych.
Podkreśliła, że w sprawie bezspornym jest okoliczność posiadania przez ojczyma skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. . Z orzeczenia wyraźnie wynika, iż ojczymowi skarżącej należy zapewnić pomoc techniczną oraz osobą w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (zgodnie z art. 4 ust 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się m.in. osoby z naruszoną sprawnością organizmu, które wymagają stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji). Co nie budzi wątpliwości, a wynika również z wywiadu środowiskowego. Skarżąca uczestniczy w codziennym życiu ojczyma m.in. przygotowuje posiłki, pomaga przy kąpieli, wychodzi z ojczymem na spacer, organizuje wizyty lekarskie itd. Choroba ojczyma postępuje, dlatego też skarżąca musiała zrezygnować z zatrudnienia. W tym stanie rzeczy oraz z analizy całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (w tym wywiadu środowiskowego z dnia 26 października 2023 r.) Zdaniem skarżącej spełnia wszystkie stawiane przed nią wymogi określone w art. 17 u.s.r.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga w przedmiotowej sprawie rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej jako: "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy .W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm. - dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, jeżeli miało lub mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).. Naruszenie prawa materialnego, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., może polegać bądź na błędnej jego wykładni, czyli mylnym pojmowaniu treści lub znaczenia określonego przepisu, bądź na niewłaściwym jego zastosowaniu, czyli podciągnięciu ustalonego stanu faktycznego pod hipotezę niewłaściwego przepisu (błąd subsumcji). Naruszenie prawa materialnego uzasadni uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia tylko wtedy, gdy miało to wpływ na wynik sprawy. Ustawodawca nie precyzuje, co należy rozumieć przez naruszenie prawa "mające wpływ na wynik sprawy". Wpływanie na wynik sprawy, to prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa materialnego na treść decyzji, a więc ukształtowanie w niej stosunku administracyjnego, materialnego lub procesowego. Sąd uchylając z tych powodów decyzję musi wykazać, że gdyby nie było stwierdzonego w postępowaniu sądowym naruszenia przepisów prawa materialnego, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej mogłoby być inne. Przyjmuje się, że brak takiego wpływu wystąpi w sytuacji, gdy nawet przy prawidłowym zastosowaniu prawa materialnego treść decyzji lub postanowienia byłaby taka sama.
W analizowanym przypadku bezspornym jest, że ojczym skarżącej orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia 29 sierpnia 2023 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 29 czerwca 2023 r. Wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, W niniejszej sprawie nie jest również kwestionowany zakres sprawowanej opieki nad ojczymem przez skarżącą.. Organ I instancji stanął natomiast na błędnym stanowisku, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, gdyż nie należy do kręgu osób wymienionych w art. 17 ust.1 pkt 4 u.s.r., albowiem nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec ojczyma. Stanowiska tego nie podzieliło SKO, słusznie zauważając, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla pasierbicy osoby wymagającej opieki aktualizuje się dopiero w sytuacji, gdy zaistnieją przesłanki określone w art. 17 ust. 1a pkt 1-3 u.s.r., w tym więc m.in. w sytuacji gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.s.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Natomiast w myśl art. 17 ust. 1a u.s.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Powołane przepisy określają przesłanki pozytywne, których wystąpienie warunkuje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 u.s.r. określa krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, art. 17 ust. 1a u.s.r. wyznacza zaś kolejność uprawnionych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. Tym samym ustawodawca nie pozostawił organom dowolności w przyznawaniu tego świadczenia, dowolnością tą nie dysponują także osoby z kręgu rodziny, które nie mogą wskazać, komu ich zdaniem należy przyznać świadczenie. Członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności, nie nabywa - z racji sprawowania opieki - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca jako pasierbica może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, ale na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. Z treści wskazanego przepisu oraz art. 17 ust. 1a u.s.r. wynika jednoznacznie, że ustawodawca powiązał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z obowiązkiem alimentacyjnym. Obowiązek alimentacyjny wynika ze szczególnej więzi prawnej łączącej krewnych, czy małżonków (art. 128, art. 129 i art. 130 k.r.o.). Może on jednak dotyczyć także innych osób bliskich, niezwiązanych więzami krwi.
