II SA/Gl 1566/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2024-12-23
NSAochrona środowiskaWysokawsa
środowiskoodpadydecyzja środowiskowarozbudowa zakładuplan miejscowypostępowanie administracyjnewyłączenie organukontrola sądowaWSA Gliwice

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił sprzeciw spółki od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która uchyliła decyzję Prezydenta Miasta D. w sprawie środowiskowych uwarunkowań dla rozbudowy zakładu.

Spółka S. sp. z o.o. wniosła sprzeciw od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która uchyliła decyzję Prezydenta Miasta D. dotyczącą środowiskowych uwarunkowań dla rozbudowy zakładu. Kolegium uznało, że Prezydent Miasta D. powinien był rozważyć swoją wyłączność od prowadzenia postępowania, gdyż gmina i Skarb Państwa były stronami postępowania, a Prezydent reprezentował te podmioty. Sąd administracyjny uznał decyzję Kolegium za prawidłową, oddalając sprzeciw spółki.

Sprawa dotyczyła sprzeciwu spółki S. sp. z o.o. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, która uchyliła decyzję Prezydenta Miasta D. w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań dla planowanej rozbudowy zakładu. Prezydent Miasta D. wydał decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na rozbudowie zakładu przetwarzania odpadów. Stowarzyszenie [...] wniosło odwołanie od tej decyzji, podnosząc zarzuty dotyczące m.in. konfliktu interesów gminy, braku określenia wpływu inwestycji na zdrowie ludzi oraz niezgodności z planem miejscowym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję Prezydenta, wskazując na naruszenie przepisów postępowania, w szczególności na konieczność rozważenia wyłączenia organu pierwszej instancji od prowadzenia postępowania, gdyż Prezydent Miasta D. był jednocześnie organem prowadzącym postępowanie i reprezentował Gminę oraz Skarb Państwa, którzy byli stronami postępowania. Kolegium wskazało również na inne uchybienia organu pierwszej instancji, takie jak niepełna analiza planu miejscowego i pominięcie części warunków uzgodnienia. Spółka S. sp. z o.o. wniosła sprzeciw od decyzji Kolegium, kwestionując zasadność wyłączenia organu oraz inne wskazane przez Kolegium uchybienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał decyzję Kolegium za prawidłową, oddalając sprzeciw spółki. Sąd podkreślił, że kontrola decyzji kasacyjnej ogranicza się do oceny istnienia przesłanek do jej wydania, a kwestia wyłączenia organu, gdy gmina jest stroną postępowania, może budzić wątpliwości i wymaga rozważenia, zwłaszcza gdy organ występuje w podwójnej roli. Sąd uznał, że Kolegium prawidłowo wskazało na naruszenia przepisów postępowania, które uzasadniały uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, organ odwoławczy prawidłowo wskazał na konieczność rozważenia wyłączenia organu pierwszej instancji, co stanowiło wystarczającą podstawę do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że sytuacja, w której organ prowadzący postępowanie jest jednocześnie reprezentantem strony (gminy/Skarbu Państwa) w tym samym postępowaniu, może budzić wątpliwości co do bezstronności i obiektywizmu, co koresponduje z prawem do dobrej administracji i standardami bezstronności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

inne

Przepisy (22)

Główne

u.o.ś. art. 71 § ust. 1

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

u.o.ś. art. 71 § ust. 2

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

u.o.ś. art. 72 § ust. 1

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

u.o.ś. art. 72 § ust. 1a

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

u.o.ś. art. 74 § ust. 3a

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

u.o.ś. art. 75 § ust. 1

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

u.o.ś. art. 77 § ust. 1

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

k.p.a. art. 138 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 151a § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 64a

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 64e

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie art. 2 § ust. 1 pkt 41

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko

Rozporządzenie art. 2 § ust. 2 pkt 1

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko

Pomocnicze

u.o.ś. art. 79a

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

u.o.ś. art. 82

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 24 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § § 2a

Kodeks postępowania administracyjnego

Rozporządzenie art. 3 § ust. 1 pkt 54b

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko

Rozporządzenie art. 3 § ust. 1 pkt 2

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko

Argumenty

Skuteczne argumenty

Konieczność rozważenia wyłączenia organu pierwszej instancji z uwagi na jego podwójną rolę (organ prowadzący postępowanie i reprezentant strony). Niewystarczająca analiza zgodności przedsięwzięcia z planem miejscowym przez organ pierwszej instancji. Niewłaściwe uwzględnienie przez organ pierwszej instancji warunków uzgodnień z innymi organami oraz opinii.

Odrzucone argumenty

Zarzuty spółki dotyczące błędnego wyłączenia organu pierwszej instancji. Zarzuty spółki dotyczące prawidłowej oceny zgodności z planem miejscowym. Zarzuty spółki dotyczące prawidłowego uwzględnienia uzgodnień i opinii.

Godne uwagi sformułowania

organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Kwestia wyłączenia organu w sytuacji, gdy stroną postępowania jest dana jednostka samorządu terytorialnego w orzecznictwie i literaturze przedmiotu nie jest jednolicie postrzegana. Bezstronność organu leży w interesie wszystkich stron postępowania, a w szczególności wnioskodawcy zwracającego się o ustalenie środowiskowych uwarunkowaniach realizacji danego przedsięwzięcia.

Skład orzekający

Aneta Majowska

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Kwestie wyłączenia organu administracji publicznej, gdy gmina jest stroną postępowania, a także zasady oceny zgodności inwestycji z planem miejscowym i znaczenie uzgodnień z innymi organami w postępowaniu środowiskowym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z wyłączeniem organu w postępowaniu administracyjnym oraz specyfiki postępowania w sprawie decyzji środowiskowych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia wyłączenia organu administracji publicznej w sytuacji konfliktu interesów, co jest istotne dla praktyki prawniczej i zrozumienia zasad bezstronności.

