II SA/Gl 1565/24

II SA/Gl 1565/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska
Beata Kalaga-Gajewska /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Gapiński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 177
art. 5 ust. 2a
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Aneta Majowska, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi P. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 września 2024 r. nr 010070/680/3900723/2024, [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin z dnia 15 maja 2024 r. nr [...]; 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS-u") decyzją z dnia 27 września 2024 r., nr 010070/680/3900723/2024 (nr postępowania 467813368), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., w skrócie: "k.p.a.") oraz art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 421 z późn. zm., w skrócie: "u.p.w.d."), po rozpoznaniu odwołania P. R. (dalej: "Skarżący" lub "Wnioskodawca"), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin (dalej: "ZUS") z dnia 15 maja 2024 r., nr [...], odmawiającą przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – Z. R., na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r.
Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Po rozpatrzeniu wniosku Skarżącego, ZUS decyzją z dnia 15 maja 2024 r. (nr postępowania [...]), odmówił przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – Z. R., na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, powołując się na art. 22 u.p.w.d., wyjaśnił, że Skarżący nie sprawuje faktycznej opieki nad tym dzieckiem.
W odwołaniu z dnia 27 maja 2024 r. Wnioskodawca zanegował rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. Podniósł, że nie zgadza się z twierdzeniem, że jako ojciec nie zajmuje się swoimi dziećmi, w tym Z. Podkreślił, że dzieci funkcjonują w opiece naprzemiennej, zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] 2021 r. o sygn. akt [...]. Obojgu rodzicom powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi, ustalając, że miejscem ich zamieszkania jest miejsce zamieszkania matki. Szczegółowo uregulowano także jego kontakty z małoletnimi dziećmi w ten sposób, że dzieci faktycznie przebywają pod opieką każdego z rodziców i to w regularnych, równoważnych co do czasu, okresach. Z tego też względu wniósł o przyznanie połowy wysokości świadczenia wychowawczego. Zaznaczył, że w orzecznictwie przyjmuje się, że jest to opieka sprawowana przez rodziców dzieci, którzy żyją w separacji lub rozłączeniu, w porównywalnych i powtarzających się okresach. Dodał, że sam brak w orzeczeniu sądu rodzinnego określenia o opiece naprzemiennej nie wyklucza jej występowania. W takim przypadku rolą organów administracji jest ustalenie charakteru sprawowanej opieki nad dziećmi. Również samo pojęcie miejsca zamieszkania nie ma wpływu na ustalenie, czy ma miejsce opieka naprzemienna, w rozumieniu art. 5 ust. 2a u.p.w.d. Powyższa argumentacja została poparta orzeczeniami sądów administracyjnych.
Prezes ZUS-u wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 27 września 2024 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne z dnia 15 maja 2024 r. Uznał, że wspomniany wyrok Sądu Apelacyjnego dowodzi tego, że kontakty z dzieckiem stanowią mniej niż połowę czasu w miesiącu. W przeważającej części czasu dziecko przebywa i zamieszkuje z matką. Wobec tego nie jest możliwe uznanie, że opieka nad dzieckiem sprawowana jest naprzemiennie, tj. przez oboje jego rodziców w porównywalnych i powtarzających się okresach czasu. Sąd ustalił, że miejscem zamieszkania dziecka będzie miejsce zamieszkania matki, co wyklucza spełnianie przez Wnioskodawcę warunków opisanych w art. 4 ust. 2 i art. 22 u.p.w.d. Stąd też w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 5 ust. 2a u.p.w.d.
W skardze z dnia 24 października 2024 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik Wnioskodawcy zarzucił decyzji Prezesa ZUS-u:
1) naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 5 ust. 2a u.p.w.d. polegające na ustaleniu, że Skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego na rzecz małoletniej Z. R., w wysokości połowy należnej kwoty;
2) naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 5 ust. 2a u.p.w.d. w związku z art. 2, art. 18 oraz art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji RP przez ich błędną wykładnię i uznanie, że Skarżącemu jako ojcu nie przysługuje świadczenie wychowawcze, mimo że pełni opiekę nad dziećmi w porównywalnych względem matki i powtarzających się okresach, co narusza konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej oraz godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności;
3) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w szczególności poprzez zaniechanie wywiedzenia prawidłowych wniosków z obowiązującego orzeczenia w przedmiocie władzy rodzicielskiej i miejsca zamieszkania małoletniego dziecka oraz sposobu uregulowania kontaktów z ojcem.
Wobec tych zarzutów pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi posłużył się argumentacją zaprezentowaną w odwołaniu i podkreślił, że obowiązujące przepisy nie wymagają równego podziału obowiązków, czy też czasu wykonywania opieki przez poszczególnych rodziców. Opieka tego rodzaju musi się cechować cyklicznością i naprzemiennością. Analiza czasu spędzanego przez dzieci pod opieką ich matki oraz Skarżącego wskazuje, że okresy te należy uznać za porównywalne, chociaż nie są idealnie równe. Tym samym uznał, że opieka wykonywana przez rozwiedzionych małżonków spełnia wymogi opieki uprawniającej do uzyskania podzielonego, na podstawie art. 5 ust. 2a u.p.w.d., świadczenia wychowawczego.
Prezes ZUS-u w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Przeprowadził jeszcze raz analizę treści wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [..] r. o sygn. akt [...] i uznał, że w ciągu roku Skarżący przebywa z dziećmi około 1,5 miesiąca mniej niż ich matka (45 dni). Taki stan rzeczy zaprzecza twierdzeniu o występowaniu w tej sprawie opieki naprzemiennej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej w skrócie: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie do treści art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).
Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Kwestią sporną jest ustalenie, czy Skarżący wraz z matką swego dziecka sprawują nad nim opiekę naprzemienną, a w konsekwencji, czy stosownie do art. 5 ust. 2a u.p.w.d. przysługuje mu prawo do otrzymywania połowy wysokości świadczenia wychowawczego.
Przystępując do rozważań przyjdzie wskazać, że w myśl art. 4 ust. 1 u.p.w.d., celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W myśl art. 5 ust. 1 w związku z art. 4 ust. 2 u.p.w.d. świadczenie to przysługuje w wysokości 500 zł miesięcznie (od 1 stycznia 2024 r. w wysokości 800 zł miesięcznie) na każde dziecko i należne jest:
1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo
2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo
3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo
4) dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo
5) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 177 z późn. zm.).
Kluczowe znaczenie dla sprawy ma treść art. 5 ust. 2a u.p.w.d., który stanowi, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Dokonując jego analizy wskazać przyjdzie, że prawo nie definiuje pojęcia "opieki naprzemiennej". W judykaturze wypracowano stanowisko, że podzielone świadczenie wychowawcze, o którym mowa w art. 5 ust. 2a u.p.w.d. przysługuje obojgu rodzicom, jeżeli orzeczenie sądu w przedmiocie opieki nad dzieckiem przewiduje sprawowanie przez rodziców opieki nad wspólnym dzieckiem w porównywalnych powtarzających się okresach, przy czym obowiązujące przepisy nie wymagają równego podziału obowiązków, czy czasu wykonywania opieki przez poszczególnych rodziców (zob. wyrok NSA z dnia 23 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1648/22). Jak zaznaczono, obowiązujące przepisy nie wymagają równego podziału obowiązków, czy czasu wykonywania opieki przez poszczególnych rodziców, natomiast sprawowana opieka ma cechować się cyklicznością i naprzemiennością opieki (zob. wyrok NSA z dnia 19 września 2023 r. sygn. akt I OSK 1713/21). Zaznaczyć przy tym należy, że pozostawienie obojgu rodzicom pełnej władzy rodzicielskiej, nie jest tożsame z powierzeniem im opieki (pieczy) naprzemiennej, a więc pozostawienie nieuszczuplonej władzy rodzicielskiej nie oznacza automatycznie powstania pieczy naprzemiennej (zob. wyrok NSA z dnia 21 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1627/22).
Opiekę naprzemienną, w rozumieniu art. 5 ust. 2a u.p.w.d., cechuje mniej więcej równy podział obowiązków pomiędzy rodzicami w zakresie sprawowania opieki nad dzieckiem, które zamieszkuje i koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga rodziców (zob. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 878/19).
Negatywne stanowisko Prezesa ZUS-u oparte zostało o wyliczenie ilości dni w roku kalendarzowym, w których dziecko pozostaje pod opieką Skarżącego i ilości dni opieki sprawowanej przez matkę. Zestawienie tych wartości doprowadziło do wniosku, że dziecko przebywa z matką o 45 dni dłużej w ciągu roku niż z ojcem. Takie stanowisko nie zasługuje na akceptację. Otóż, jak to wcześniej zauważono, opieka naprzemienna nie polega na tym, że każdy z rodziców w identycznym wymiarze ma wykonywać obowiązki rodzicielskie. Wystarczy, że zakres opieki sprawowanej przez ojca i matkę jest do siebie zbliżony, tj. nie występują w tej materii rażące dysproporcje.
Analizując pod tym kątem treść przywołanego już wcześniej wyroku w części ustalającej kontakty Skarżącego z dziećmi stwierdzić należy, że niemal identyczny czas dzieci spędzają z każdym z rodziców, jeżeli chodzi o ferie zimowe, wakacje letnie oraz poszczególne święta, tj. Wielkiej Nocy oraz Bożego Narodzenia.
Wskazywana różnica w ilości dni sprawowanej przez rodziców wynika z tego, że w "zwykłym" tygodniu dzieci powierzane są ojcu na okres trzech dni. W zależności od tego, czy są to tygodnie parzyste, czy też nieparzyste jest to czas od poniedziałku do środy (pkt 3 lit. a) oraz od piątku do niedzieli (pkt 3 lit. b). Zatem średnio w miesiącu różnica ta wynosi ok. 4 dni na korzyść matki dzieci. Nie jest to jednak rozbieżność w obowiązkach, która uzasadniałaby twierdzenie, że w kontrolowanym przypadku opieka nie ma cech opieki naprzemiennej.
Zwrócić również należy uwagę, że realizowana jest ona cyklicznie przez każdego z rodziców, dlatego zasadnym jest uznanie, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 5 ust. 2a u.p.w.d.
Ponownie rozpoznając sprawę ZUS uwzględni dokonaną powyżej ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania (art. 153 p.p.s.a.), nie naruszając przy tym reguł postępowania (art. 107 § 3 k.p.a.). W szczególności weźmie pod uwagę rozważania dotyczące opieki naprzemiennej i ocenę opieki sprawowanej przez Skarżącego.
W tym stanie rzeczy, wobec naruszenia art. 5 ust. 2a u.p.w.d., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzeczono jak w punkcie 1 sentencji. O kosztach postępowania w kwocie 480 zł. orzeczono, jak w punkcie 2 sentencji, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zaliczając do nich wynagrodzenie adwokata w kwocie 480 zł., ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.).
Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem Prezesa ZUS-u w tym zakresie i brakiem żądania Skarżącego o przeprowadzenie rozprawy.
Nadmienić przyjdzie, iż tożsame stanowisko zostało wyrażone w wyrokach tut. Sądu z dnia 29 kwietnia 2025 r. o sygn. akt II SA/Gl 1560-2/24, które dotyczą syna Skarżącego - W.
Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.