Taka sytuacja przewidziana została w art. 144 k.r.o. W myśl art. 144 § 1 k.r.o. dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od męża swojej matki, niebędącego jego ojcem, jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje dziecku w stosunku do żony swego ojca, niebędącej jego matką. Zgodnie zaś z art. 144 § 2 k.r.o. mąż matki dziecka, niebędący jego ojcem, może żądać od dziecka świadczeń alimentacyjnych, jeżeli przyczyniał się do wychowania i utrzymania dziecka, a żądanie jego odpowiada zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje żonie ojca dziecka, niebędącej matką dziecka. Przytoczone regulacje art. 144 k.r.o. poszerzają przewidziany w art. 128 k.r.o. krąg osób uprawnionych i zobowiązanych do alimentacji. Dlatego też uznać należy, iż obowiązek alimentacyjny pasierbicy względem ojczyma powinien być traktowany na równi z obowiązkiem dzieci wobec rodziców, choć nie może go wyprzedzać oraz, że obowiązek ten wynika wprost z przepisu ustawy, tj. art. 144 § 1 k.r.o. (tak wyrok NSA z dnia 2 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 966/21).
Skarżąca jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym wobec ojczyma. Istotnym jest jednak, że zgodnie z art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Przepis ten wskazuje kolejność zobowiązanych do alimentacji oraz wymienia stany faktyczne uzasadniające powstanie obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby zobowiązanej w dalszej kolejności.
Przepis art. 17 ust. 1a u.s.r. wskazuje bowiem, iż osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, a więc osobom innym niż wskazane w pkt 1 - 3, na których ciąży obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami k.r.o., z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, a nadto innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie pod warunkami wskazanymi w tym przepisie, które winny być spełnione łącznie. Z powyższego wynika, że przepisy u.s.r. formułują na gruncie tej ustawy, autonomiczną względem kolejności obowiązku alimentacyjnego wynikającego z przepisów k.r.o., kolejność prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. wynika, iż prawo to mają także inne osoby niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. Skarżąca nie jest spokrewniona z niepełnosprawnym, a zatem jej uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego nie może wyprzedzać uprawnienia osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki.
Warunki, które umożliwiają przyznanie osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami k.r.o., innej niż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki są następujące: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust.1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie niepełnosprawny ma syna, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to należy uznać, iż skarżąca nie wypełnia warunków wskazanych w powyższym przepisie.
Powyższa argumentacja znajduje w uchwale NSA z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, wskazującą, iż warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.s.r., osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.s.r.) (tak uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sądu Administracyjnego w uzasadnieniu powyższej uchwały przyjął także, że regulacja art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a u.śsr. statuująca warunek legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jako okoliczność uzasadniająca przyznanie świadczenia osobom zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności, nie jest rozwiązaniem, które wymaga zakwestionowania ze względu na normy Konstytucji RP. Podkreślono przy tym, że rozbieżności w stosowaniu powyższego przepisu nie dotyczyły rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością i koniecznością poszukiwania normy prawnej w optymalny sposób realizującej zamiar prawodawcy, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle ze zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. Natomiast wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. Uwzględnienie kontekstu systemowego i celu ustawy oznacza wzięcie pod uwagę pełnego katalogu świadczeń opiekuńczych przewidzianych w tej ustawie. W przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem określonego pierwszeństwa osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności. Limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu (tak uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22,) Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę uchwałą tą pozostaje związany na warunkach wskazanych w art. 269 § 1 p.p.s.a.
Warto w tym miejscu podkreślić, że pomimo negatywnych przesłanki analizowanej tu regulacji u.s.r., Państwo nie pozostawia takich opiekunów jak skarżąca bez wsparcia finansowego. Nie można bowiem tracić z pola widzenia przepisów u.s.r. o specjalnym zasiłku opiekuńczym, które pozwalają przyznać to świadczenie rodzinne opiekunom osób niepełnosprawnych, niezależnie od tego czy np. pełnoletni zstępni podopiecznego posiadają orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W konsekwencji, brak było podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojczymem.
W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Wszystkie przywołane orzeczenia sądów administracyjnych opublikowane są w internetowej bazie orzeczeń NSA.