Czy prezydent miasta może decydować w sprawie, której gmina jest stroną? Sąd rozstrzyga o wyłączeniu organu.

Sektor

przemysł odpadowy

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 1566/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-12-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne
Środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia
Sygn. powiązane
III OSK 622/25 - Wyrok NSA z 2025-05-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono sprzeciw od decyzji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1094
art. 71 ust. 1, art. 75 ust. 1, art. 74 ust. 3a
Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udział społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  oceny oddziaływania na środowisko (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 138 par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 64a, art. 64e, art. 151a par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 grudnia 2024 r. sprawy ze sprzeciwu S. sp. z o.o. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 21 października 2024 r. nr SKO.OŚ/41.9/447/2024/11817/RN w przedmiocie uwarunkowań środowiskowych dla inwestycji oddala sprzeciw.
Uzasadnienie
Decyzją Nr [...] z dnia 24 maja 2024 r. Prezydent Miasta D., działając w oparciu o art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 71 ust. 2 pkt 1, art. 72 ust. 1 pkt 1, art. 77 ust. 1 pkt 1, pkt 2, pkt 3, pkt 4, art. 79 ust. 1, art. 82 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz.1094 z późn. zm.) w zw. z art. 15 ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2023 r., poz. 1890), § 2 ust. 2 pkt 1 w związku z § 2 ust. 1 pkt 41 oraz § 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 3 ust. 1 pkt 54b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (tekst jedn. Dz. U. z 2019, poz. 1839 ze zm.) w zw. z § 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2023 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2023 r., poz. 1724), wydał Spółce S. Sp. z o.o., ul. [...], [...], decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na: "Rozbudowie zakładu S. Sp. z o.o. w D., przy ul. [...]", przewidzianego do realizacji w D. na dz. ew. nr [...] oraz [...] (obręb [...]), przy uwzględnieniu uwarunkowań wskazanych w decyzji. Organ określił:
I. Rodzaj i miejsce realizacji przedsięwzięcia. Zakres przedsięwzięcia obejmuje:
- budowę instalacji termicznego przekształcania odpadów [...] (Piec Obrotowy Linia 2), o wydajności 88.000 Mg odpadów na rok, tj. 264 Mg/dobę, 11 Mg/h wraz z pełną linią oczyszczania spalin,
- budowę Budynku Głównego, tj. Hali Magazynowej, Podawania Odpadów, Dyspozytorni (HMPOD) - hali z boksami na odpady stałe, pomieszczeniami socjalnymi, rozdzielnią elektryczną, dyspozytornią główną, zabudowanymi urządzeniami załadowczymi odpady - stałe, medyczne, odpady w opakowaniach, miejscem magazynowania dla odpadów medycznych,
- budowę Wiaty Magazynowej na odpady [...],
- budowę Wiaty Magazynowej na odpady [...],
- budowę Zbiorników Technologiczno-Operacyjnych na odpady ciekłe [...],
- budowę magazynów na odpady wytworzone,
- budowę silosów na odpady wytworzone,
- budowę silosów na reagenty do procesu,
- budowę magazynu części zamiennych i zaplecza warsztatowego,
- budowę budynku turbogeneratora oraz stacji redukcyjno-schładzającej parę,
- budowę rozdzielni głównej zasilającej wraz z transformatorami,
- podłączenie zasilania zakładu z sieci energetycznej linią kablową z GPZ,
- budowę zbiornika wody pożarowej oraz systemu gaszenia,
- budowę zbiornika na ścieki deszczowo - przemysłowe,
- drogi i place, tereny utwardzone,
- wykonanie wzmocnienia terenu,
- zagospodarowanie terenów zielonych.
Przedmiotowe przedsięwzięcie zaliczane jest do mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko w myśl § 2 ust. 2 pkt 1 w zw. z § 2 ust. 1 pkt 41 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko tj. przedsięwzięcie polegające na rozbudowie, przebudowie lub montażu instalacji do przetwarzania w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 21 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2019 r., poz. 701, 730, 1403 i 1579) odpadów niebezpiecznych, w tym składowiska odpadów niebezpiecznych oraz miejsca retencji powierzchniowej odpadów niebezpiecznych.
Dokładna charakterystyka przedsięwzięcia stanowi załącznik nr 1 do niniejszej decyzji.
II. Warunki ochrony środowiska, w ramach których określił: Warunki wykorzystywania terenu w fazie realizacji i eksploatacji, ze szczególnym uwzględnieniem konieczności ochrony cennych wartości przyrodniczych, zasobów naturalnych i zabytków oraz ograniczenia uciążliwości dla terenów sąsiednich (II.1.) oraz Wymagania dotyczące ochrony środowiska konieczne do uwzględnienia w projekcie budowlanym (II.2.).
III. Wymogi w zakresie przeciwdziałania skutkom awarii przemysłowych, w odniesieniu do przedsięwzięć zaliczanych do zakładów stwarzających zagrożenie wystąpienia poważnych awarii w rozumieniu ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska.
IV. Wymogi w zakresie ograniczania transgranicznego oddziaływania na środowisko w odniesieniu do przedsięwzięć, dla których przeprowadzono postępowanie w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko - nie dotyczy.
V. Nie stwierdza się konieczności przeprowadzenia ponownej oceny oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko ani postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko w ramach postępowania w sprawie wydania decyzji, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1, 10, 14 i 18 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku.
W uzasadnieniu po przywołany podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia organ podał w oparciu o przeprowadzone analizy, iż oddziaływanie ponadnormatywne zamknie się w granicach nieruchomości, na których będzie realizowane przedsięwzięcie.
