II SA/Gl 1440/24

II SA/Gl 1440/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-03-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-10-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Grzegorz Dobrowolski /przewodniczący sprawozdawca/
Stanisław Nitecki
Tomasz Dziuk
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1576
art. 5 ust. 2a
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2025 r. sprawy ze skargi K. S. (S.) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 września 2024 r. nr 010070/680/252001/2024 (447435808) w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku z dnia 13 maja 2024 r.
Uzasadnienie
Po rozpatrzeniu wniosku K.S. ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin decyzją z dnia 13 maja 2024 r. nr 010070/680/252001/2024 (postępowanie nr 447435808) odmówił stronie przyznania części świadczenia wychowawczego na małoletniego syna od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r.
Organ wskazał, że z treści art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wynika, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.
Jak podkreślono, z załączonych do akt sprawy orzeczeń sądów powszechnych wynika, że wnioskodawca nie sprawuje nad synem opieki naprzemiennej. W wyroku Sądu Okręgowego w K. z [...] r. sygn. akt [...] i wyroku Sądu Apelacyjnego w K. [...] r. sygn. akt [...] wynika, że "Sąd rozwiązując małżeństwo stron przez rozwód na mocy art. 58 § 1 i § 1a k.r.io powierzył powódce wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron, zapewniając pozwanemu prawo do współdecydowania o istotnych sprawach dzieci." W ocenie organu sąd powszechny orzekając rozwód pomiędzy wnioskodawcą a jego byłą żoną zastosował art. 58 § 1a k.r.i o., tj. przepis, który ma zastosowanie w przypadkach braku porozumienia między rodzicami, powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi synami strony matce, a stronie ograniczył wykonywanie władzy rodzicielskiej do współdecydowania o istotnych sprawach dzieci oraz do kontaktów. W konsekwencji uznano, że wnioskodawcy nie przysługuje prawo do części świadczenia wychowawczego.
Na podstawie analizy całokształtu zgromadzonej dokumentacji, ZUS ustalił, że świadczenie wychowawcze w pełnej wysokości należy przyznać matce, czyli rodzicowi który w rozumieniu art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem w badanym okresie, tj. od dnia 1 czerwca 2024 r. do dnia 31 maja 2025 r., ponieważ w tym okresie dziecko mieszka z matką, natomiast w miejscu zamieszkania wnioskodawcy dziecko przebywało na czas realizowania kontaktów, określonych przez sąd opiekuńczy.
Organ stwierdził, że zweryfikował miejsce zamieszkania dziecka (i opieki nad nim) w oparciu o "zgromadzony materiał dowodowy, mając na uwadze przytoczone przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz orzecznictwo sądów administracyjnych" oraz analizę orzeczeń sądów cywilnych zapadłych w sprawach pomiędzy wnioskodawcą i jego byłą żoną. Podkreślił również, że WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia 10 lutego 2022 r. (sygn. akt II SA/GI 1229/21) uznał, że skarżącemu świadczenie wychowawcze nie przysługuje.
Odwołanie od tej decyzji złożył jej adresat. Zarzucił organowi administracji:
- naruszenie art. 6 kodeksu postępowania administracyjnego i art. 7 Konstytucji oraz art. 365 kodeksu cywilnego,
- nierozpoznanie istoty sprawy oraz pominięcie treści wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 sierpnia 2023 r. (II SA/Gl 649/23 oraz 650/23) wydanego jego sprawie i uchylającego orzeczenia organów obu instancji,
- naruszenie art. 7, 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez brak rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego oraz w konsekwencji błędną ocenę materiału dowodowego - które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym uznaniem, że nie sprawuje on opieki faktycznej nad synem lub sprawowana opieka nie nosi charakteru opieki naprzemiennej w rozumieniu ustawy
- naruszenie art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz art. 5 ust 2a tej ustawy poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że wykonywanie władzy rodzicielskiej przez matkę wyklucza istnienie opieki naprzemiennej co jest sprzeczne z celem ustawy oraz z treścią przepisu, który wskazuje na opiekę a nie pieczę gdzie elementem konstytutywnym jest fakt zamieszkiwania dziecka z rodzicem w porównywalnych i powtarzających się okresach,
- naruszenie art. 107 § 1 pkt. 6 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego, brak wyjaśnienia na których dowodach organ oparł swoje rozstrzygnięcie a którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz dlaczego,
- naruszenie art. 8 § 1 jak i § 2 k.p.a. czym naruszył zaufanie do władzy publicznej i praktyki w zakresie rozstrzygania spraw. Wcześniej sprawa ta w oparciu o takie same okoliczności faktyczne i prawne była rozstrzygnięta przez MOPS w K., Samorządowe Kolegium w Katowicach a także sam ZUS w dniu 15 czerwca 2022 r. i skutkowało przyznaniem i wypłacaniem wnioskodawcy świadczenia 500 + nieprzerwanie po połowie od 2016 r. ,
- brak umożliwienia się odwołującemu wypowiedzenia się w sprawie.
Zaskarżoną obecnie decyzją Prezes ZUS utrzymał rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy w pełni akceptując zarówno jego ustalenia, jak i wywiedzione z nich skutki prawne. Uzasadnienie organu II instancji w praktyce stanowi powtórzenie argumentacji przedstawionej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin.
Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat. Domagając się uchylenia lub zmiany zaskarżonego aktu, zobowiązania organu przedłożenia Sądowi kompletu akt zgromadzonych przez ZUS w sprawie 010070/680/252001/2024 oraz rozpoznanie przedmiotowej sprawy w postępowaniu uproszczonym podniósł zarzuty identyczne, jak wcześniej zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Podkreślił także, że w sprawie jego opieki i świadczenia pielęgnacyjnego toczyły się już wcześniej postępowania przed WSA w Gliwicach (za inny okres zasiłkowy) w sprawach o sygnaturach II SA/Gl 649/23, II SA/Gl 650/23, II SA/Gl 74/24, II SA/Gl 75/24.
Zaakcentował, że syn przebywa u niego (mieszka) około 14 dni w ciągu miesiąca. Jest to więc opieka naprzemienna.
Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024 r., poz. 1267) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest wydana na podstawie ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2024, poz. 1576) decyzja utrzymująca odmowę przyznania skarżącemu części świadczenia wychowawczego z tytułu sprawowania opieki nad jego synem.
Przepis art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy państwa wskazuje, że w przypadku, gdy przepisy tego aktu nie regulują danej kwestii związanej z postępowaniem w sprawach o świadczenie wychowawcze stosuje się wprost przepisy k.p.a. Z kolei warunki nabycia prawa do świadczenia wychowawczego oraz wysokość tego świadczenia określa art. 5 ustawy. Zgodnie z jego ust. 2a, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Jednocześnie co istotne w niniejszej sprawie ustawa o pomocy państwa nie zawiera definicji opieki naprzemiennej, jednakże w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że pod tym pojęciem należy rozumieć opiekę wykonywaną na podstawie orzeczenia sądu powszechnego, a ponadto wykonywaną przez oboje rodziców w następujących po sobie porównywalnych okresach zakładającą naprzemienne zamieszkiwanie dzieci bądź dziecka u każdego z rodziców. Wymóg porównywalnych okresów nie może być utożsamiany z postawieniem warunku równego podziału obowiązku czy czasu wykonywania opieki przez rozwiedzionych małżonków (patrz wyrok tutejszego Sądu z 10 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1826/22 – wszystkie orzeczenia za CBOSA). Dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną obojga rodziców nie tylko wówczas, gdy zwrot "opieka naprzemienna" znajduje się wprost w sentencji orzeczenia sądu. Kwestię tę trzeba oceniać z uwzględnieniem cech i celów tej instytucji, przy wykorzystaniu odpowiednich metod wykładni. Dowodem na zaistnienie opieki naprzemiennej może być odpis orzeczenia sądu powszechnego zaś w sytuacji, gdy nie zawiera on stosownego zwrotu, rzeczą organów jest samodzielne ustalenie charakteru zawartych tamże zapisów dla zobrazowania i wyłożenia treści pojęcia "opieka naprzemienna" w konkretnej sprawie (por. wyrok NSA z 3 lutego 2022, sygn. akt I OSK 844/20 oraz wyrok tutejszego Sądu z 23 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1410/22).
W rozpoznawanej sprawie organy administracji odmówiły skarżącemu prawa do części świadczenia wychowawczego na małoletniego syna od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. W uzasadnieniu wskazały, że wyroki sądów powszechnych zapadłe w sprawie nie ustanowiły pomiędzy wnioskodawcą a jego byłą żoną opieki naprzemiennej. Nie wyjaśniono jednak przesłanek, na których oparto taki wniosek.
W ocenie składu obecnie orzekającego dokonana przez organy wykładnia art. 5 ust. 2a ustawy jest błędna. Opieka naprzemienna odmiennie niż władza rodzicielska jest pojęciem odnoszącym się do sfery faktycznej. Można ją określić jako pewny sposób sprawowania pieczy nad dzieckiem przez oboje rodziców, którzy nie zamieszkują razem. Pod tym pojęciem należy przy tym rozumieć taką opiekę, której cechą jest: bieżące dbanie o dziecko, pilnowanie go, troszczenie się o nie. Chodzi tu o stworzenie sytuacji, w której mimo, że – zgodnie zobowiązującym prawem – dziecko ma formalnie jedno miejsce zamieszkania, to de facto "ma dwa domy". Zatem niezależnie od tego, czy taki rodzaj opieki został wskazany przez sąd powszechny. Tej kwestii organy administracji jednak nie zbadały.
Tu skład orzekający przypomina, iż sposób prawidłowej wykładni art. 5 ust. 2a ustawy był, w odniesieniu do skarżącego wskazywany przynajmniej czterokrotnie, Nastąpiło to w wyrokach WSA w Gliwicach z dnia 25 sierpnia 2023 r. (sygn. II SA/Gl 649/23 i II SA/Gl 650/23) oraz z dnia 18 kwietnia 2024 r. (sygn. II SA/Gl 74/24 i II SA/Gl 75/24).
Podkreślić należy, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 k.p.a. organ administracji ma obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Realizację zasady prawdy obiektywnej zapewniają przede wszystkim gwarancje procesowe zawarte w przepisach regulujących postępowanie dowodowe. Według art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena czy dana okoliczność została udowodniona następuje na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).
Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni rozważania poczynione przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia. W szczególności ustali, jaki jest charakter opieki na podstawie wyroku rozwodowego sądu powszechnego i czy skarżący faktycznie taką opiekę sprawuje, co w konsekwencji pozwoli ocenić, czy jest to opieka naprzemienna w rozumieniu art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa. Następnie organ da temu wyraz w uzasadnieniu decyzji, gdzie wyjaśni w sposób wnikliwy, wszechstronny, a zarazem jasny dla strony przesłanki, którymi się kierował przy podejmowaniu rozstrzygnięcia oraz zaprezentuje dokładną analizę okoliczności i dowodów oraz dokonanych na ich podstawie ustaleń, w wyniku których rozstrzygnięcie takie podjęto.
Wobec powyższego, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.