Z ustaleń organu wynika, że działki objęte wnioskiem nr [...] i [...] położone są na obszarze, dla którego obowiązuje "Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego miasta D. dla terenów położonych w rejonie ulic: [...], [...], [...], [...] - etap I" (Dz. Urz. Woj. Śl. z [...] r., poz. [...]), na terenie oznaczonym symbolem [...] - z podstawowym przeznaczeniem pod gospodarowanie odpadami (w tym działalność w zakresie zbierania, transportu, przetwarzania odpadów, termicznego przekształcania odpadów). Odwołując się do zapisu § 4 ust. 2 pkt 3 lit. d ww. planu organ stwierdził, że przedmiotowe przedsięwzięcie jest zgodne z przeznaczeniem terenu wskazanym w planie miejscowym a do inwestycji znajdzie zastosowanie wyjątek od zakazu realizacji nowych przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko określony w planie miejscowym, ze względu na rozbudowę istniejącego zakładu.
Dalej organ wskazał, iż wystąpił o stosowne uzgodnienie warunków realizacji przedsięwzięcia oraz wyrażenie opinii. Dyrektor RZGW w G. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie postanowieniem z dnia 12 września 2023 r. znak [...] uzgodnił realizację przedsięwzięcia w wariancie wybranym przez inwestora i określił warunki tej realizacji. Marszałek Województwa Śląskiego postanowieniem z dnia 24 października 2023 r. nr [...] zaopiniował pozytywnie przedmiotowe przedsięwzięcie oraz wskazał warunki jego realizacji oraz eksploatacji. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w D. pismem znak [...] z dnia 13 listopada 2023 r. zaopiniował pozytywnie w zakresie wymagań higienicznych i zdrowotnych realizację przedmiotowego przedsięwzięcia oraz wskazał warunki jego realizacji. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska postanowieniem znak [...] z dnia 22 stycznia 2024 r. uzgodnił realizację przedsięwzięcia oraz wskazał warunki jego realizacji i eksploatacji.
Organ podał również, że w postępowaniu zapewniono udział społeczeństwa poprzez podanie do publicznej wiadomości informacji wymienionych w decyzji.
W trakcie prac związanych z realizacją przedsięwzięcia mogą występować okresowe uciążliwości tj. pylenie podczas prowadzenia prac ziemnych czy emisja substancji pyłowo-gazowych ze spalania paliw w silnikach spalinowych samochodów i sprzętu budowlanego, mające charakter krótkotrwały o zasięgu lokalnym. Planowane zamierzenie będzie wyposażone w szczelną nieprzepuszczalną powierzchnię, zatem nie będzie stwarzało zagrożenia dla środowiska gruntowo-wodnego. W wyniku realizacji przedsięwzięcia powstaną nowe źródła emisji zorganizowanej i niezorganizowanej do powietrza, a głównym źródłem emisji zorganizowanej będą procesy termicznego przekształcania odpadów niebezpiecznych. Eksploatacja planowanego zamierzenia będzie związana z wytwarzaniem odpadów. W raporcie przedstawiono i przeanalizowano warianty realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia, a wyboru wariantu dokonano biorąc pod uwagę uwarunkowania ekonomiczne oraz oddziaływanie na środowisko. Organ uznał, że wybrany przez Inwestora wariant realizacji przedsięwzięcia jest korzystniejszy z punktu widzenia oddziaływania na środowisko. Z uwagi na zakres planowanej inwestycji, etap realizacji nie będzie źródłem znaczących oddziaływań na poszczególne elementy środowiska.
W odwołaniu od tej decyzji, wniesionym przez Stowarzyszenie [...] w D., sformułowano zarzuty naruszenia: art. 24 k.p.a. ze względu na konflikt interesów Gminy przy wydawaniu decyzji ze względu na zarządzanie działkami sąsiadującymi z Inwestorem; art. 72 ust. 5 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku w związku z wydaniem dwóch decyzji środowiskowych dla jednego przedsięwzięcia; art. 62 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku w związku z brakiem określenia wpływu inwestycji na zdrowie ludzi przez brak dokładnej ilości emisji do środowiska; zapisów planu miejscowego poprzez zgłoszenie zadania jako nowej inwestycji, podczas gdy plan dopuszcza tylko rozbudowę istniejącej; nieuwzględnienie skumulowanego jednoczesnego oddziaływania na środowisko kilkudziesięciu zakładów zlokalizowanych w tym rejonie i stanu badań środowiska, które wskazuje na degradację terenu uniemożliwiającą zamieszkanie na nim ludzi.
Pismem z dnia 22 lipca 2024 r. Inwestor reprezentowany przez fachowego pełnomocnika przedstawił swoje stanowisko w sprawie.
Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: organ odwoławczy), decyzją z dnia 21 października 2024 r. nr SKO.OŚ/41.9/447/2024/11817/RN, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.), uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
W pierwszej części uzasadnienia organ odwoławczy przedstawił szczegółowo przebieg postępowania oraz przywołał brzmienie przepisów znajdujących zastosowanie w sprawie. Zaskarżona decyzja została wydana po przeprowadzeniu oceny oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko. Organ odwoławczy wskazał, iż w postępowaniu przed organem pierwszej instancji nie brało udziału Odwołujące się Stowarzyszenie, prowadzące swoją działalność od [...] r. (tj. dłużej niż 12 miesięcy przed dniem wszczęcia postępowania), które wobec zapisów pkt 8 ust. 2 regulaminu oraz wskazanych w Ewidencji stowarzyszeń zwykłych pod pozycją [...] celów jego działalności, jest organizacją ekologiczną w rozumieniu art. 44 ust. 2 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku, mającą prawo wniesienia odwołania od decyzji wydanej w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa.
Po przeprowadzeniu postępowania Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Kolegium zauważyło, że stroną w postępowaniu jest m. in. Miasto D., którego organem wykonawczym jest Prezydent Miasta D. oraz Skarb Państwa, w imieniu którego uprawnienia właścicielskie wykonuje Prezydent Miasta D. - równocześnie organ pierwszej instancji. Z treści zaskarżonej decyzji oraz z akt sprawy wynika natomiast, że organ pierwszej instancji nie rozważył i nie zbadał czy w sprawie zachodzą przesłanki wyłączenia organu. Zwrócił również uwagę, że wadliwe niezastosowanie instytucji wyłączenia stanowi podstawę wznowienia postępowania w odniesieniu do decyzji ostatecznych. Tego rodzaju naruszenie w ocenie organu odwoławczego uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
W ocenie organu odwoławczego, dokonując oceny zgodności planowanego przedsięwzięcia z zapisami planu miejscowego organ pierwszej instancji dokonał analizy § 4 ust. 2 pkt 3 lit. d planu, pomijając treść § 8 ust. 3 planu. Kolegium zauważyło, że rozbudowa zakładu planowana jest na działce numer [...] (strona 8 raportu), w raporcie Inwestor odniósł się do ww. zasad wynikających z zapisów planu miejscowego (poza nakazem zapewnienia odpowiedniej ilości miejsc parkingowych i maksymalnej szerokości elewacji frontowej), a kwestii tej nie wyjaśnił organ pierwszej instancji, w tym zakresie nie odniósł się w żaden sposób do zapisów ww. raportu. W sytuacji natomiast gdy analiza doprowadziłaby do wniosku o niezgodności planowanego przedsięwzięcia z zapisami planu miejscowego organ powinien zastosować art. 79a k.p.a. Kolegium wskazało także, że organ pierwszej instancji pominął część warunków realizacji przedsięwzięcia zamieszczonych w postanowieniu Dyrektora Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w G. Nr [...] z dnia 12 września 2023 r. Organ odwoławczy wymienił szczegółowo punkty postanowienia pominięte przez organ pierwszej instancji, oraz wyjaśnił, że organ jest związany stanowiskiem organu uzgadniającego. W odniesieniu do wniosków sformułowanych przez organy opiniujące: Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w D. w opinii sanitarnej Nr [...] z dnia 13 listopada 2023 r. oraz Marszałka Województwa Śląskiego w postanowieniu Nr [...] z dnia 24 października 2023 r., wyjaśnił, iż choć nie mają one charakteru wiążącego, a organ może ich nie stosować, jednak stanowisko takie powinno zostać odpowiednio uzasadnione, czego organ pierwszej instancji nie uczynił. Podkreślił, że określenie warunków realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia nie może być dowolne i winno zostać prawidłowo uzasadnione - czego jednak nie spełnia zaskarżona decyzja. W ramach zaleceń Kolegium podało, iż ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji powinien usunąć wymienione uchybienia, a w pierwszej kolejności zwrócić się o wyznaczenie innego organu do załatwienia sprawy. Końcowo organ odwoławczy odniósł się do postanowienia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w K. Nr [...] z dnia 22 stycznia 2024 r. wyjaśniając, że nie podlegało ono odrębnemu zaskarżeniu. W ocenie Kolegium postanowienie jest prawidłowe, organ uzgadniający występował do organu pierwszej instancji o udzielenie dodatkowych wyjaśnień w sprawie oraz nadesłanie dokumentów, następnie po zebraniu całego materiału dowodowego dokonał jego prawidłowej oceny czemu dał wyraz w obszernym i szczegółowym uzasadnieniu. Organ odwoławczy zauważył także, że ustosunkowanie się do pozostałych zarzutów odwołania na tym etapie postępowania stanowiłoby nieuprawnione wkroczenie w kompetencje organu pierwszej instancji, który zobowiązany będzie do przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego w sprawie.
Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca Spółka – S. Sp. z o.o. z siedzibą w D.. W złożonym sprzeciwie skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik Skarżącej Spółki sformułował zarzuty naruszenia:
1) art. 138 § 2 w zw. z art. 24 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wobec błędnego stwierdzenia, że Prezydent podlegał wyłączeniu od załatwienia sprawy na podstawie art. 24 § 1 pkt 4 k.p.a., podczas gdy przepis ten reguluje jedynie przesłanki wyłączenia pracownika, a nie wyłączenia organu, nadto w świetle obowiązujących przepisów brak jest podstaw do wyłączenia organu od załatwienia sprawy wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach z tego tylko względu, że organ ten na podstawie odrębnych przepisów jest organem wykonawczym gminy albo wykonuje uprawnienia właścicielskie Skarbu Państwa będących stroną takiego postępowania,
2) art. 138 § 2 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 80 ust. 2 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku, wobec błędnego stwierdzenia przez organ odwoławczy, że w sprawie wystąpiło naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a., gdyż organ nie zbadał czy w wyniku realizacji przedsięwzięcia zostaną zachowane zasady zagospodarowania terenu i kształtowania zabudowy określone w § 8 ust. 3 planu miejscowego, podczas gdy organ dokonał oceny zgodności lokalizacji przedsięwzięcia z planem miejscowym i ocenił, że taka zgodność zachodzi, a ww. zapis planu nie miał znaczenia dla decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach,
3) art. 138 § 2 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 w zw. z art. 136 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego co do zgodności lokalizacji przedsięwzięcia z ustaleniami planu miejscowego wobec stwierdzenia (z czym Spółka się nie zgadza), że Prezydent nie zbadał czy w wyniku realizacji przedmiotowej inwestycji zostaną zachowane zasady określone w § 8 ust. 3 planie miejscowym, podczas gdy organ odwoławczy powinien w pierwszej kolejności dokonać samodzielnych ustaleń w tym zakresie, tym bardziej, że wyjaśnienia wymagały jedynie dwie kwestie: szerokości elewacji oraz zapewnienia odpowiedniej ilości miejsc parkingowych, zatem nie zachodziły podstawy do wydania decyzji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.,
4) art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 77 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 77 ust. 3 o udostępnianiu informacji o środowisku w zw. z art. 106 k.p.a. przez uchylenie decyzji organu pierwszej instancji wobec stwierdzenia, że Prezydent pominął i zmodyfikował cześć warunków wskazanych w postanowieniu Dyrektora RZGW w G. z dnia 12 września 2023 r., podczas gdy - nawet jeżeli przyjąć, że takie uchybienie miało miejsce, to usunięcie tego typu wadliwości nie wymagało ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, a tego typu wadliwość mogła zostać usunięta przez wydanie decyzji reformatoryjnej,
5) art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 77 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia wobec stwierdzenia, że Prezydent "nie wykorzystał wszystkich wniosków, sformułowanych przez organy opiniujące", podczas gdy Prezydent nie miał obowiązku uwzględniać wszystkich warunków sformułowanych przez organy opiniujące, mógł je uwzględnić, uwzględnić częściowo albo w ogóle ich nie uwzględniać,
6) art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 77 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez uchylenie decyzji organu pierwszej instancji wobec stwierdzenia przez organ odwoławczy, że uzasadnienie organu pierwszej instancji jest wadliwe w zakresie odniesienia się do stanowisk organów opiniujących, podczas gdy jeżeli nawet do takiego naruszenia doszło (z czym Spółka się nie zgadza), to takie naruszenie nie miało istotnego wpływu na rozstrzygnięcie, a dla usunięcia takiego naruszenia nie było konieczne przeprowadzenie postępowania dowodowego przez organ pierwszej instancji i Kolegium mogło tę wadliwość usunąć samodzielnie wydając decyzję reformatoryjną,
7) art. 138 § 2 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez uchylenie decyzji organu pierwszej instancji wobec stwierdzenia przez organ odwoławczy, że uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji nie odpowiada przepisom prawa, podczas gdy Prezydent przedstawił uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji, a stwierdzone rzekomo przez organ odwoławczy naruszenie jest tak lapidarnie opisane, że trudno jest ustalić, czego konkretnie dotyczy,
8) art. 138 § 2 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez uchylenie decyzji organu pierwszej instancji wobec stwierdzenia, że uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji nie odpowiada przepisom prawa, podczas gdy nawet jeżeli uzasadnienie było wadliwe w zakresie wskazanym przez Kolegium (co Spółka kwestionuje), to i tak taka wadliwość nie uzasadniała wydania decyzji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., nie miała bowiem istotnego wpływu na wynik sprawy i mogła zostać usunięta przez organ odwoławczy.
Skarżąca wniosła o uwzględnienie sprzeciwu przez organ odwoławczy poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie nowej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji przez Sąd oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu pełnomocnik Skarżącej rozszerzył sformułowane zarzuty oraz przedstawił argumentację i orzeczenia sądów administracyjnych dla poparcia przedstawionego stanowiska.
W odpowiedzi na sprzeciw organ wniósł o jego oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje.
Stosownie do brzmienia przepisu art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw.
Granice rozpoznania sprzeciwu od decyzji przez sąd administracyjny określa art. 64e p.p.s.a. W myśl tego przepisu rozpoznając sprzeciw, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Stosownie do treści art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Jeżeli organ pierwszej instancji dokonał w zaskarżonej decyzji błędnej wykładni przepisów prawa, które mogą znaleźć zastosowanie w sprawie, w decyzji organ odwoławczy określa także wytyczne w zakresie wykładni tych przepisów (art. 138 § 2a k.p.a.).
W literaturze przedmiotu przyjmuje się, iż naruszenie przepisów postępowania, o którym mowa w art. 138 § 2 k.p.a. zachodzi nie tylko, gdy organ pierwszej instancji nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego, lecz również gdy postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone z rażącym naruszeniem przepisów procesowych bądź w sytuacji nieustalenia istotnych okoliczności faktycznych niezbędnych do prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Wystąpienie wskazanych naruszeń spowoduje, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy będzie miał wpływ na jej rozstrzygnięcie (por. A. Kabat w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, Lex el. 2021, B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 2017, s. 728-729).
Sprzeciw powoduje zatem wszczęcie postępowania w zakresie ograniczonym do kontroli decyzji kasacyjnej, z uwzględnieniem tylko kryteriów formalnych. Sprzeciw nie jest środkiem prawnym służącym kontroli materialnoprawnej podstawy decyzji. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, rola sądu administracyjnego kontrolującego decyzję o charakterze kasacyjnym sprowadza się do analizy przyczyn, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisem art. 138 § 2 k.p.a. Sąd jest władny uwzględnić sprzeciw wyłącznie, gdy uchylenie decyzji pierwszoinstancyjnej i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania nie wynikało z przesłanek określonych ww. przepisem (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 2021 r. sygn. akt II OSK 1190/21). W rezultacie uwzględnienie sprzeciwu może nastąpić jedynie w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia art. 138 § 2 k.p.a. Stwierdzenie natomiast, że zakres wymaganego uzupełnienia postępowania dowodowego przez organ odwoławczy przekraczałby ramy "dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie", może stanowić podstawę do wydania decyzji kasacyjnej z art. 138 § 2 k.p.a., z uwagi na fakt, że sprowadziłoby się ono w istocie do przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, co z kolei naruszałoby zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.
Po dokonaniu, w świetle powyższych kryteriów, analizy zasadności wydania w niniejszej sprawie decyzji kasacyjnej przez organ odwoławczy, Sąd na gruncie rozpoznawanej sprawy stwierdza, że jest ona prawidłowa, a sprzeciw od niej nieuzasadniony. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie została objęta decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 21 października 2024 r. nr SKO.OŚ/41.9/447/2024/11817/RN, mocą której organ odwoławczy uchylił w całości zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji – Prezydenta Miasta D., Nr [...] z dnia 24 maja 2024 r. w przedmiocie środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji.
Planowane przedsięwzięcie stanowiące przedmiot postępowania: "Rozbudowa zakładu S. Sp. z o.o. w D., przy ul. [...]", przewidzianego do realizacji w D. na dz. nr [...] oraz [...] (obręb [...]), przy uwzględnieniu uwarunkowań wskazanych w decyzji, zostało zaliczone do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, o których mowa w § 2 ust. 2 pkt 1 w związku z § 2 ust. 1 pkt 41 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko,
Podstawą materialnoprawną wydanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Zgodnie z art. 71 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku, decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach określa środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia. Uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jest wymagane dla planowanych: 1) przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko; 2) przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko (ust. 2). Wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach następuje przed uzyskaniem decyzji wskazanych w art. 72 ust. 1 omawianej ustawy. Wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach następuje także przed dokonaniem zgłoszenia budowy lub wykonania robót budowlanych oraz zgłoszenia zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części na podstawie ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (art. 72 ust. 1a).
Organem właściwym do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jest wójt, burmistrz, prezydent miasta (w innych przypadkach niż wymienione w art. 75 ust. 1 pkt 1-3). Zgodnie z brzmieniem art. 74 ust. 3a ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku, stroną postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jest wnioskodawca oraz podmiot, któremu przysługuje prawo rzeczowe do nieruchomości znajdującej się w obszarze, na który będzie oddziaływać przedsięwzięcie w wariancie zaproponowanym przez wnioskodawcę, z zastrzeżeniem art. 81 ust. 1. Przez obszar ten rozumie się:
1) przewidywany teren, na którym będzie realizowane przedsięwzięcie, oraz obszar znajdujący się w odległości 100 m od granic tego terenu,
2) działki, na których w wyniku realizacji, eksploatacji lub użytkowania przedsięwzięcia zostałyby przekroczone standardy jakości środowiska, lub
3) działki znajdujące się w zasięgu znaczącego oddziaływania przedsięwzięcia, które może wprowadzić ograniczenia w zagospodarowaniu nieruchomości, zgodnie z jej aktualnym przeznaczeniem.
W rozpoznawanej sprawie Stronami pozostawały m.in. Gmina D., której organem wykonawczym jest Prezydent Miasta D. oraz Skarb Państwa w imieniu którego uprawnienia właścicielskie wykonuje Prezydent Miasta D. (wypisy z rejestru gruntów pozostające w aktach administracyjnych sprawy). Równocześnie organem pierwszej instancji rozpoznającym sprawę w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia, pozostaje Prezydent Miasta D..
W sprawie rozpoznania sprzeciwu od decyzji, sąd administracyjny bada jedynie zaistnienie przesłanek uzasadniających wydanie przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej w oparciu o art. 138 § 2 k.p.a. Skoro organ odwoławczy stwierdził konieczność rozważenia przez organ pierwszej instancji kwestii wyłączenia organu od rozpoznania niniejszej sprawy, stanowiło to wystarczającą i uzasadnioną podstawę w świetle art. 138 § 2 k.p.a. do uchylenia rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego.
Jak wynika bowiem z uzasadnienia decyzji pierwszej instancji zagadnienie to w żadnej mierze nie stało się przedmiotem rozważań organu pierwszej instancji.
Kwestia wyłączenia organu w sytuacji, gdy stroną postępowania jest dana jednostka samorządu terytorialnego w orzecznictwie i literaturze przedmiotu nie jest jednolicie postrzegana.
Przypomnieć należy, że z dniem 27 maja 1990 r., na mocy art. 1 pkt 11 ustawy z 24 maja 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 1990 r., Nr 34, poz. 201) dodano do Kodeksu postępowania administracyjnego art. 27a (uchylony 6 grudnia 1994 r. na mocy art. 25 pkt 3 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych, Dz. U. z 1994 r., Nr 122, poz. 593). Przepis ten stanowił, że organy gminy podlegają wyłączeniu od udziału w postępowaniu, którego stroną jest gmina, a sprawę powinien załatwić organ innej gminy wyznaczony przez: kolegium odwoławcze przy sejmiku samorządowym, jeżeli sprawa mieściła się w zakresie zadań własnych gminy, albo przez wojewodę, gdy sprawa należała do kategorii zadań zleconych z zakresu administracji rządowej. Uchylenie tego przepisu wywołało kontrowersje co do tego, czy dopuszczalne jest orzekanie przez organy gminy w sprawie, w której gmina była stroną (por. np. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, s. 157, reprezentuje pogląd, iż nie ma przeszkód, aby organy jednostek samorządu terytorialnego orzekały w sprawie, w której stroną jest ta jednostka; A. Wróbel w: A. Wróbel, M. Jaśkowska, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, s. 261, uważa, że organy gminy podlegają w takim przypadku wyłączeniu na podstawie art. 25 k.p.a.; por. też C. Martysz w: G. Łaszczyca, A. Matan, C. Martysz, Postępowanie administracyjne ogólne, s. 270–274). W literaturze zauważono, że zarówno wójt (burmistrz lub prezydent miasta), starosta czy marszałek województwa, jak i wszyscy pracownicy urzędu są w takim przypadku pracownikami strony – jednostki samorządu terytorialnego. Dlatego też podlegają wyłączeniu od udziału w takim postępowaniu. Nikt spośród pracowników urzędu (również będących pracownikami strony) nie może wydać decyzji, sprawę powinien więc rozstrzygnąć organ wskazany przez organ wyższego stopnia (por. W. Chróścielewski, Gmina jako strona postępowania administracyjnego – konsekwencje prawne uchylenia art. 27a k.p.a., Samorząd Terytorialny 1995/4, s. 21 i n.; R. Hauser, M. Szewczyk, Gmina jako strona postępowania administracyjnego - jeszcze o skutkach prawnych uchylenia art. 27a k.p.a., Samorząd Terytorialny 1996/11, s. 45 i n.; W. Chróścielewski, Jednostka samorządu terytorialnego jako strona postępowania administracyjnego prowadzonego przez jej organ, Państwo i Prawo 2003/4, s. 32–44; A. Olszewska, Bezstronność organu administracji publicznej w świetle art. 24 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego w odniesieniu do zasad ogólnych kodeksu, Samorząd Terytorialny, 2008/4, s. 56; W. Chróścielewski, O instytucji wyłączenia w postępowaniu administracyjnym raz jeszcze, s. 18 i n.). Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 19 maja 2003 r., OPS 1/03, ONSA 2003/4, poz. 115 (por. glosa K.J. Antkowiaka, OSP 2004/4, poz. 48), przyjął niezbędność zastosowania wyłączenia i stwierdził: "W sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która jest własnością miasta na prawach powiatu, prezydent tego miasta jako organ wykonawczy miasta i reprezentujący je na zewnątrz oraz także jako pracownik urzędu miasta, a jednocześnie sprawujący funkcję starosty, podlega wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a., co w konsekwencji wyłącza możliwość upoważnienia przez niego do załatwienia sprawy jego zastępców i pozostałych pracowników urzędu miasta". Uchwała ta nie rozwiała jednak do końca wątpliwości co do legalności występowania wójta w tej samej sprawie w charakterze organu administracji publicznej i jednocześnie przedstawiciela strony – jednostki samorządu terytorialnego.
Jak trafnie zauważył W. Chróścielewski nawet gdyby w konkretnym postępowaniu inny podmiot niż wójt, burmistrz czy prezydent reprezentował gminę, to i tak bezstronność organu orzekającego byłaby wówczas co najmniej wątpliwa. Istotą zaś wyłączenia jest niedopuszczenie do powstania najmniejszych nawet obiekcji co do rzetelnego, zgodnego z prawem i pozbawionego jakichkolwiek presji ze strony innych podmiotów rozstrzygnięcia sprawy (zob. W Chróścielewski w: W. Chróścielewski (red.), Z. Kmieciak (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, WKP 2019). Powyższe stanowisko zyskuje aprobatę Sądu. Znajduje potwierdzenie również na gruncie regulacji Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (2016/C 202/02, Dz.U.UE C z dnia 7 czerwca 2016 r.). Należy pamiętać, że zasada wyłączenia organu od załatwienia sprawy koresponduje ze standardami procedury mieszczącej się w pojęciu "prawa do dobrej administracji". Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej zalicza natomiast prawo do dobrej administracji do praw podstawowych.
Prawo do bezstronnego i sprawiedliwego rozpatrzenia swojej sprawy w rozsądnym terminie przez instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii gwarantuje art. 41 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej.
Na zasadę obiektywizmu i bezstronności pozostającą w związku z obowiązkiem wyłączenia pracownika bądź organu wskazuje również literatura (zob. K. Kowalik-Bańczyk w: Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Komentarz, red. A. Wróbel, Warszawa 2013, Komentarz do art. 41, pkt VI.B; zob. Z. Kmieciak (red.), Postępowanie administracyjne w Europie, Warszawa 2010, s. 2; M. Karpiuk, p. Krzykowski, A. Skóra, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. UW-M 2020). Odpowiednio na bezstronność wskazuje art. 8 Kodeksu Dobrej Praktyki Administracyjnej przyjętego przez Parlament Europejski w dniu 6 września 2001 r. (decyzja w sprawie Kodeksu Dobrej Praktyki Administracyjnej, 2011/C 285/03, Dz.U. UE C 285, s. 3). Określenie w przepisie art. 75 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku, właściwości organu nie wyłącza stosowania zasad ogólnych postępowania administracyjności. W ramach omawianego zagadnienia podkreśla się natomiast konieczność uwzględnienia zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), a także realizację zasady zaufania do organów władzy publicznej zamieszczonej w art. 8 k.p.a.
Przepisy Kodeksu nie wyjaśniają pojęcia bezstronności, lecz nakaz bezstronnego prowadzenia postępowania administracyjnego jest istotnym elementem zasady zaufania, uregulowanej w art. 8 k.p.a.
Jednocześnie Sąd nie stoi na stanowisku, aby każda sytuacja, w której stroną postępowania jest dana jednostka samorządu, wymagała wyłączenia organu tego samorządu od rozstrzygania w sprawie. Mogą wystąpić dwie podstawowe sytuacje, w których gmina czy inna jednostka samorządu może być uznana za stronę w postępowaniu administracyjnym, jedna z nich - dotyczy gminy jako strony postępowania administracyjnego wszczętego z inicjatywy innych podmiotów niż organy tej gminy, druga natomiast - postępowania wszczętego przez jej organy i w jej interesie. W każdej z nich jednak konieczne pozostaje rozważenie tego zagadnienia w kontekście okoliczności faktycznych i prawnych sprawy. Na gruncie rozpoznawanej sprawy taką okolicznością wymagającą rozważenia jest pozostawanie działek należących do Gminy oraz Skarbu Państwa w obszarze oddziaływania planowanego przedsięwzięcia w rozumieniu art. 74 ust. 3a ustawy o udostępnianiu informacji. Stosownie do niekwestionowanych w sprawie wypisów z rejestru gruntów, Gmina pozostaje właścicielem działek [...] (0,1581 ha), [...], [...], [...], [...] (4,9966 ha).
Organ pierwszej instancji winien był obligatoryjnie rozważyć i w razie potrzeby zastosować stosowną procedurę prawną, czy w sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączenia organu, a powstałe na etapie postępowania odwoławczego wątpliwości co do wyłączenia organu uprawniały do uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej.
W sytuacji zatem gdy obiektywizm organu może rodzić wątpliwości z uwagi na jego zaangażowanie w sprawie w charakterze reprezentanta stron o często odmiennych interesach niż wnioskodawca, rozważenie przesłanek determinujących wyłączenie było obowiązkiem organu (takie stanowisko zajął również tut. Sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 września 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 457/14, wskazując że "w postępowaniu pierwszoinstancyjnym Prezydent występował jednocześnie w trzech rolach: jako reprezentant Gminy, w sposób oczywisty zainteresowanej rozstrzygnięciem sprawy albowiem planowana inwestycja oddziaływać ma m.in. na nieruchomości stanowiące własność Gminy, jako reprezentant Skarbu Państwa, którego nieruchomości także znajdują się w obszarze oddziaływania inwestycji, również zatem zainteresowanego rozstrzygnięciem i jako rozpoznający wniosek organ pierwszej instancji"). W orzecznictwie sądów administracyjnych zwracano również uwagę, iż organ jednostki samorządu terytorialnego powinien być wyłączony od załatwienia sprawy, w której występuje w charakterze strony lub jej reprezentanta (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Lu 650/17 oraz orzeczenia wydane na gruncie odmiennych przepisów prawa materialnego, lecz mające odniesienie do omawianego zagadnienia: uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2003 r., sygn. akt OPS 1/03, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2005 r., sygn. akt I SA 2685/03 oraz z dnia 20 czerwca 2006 r., sygn. VII SA/Wa 276/06).
Zachowanie bezstronności organu leży w interesie wszystkich stron postępowania, a w szczególności wnioskodawcy zwracającego się o ustalenie środowiskowych uwarunkowaniach realizacji danego przedsięwzięcia, a zatem również licznych wymogów i warunków związanych z ich ustaleniem. Nieuprawniony pozostaje zatem zarzut naruszenia art. 138 § 2 k.p.a. (zarzut nr 1 petitum skargi).
Kolegium sformułowało jednak także inne zarzuty, które mogły stać się niezależną przyczyną uchylenia decyzji organu pierwszej instancji.
Trafne pozostawało stwierdzenie organu odwoławczego co do niepełnej analizy zapisów planu miejscowego, jak również wyjaśnienie przez organ odwoławczy charakteru uzgodnień oraz opinii wydawanych w toku postępowania w sprawach objętych przedmiotem niniejszego postępowania oraz związane z tym wskazania.
Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, dokonując analizy zgodności planowanego przedsięwzięcia z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, przyjętego Uchwałą Nr [...] Rady Miejskiej w D. z dnia [...] r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta D. dla terenów położonych w rejonie ulic: [...], [...], [...], [...] - etap I (Dz. Urz. Woj. Śl. z [...] r., poz. [...]), organ pierwszej instancji wziął pod rozwagę jedynie zapis § 4 ust. 2 pkt 3 lit. d ww. planu miejscowego (str. 10 uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji). Analiza, jak słusznie odnotował organ odwoławczy, nie odnosiła się w żadnej części do zapisów § 8 ust. 3 planu (str. 17-18 uzasadnienia decyzji organu odwoławczego) dotyczących terenu oznaczonego na rysunku planu symbolem [...], na którym położone są działki inwestycyjne. Zarzut naruszenia art. 138 § 2 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 80 ust. 2 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku (zarzut nr 2 i 3 petitum skargi) pozbawiony jest podstaw.
Ponadto samodzielne modyfikacje dokonanego uzgodnienia bądź pominięcie stanowiska organu uzgadniającego stanowi istotne naruszenie prawa mające niewątpliwie wpływ na wydane rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy wskazał wyraźnie, które warunki zawarte w postanowieniu Dyrektora Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w G. Nr [...] z dnia 12 września 2023 r., zostały przez organ pierwszej instancji pominięte w treści wydanej decyzji (str. 20 uzasadnienia decyzji organu odwoławczego). Istotne jest rozróżnienie mocy wiążącej opinii i uzgodnienia dla postępowania głównego. W tej materii już wielokrotnie wypowiadały się sądy administracyjne wskazując, że uzgodnienie - w przeciwieństwie do opinii - jest formą o znaczeniu stanowczym, bowiem wiąże organ administracyjny rozstrzygający w postępowaniu głównym. Wiążący charakter stanowiska zajętego przez organ uzgadniający wyraża się w niemożności wydania decyzji pozytywnej w przypadku negatywnego stanowiska organu uzgadniającego, a także w niedopuszczalności określenia w decyzji pozytywnej warunków realizacji przedsięwzięcia w sposób odmienny niż uczynił to organ uzgadniający. Pominięcie części warunków organu uzgadniającego stanowiło niewątpliwie naruszenie prawa. Podobnie odstąpienie przez organ od wyników przedłożonych w sprawie opinii, bez dalszego jakiegokolwiek uzasadnienia, nie pozwalało na uznanie uczynienia zadość zasadzie przekonywania oraz prawidłowego zredagowania uzasadnienia decyzji. Prawidłowe, uwzględniając już przywoływane wyżej zasadny dobrej administracji, byłoby merytoryczne odniesienie się przez organ do treści dokumentów źródłowych stanowiących o przyjęciu takiego a nie innego stanowiska przez organ. Niezasadne stały się zatem zarzuty podniesione w skardze w tym zakresie (zarzut nr 4-6 petitum skargi).
Dokonanie na etapie postępowania odwoławczego kluczowych dla rozstrzygnięcia ustaleń, odnoszących się do zgodności przedsięwzięcia z ustaleniami planu miejscowego, jak również czynienie ustaleń w zakresie warunków przedmiotowej decyzji w oparciu o dokonane w sprawie uzgodnienia oraz opinie, nie mogło nastąpić na etapie postępowania odwoławczego bez naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania. W badanej sprawie zaszły zatem przesłanki do wydania decyzji kasacyjnej, a podstawa zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. została przez organ odwoławczy w wystarczającym stopniu uzasadniona (zarzut nr 7-8 petitum skargi).
Należy także pamiętać, że Sąd nie może w niniejszym postępowaniu odnosić się do meritum sprawy w kierunku jej przesądzenia, gdyż na skutek uchylenia decyzji organu pierwszej instancji, sprawa wraca do merytorycznego rozpatrzenia przed tym organem (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 maja 2017 r. sygn. akt II OSK 2219/15).
Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI