II SA/GL 1561/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2023-02-10
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościużytkowanie wieczysterodzinne ogrody działkoweustawa o RODprawo rzeczoweadministracjaskarżony organdecyzja administracyjna

WSA w Gliwicach oddalił skargę Polskiego Związku Działkowców na decyzję SKO odmawiającą stwierdzenia nabycia prawa użytkowania nieruchomości, uznając, że wcześniejsze ustanowienie użytkowania wieczystego stanowi przeszkodę.

Polski Związek Działkowców (PZD) zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy odmowę stwierdzenia nabycia prawa użytkowania nieruchomości Skarbu Państwa. PZD powoływał się na przepisy ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych, które w określonych sytuacjach pozwalają na nabycie prawa użytkowania gruntu. Sąd administracyjny uznał jednak, że wcześniejsze ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na tej nieruchomości stanowi przeszkodę nie do pogodzenia z nabyciem prawa użytkowania przez PZD, co skutkowało oddaleniem skargi.

Sprawa dotyczyła skargi Polskiego Związku Działkowców (PZD) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta D. odmawiającą stwierdzenia nabycia prawa użytkowania nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa. PZD wnioskował o stwierdzenie nabycia prawa użytkowania na podstawie art. 75 ust. 6 i art. 76 ust. 2 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych, argumentując, że spełnione zostały przesłanki do nabycia tego prawa w sytuacji, gdy organ nie wydał decyzji o likwidacji ROD. Organy administracji obu instancji odmówiły stwierdzenia nabycia prawa użytkowania, wskazując, że nieruchomość ta jest już obciążona prawem użytkowania wieczystego, które zostało ustanowione na rzecz innego podmiotu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, rozpoznając skargę PZD, podzielił stanowisko organów. Sąd uznał, że mimo braku wyraźnego zastrzeżenia w przepisach ustawy o ROD, nabycie prawa użytkowania przez PZD nie może naruszać praw osób trzecich, w tym prawa użytkowania wieczystego. Sąd podkreślił, że prawo użytkowania wieczystego jest prawem rzeczowym, które nie może być ograniczone przez ustanowienie zwykłego użytkowania z mocy prawa, zwłaszcza gdy nieruchomość nie znajduje się już w zasobie Skarbu Państwa. Sąd przyjął dominujące w orzecznictwie stanowisko, zgodnie z którym przepisy przejściowe ustawy o ROD mają na celu uporządkowanie stanów prawnych, a nie wyzucia innych podmiotów z przysługujących im praw rzeczowych. W konsekwencji, sąd oddalił skargę PZD.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, nabycie prawa użytkowania przez stowarzyszenie ogrodowe nie jest możliwe, gdy nieruchomość jest już obciążona prawem użytkowania wieczystego, ponieważ stanowi to naruszenie praw osób trzecich i jest sprzeczne z porządkiem prawnym.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepisy przejściowe ustawy o ROD nie mogą naruszać praw osób trzecich, w tym prawa użytkowania wieczystego. Ustanowienie zwykłego użytkowania na nieruchomości obciążonej użytkowaniem wieczystym byłoby sprzeczne z istotą tego prawa i porządkiem prawnym, a także oznaczałoby swoiste wywłaszczenie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (8)

Główne

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.r.o.d. art. 75 § ust. 6 i 7

Ustawa z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych

Nabycie prawa użytkowania przez stowarzyszenie ogrodowe jest możliwe, gdy nieruchomość stanowi własność Skarbu Państwa lub JST i nie jest obciążona użytkowaniem wieczystym. Zaniechanie wydania decyzji o likwidacji ROD po 24 miesiącach od wejścia w życie ustawy skutkuje nabyciem prawa użytkowania.

u.r.o.d. art. 76 § ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 2

Ustawa z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych

W przypadku spełnienia warunków z art. 76 ust. 1, stowarzyszenie ogrodowe nabywa prawo użytkowania nieruchomości z dniem wejścia w życie ustawy. Nabycie to nie może naruszać praw osób trzecich, w tym prawa użytkowania wieczystego.

Pomocnicze

k.c. art. 233

Kodeks cywilny

k.c. art. 252

Kodeks cywilny

Użytkownik może korzystać z gruntu z wyłączeniem innych osób.

k.c. art. 551 § § 1

Kodeks cywilny

k.c. art. 265

Kodeks cywilny

u.g.n. art. 21

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Definiuje zasób nieruchomości Skarbu Państwa, wyłączając z niego nieruchomości oddane w użytkowanie wieczyste.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nabycie prawa użytkowania przez PZD nie może naruszać praw osób trzecich, w tym prawa użytkowania wieczystego. Nieruchomość obciążona użytkowaniem wieczystym nie znajduje się w zasobie nieruchomości Skarbu Państwa w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepisy przejściowe ustawy o ROD mają na celu uporządkowanie stanów prawnych, a nie wyzucia innych podmiotów z przysługujących im praw rzeczowych.

Odrzucone argumenty

Przepisy art. 75 ust. 6 i art. 76 ust. 2 u.r.o.d. znajdują zastosowanie do nieruchomości Skarbu Państwa, które nie znajdują się w jego zasobie nieruchomości, nawet jeśli są obciążone użytkowaniem wieczystym. Stwierdzenie prawa użytkowania nie pozbawia użytkownika wieczystego przysługującego mu prawa i nie prowadzi do jego 'wywłaszczenia'.

Godne uwagi sformułowania

nie można domniemywać zastosowania przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami [...] do sytuacji określonej w art. 76 ust. 2 u.r.o.d., skoro przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie mogą naruszać ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych nie jest możliwe stwierdzenie nabycia prawa użytkowania na nieruchomości oddanej w użytkownie wieczyste nabycie prawa użytkowania gruntu przez PZD jest możliwe tylko wtedy, gdy dana nieruchomość pozostaje własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego i nie została wcześniej oddana w użytkowanie wieczyste nie ma przy tym znaczenia, że podmiot który pierwotnie nabył prawo użytkowania wieczystego przeniósł go następnie na inny podmiot, który obecnie jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości nie ma powodów to tego, aby użytkowanie wieczyste podmiotu, któremu aktualnie ono przysługuje było słabiej chronione tylko dlatego, że po jego ustanowieniu stało się przedmiotem dalszego obrotu nie można doprowadzić do sytuacji nałożenia obowiązków lub przyznania uprawnień pozostających obiektywnie w sprzeczności z istniejącym porządkiem prawnym, czy niewykonalnych

Skład orzekający

Rafał Wolnik

przewodniczący

Grzegorz Dobrowolski

sędzia

Tomasz Dziuk

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów przejściowych ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych w kontekście praw osób trzecich, w szczególności prawa użytkowania wieczystego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nabyciem prawa użytkowania przez stowarzyszenia ogrodowe na gruntach Skarbu Państwa obciążonych użytkowaniem wieczystym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z prawami do nieruchomości i interpretacją przepisów przejściowych, co jest istotne dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i administracyjnym.

Czy PZD może nabyć prawo użytkowania działek, jeśli są już w użytkowaniu wieczystym? Sąd rozwiewa wątpliwości.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 1561/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-02-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Grzegorz Dobrowolski
Rafał Wolnik /przewodniczący/
Tomasz Dziuk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1073
art. 75 ust. 6 i 7, art 76 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 2
Ustawa z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2023 r. sprawy ze skargi Polskiego Związku [...] w W. - Okręg [...] w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 18 sierpnia 2022 r. nr SKO.GN/41.8/153/2022/7994 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 18 sierpnia 2022 r. nr SKO.GN/41.8/153/2022/7994 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpatrzenia odwołania wniesionego przez Polski Związek [...] w W. [...] w K. (PZD, skarżący) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta D. z dnia 25 kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia użytkowania nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa zajętej pod [...] w D. , oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 1,6480 ha ujawnionej w księdze wieczystej nr [...].
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z dnia 17 czerwca 2021 r., powołując się na art. 75 ust. 6 i 7 ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1073, dalej w skrócie "u.r.o.d.") PZD wystąpił do Prezydenta Miasta D. z wnioskiem o stwierdzenie nabycia prawa użytkowania nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa zajętej pod [...] w D. (dalej jako "ROD"), podając, że jest to działka nr [...] o powierzchni 1,6480 ha, przy czym ROD zajmuje z tej działki powierzchnię 1,6103 ha.
Decyzją z dnia 25 kwietnia 2022 r. [...] Prezydent Miasta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej odmówił stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wskazanej w powyższym wniosku nieruchomości, podając jej aktualne oznaczenie tj. że jest to obecnie działka nr [...], obręb [...] .
Jako powód odmowy organ I instancji wskazał, że przedmiotowa nieruchomość pozostaje w użytkowaniu wieczystym innego podmiotu, które ma charakter uprzedni względem daty ewentualnego nabycia użytkowania przez PZD.
Od powyższej decyzji PZD wniósł odwołanie, w którym zarzucono naruszenie art. 75 ust. 6 i 7 u.r.o.d., a także naruszenie art. 76 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 76 ust. 2 u.r.o.d. poprzez ich niezastosowanie i odmowę stwierdzenia nabycia przez PZD prawa użytkowania przedmiotowej nieruchomości, mimo iż Prezydent Miasta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej zaniechał wydania decyzji, o której mowa w art. 75 ust. 1 u.r.o.d., tj. decyzji o likwidacji ROD, oraz mimo, że ROD spełnił przesłankę z art. 76 ust. 1 pkt 1 u.r.o.d.
Odwołanie nie przyniosło jednak oczekiwanego przez PZD skutku, gdyż wskazaną na wstępie decyzją z dnia 18 sierpnia 2022 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium nakreśliło przebieg dotychczasowego postępowania oraz przedstawiło i omówiło podstawę normatywną rozstrzygnięcia.
Organ odwoławczy wskazał na bezsporną okoliczność, iż przedmiotowa nieruchomość stanowi własność Skarbu Państwa i jednocześnie pozostaje w użytkowaniu wieczystym S. Sp. z o.o. sp.k. Wyjaśniono przy tym, że Wojewoda K. decyzją z dnia 5 października 1994 r. stwierdził nabycie prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości przez K. S.A. jako następcę przedsiębiorstwa państwowego K. Natomiast 27 lutego 2015 r. spółka ta przeniosła prawo użytkowania wieczystego na P. S.A., która w trybie art. 551 § 1 k.s.h. przekształciła się w P. Sp. z o.o. sp. k.
Kolegium zaakcentowało, że w orzecznictwie sądowo administracyjnym istnieje rozbieżność stanowisk co do tego, czy wcześniejsze ustanowienie na nieruchomości gruntowej użytkowania wieczystego stanowi przeszkodę do stwierdzenia nabycia prawa użytkowania przez stowarzyszenie ogrodowe. Organ przytoczył przy tym fragmenty uzasadnień wyroków NSA dotyczących tej kwestii.
Organ odwoławczy opowiedział się za stanowiskiem, według którego nie jest możliwe stwierdzenie nabycia prawa użytkowania na nieruchomości oddanej w użytkownie wieczyste. Wskazał przy tym, że w przepisach art. 75 i art. 76 u.r.o.d. nie przewidziano sytuacji prawnej nabywania praw użytkowania na nieruchomościach obciążonych użytkowaniem wieczystym. Przepisy te odnoszą się bowiem jedynie do gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego. Dopuszczenie sytuacji, w której nieruchomość w użytkowaniu wieczystym innego podmiotu niż PZD, jest obciążana prawem użytkowania stowarzyszenia ogrodowego nabywanym z mocy prawa, oznaczałoby ograniczenie tego prawa użytkowania wieczystego, co byłoby równoznaczne z wywłaszczeniem z tego prawa. Organ podkreślił, że niewątpliwie każde z tych praw opiera się na możliwości korzystania z nieruchomości – zgodnie z art. 233 i art. 252 k.c. Uznanie zatem za dopuszczalne nabycia przez stowarzyszenie ogrodowe prawa użytkowania w trybie art. 75 i art. 76 u.r.o.d. co do nieruchomości, która już jest w użytkowaniu wieczystym, byłoby równoznaczne ze zniweczeniem istoty tego użytkowania wieczystego, gdyż - jak to przewiduje art. 233 k.c. - użytkownik może korzystać z gruntu z wyłączeniem innych osób.
W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach PZD powtórzył przedstawione już w odwołaniu zarzuty dotyczące naruszenia art. 75 ust. 6 i 7 u.r.o.d., a także naruszenia art. 76 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 76 ust. 2 u.r.o.d.
W związku z podniesionymi zarzutami PZD domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Na rozprawie pełnomocnik strony skarżącej podtrzymał wnioski i uzasadnienie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu jest rozstrzygnięcie odmawiające stwierdzenia nabycia przez PZD prawa użytkowania wskazanej na wstępie nieruchomości. W zaskarżonej decyzji Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą uwzględnienia wniosku, jaki w tym zakresie złożył PZD.
Organy obu instancji rozpatrując wniosek PZD – dostrzegając jednocześnie rozbieżności w judykaturze – opowiedziały się za poglądem, że przepisy art. 75 ust. 6 i art. 76 ust. 2 u.r.o.d. pomimo braku takiego zastrzeżenia w ich treści, nie mogą naruszać praw osób trzecich. Według organów, nabycie prawa użytkowania gruntu przez PZD jest możliwe tylko wtedy, gdy dana nieruchomość pozostaje własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego i nie została wcześniej oddana w użytkowanie wieczyste. Tym samym skoro na przedmiotowej nieruchomości ustanowiono uprzednio prawo użytkowania wieczystego, które obecnie przysługuje P. Sp. z o.o. sp. k. (co jest okolicznością bezsporną) to zaistniała przeszkoda dla uwzględnienia wniosku PZD.
Ze stanowiskiem organów nie zgadza się strona skarżąca. Według PZD znikąd nie wynika, że art. 75 ust. 6, czy też art. 76 ust. 2 u.r.o.d. nie znajduje zastosowania do nieruchomości Skarbu Państwa, które nie znajdują się w jego zasobie nieruchomości. Stwierdzenie prawa użytkowania nie pozbawia bowiem użytkownika wieczystego przysługującego mu prawa. Tym samym nie prowadzi do jego "wywłaszczenia". Według PZD, nic nie stoi przecież na przeszkodzie współistnieniu obu praw, tj. użytkowania i wieczystego użytkowania. Według strony skarżącej przepisy u.r.o.d. mają na celu jedynie uregulowanie stanu prawnego terenów zajętych od dawna pod rodzinne ogrody działkowe, na których znajdująca się infrastruktura ogrodowa stanowi własność stowarzyszenia ogrodowego (art. 11 ust. 3 u.r.o.d.), a nasadzenia, urządzenia i obiekty wykonane lub nabyte przez działkowca stanowią jego własność (art. 30 ust. 2 u.r.o.d.).
W kontekście zarysowanego dotychczas sporu pomiędzy organami a stroną skarżącą odnotować należy, że materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia są przepisy art. 75 ust. 6 i 7 oraz art. 76 ust. 2 u.r.o.d.
Zgodnie z art. 75 ust. 1 u.r.o.d. w stosunku do rodzinnego ogrodu działkowego, zlokalizowanego na nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, do której stowarzyszenie ogrodowe prowadzące rodzinny ogród działkowy nie może wykazać tytułu prawnego, właściciel nieruchomości w terminie 24 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy może wydać decyzję o likwidacji rodzinnego ogrodu działkowego. Natomiast według art. 75 ust. 6 u.r.o.d. w przypadku zaniechania wydania decyzji, o której mowa w art. 75 ust. 1 u.r.o.d., z upływem 24 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, stowarzyszenie ogrodowe prowadzące rodzinny ogród działkowy nabywa prawo użytkowania - w rozumieniu ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - nieruchomości zajmowanej przez ten rodzinny ogród działkowy. Z kolei w myśl art. 75 ust. 7 u.r.o.d. stwierdzenie nabycia prawa, o którym mowa w art. 75 ust. 6 u.r.o.d., następuje w drodze decyzji, która stanowi podstawę do ujawnienia prawa w księdze wieczystej.
Ponadto zgodnie z art. 76 ust. 1 pkt 4 u.r.o.d., właściciel nieruchomości nie może wydać decyzji, o której mowa w art. 75 ust. 1 u.r.o.d., jeżeli w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, nieruchomość zajęta jest przez rodzinny ogród działkowy, który posiadał ustaloną lokalizację w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 6 maja 1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych lub na podstawie art. 11 ust. 3 lub art. 33 tej ustawy stał się ogrodem stałym. Według art. 76 ust. 2 u.r.o.d. w przypadku rodzinnego ogrodu działkowego spełniającego jeden z warunków, wskazanych w art. 76 ust. 1 u.r.o.d., stowarzyszenie ogrodowe prowadzące ten rodzinny ogród działkowy, z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nabywa prawo użytkowania - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - nieruchomości zajmowanej przez ten rodzinny ogród działkowy. Stwierdzenie nabycia prawa następuje w drodze decyzji.
W rozpoznawanej sprawie, jak już wskazano we wcześniejszej części uzasadnienia - powodem odmowy stwierdzenia nabycia przez PZD prawa użytkowania przedmiotowej nieruchomości jest fakt wcześniejszego oddania jej w użytkowanie wieczyste podmiotowi trzeciemu.
Jak słusznie zauważyły organy, na tle takiej sytuacji w orzecznictwie sądów administracyjnych brak jest jednomyślności co do dopuszczalności stwierdzenia nabycia użytkowania przez stowarzyszenie ogrodowe. Wyróżnić przy tym można dwa przeciwstawne stanowiska w tym zakresie.
Według pierwszego z nich, nie można domniemywać zastosowania przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1899 z późn. zm. - dalej u.g.n.), a w szczególności art. 21 tej ustawy, do sytuacji określonej w art. 76 ust. 2 u.r.o.d., skoro przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie mogą naruszać ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych, jako dotyczącej w części swoich regulacji gospodarki nieruchomościami Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego w związku z działalnością rodzinnych ogrodów działkowych, przy jednoczesnym wyraźnym wskazaniu przez ustawodawcę, w jakich sytuacjach określonych w ustawie o rodzinnych ogrodach działkowych stosuje się przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami. Brak jest zatem podstaw do twierdzenia, że art. 76 ust. 2 u.r.o.d. nie znajduje zastosowania do nieruchomości Skarbu Państwa, które nie znajdują się w zasobie nieruchomości Skarbu Państwa określonym w art. 21 u.g.n. Taki pogląd zaprezentowany został w wyrokach NSA: z 15 października 2020 r. sygn. I OSK 730/20 oraz z 30 grudnia 2020 r. sygn. I OSK 1707/20. (w odniesieniu do tego drugiego wyroku odnotować należy, że sędzia sprawozdawca złożył zdanie odrębne, opowiadając się za tym, że ze względu na zakres uprawnień obecnego użytkownika wieczystego nie jest możliwe zadysponowanie obciążonej tym prawem nieruchomości na rzecz innego podmiotu).
Natomiast według drugiego stanowiska przy odczytywaniu normy prawnej zawartej w art. 75 ust. 6 u.r.o.d. nie można poprzestać na odwołaniu się wyłącznie do reguł wykładni językowej. Konieczne jest bowiem skonfrontowanie jej rezultatów z wynikiem interpretacji uzyskanym przy zastosowaniu reguł wykładni funkcjonalnej, czy systemowej, tak aby nie doprowadzić do sytuacji nałożenia obowiązków lub przyznania uprawnień pozostających obiektywnie w sprzeczności z istniejącym porządkiem prawnym, czy niewykonalnych. Odstąpienia od tej konfrontacji nie może uzasadniać nawet pozorna jednoznaczność i jasność omawianego przepisu. Zważyć bowiem należy, że mimo jasności i oczywistości przepisu, niezbędne jest odstąpienie od sensu językowego wykładni w każdym wypadku, gdy ten sposób interpretacji tekstu normatywnego prowadzi do rażąco niesprawiedliwych lub irracjonalnych konsekwencji, gdy przemawiają za tym szczególnie ważne racje prawne, społeczne, ekonomiczne lub moralne (zob. wyrok NSA z 7 września 2021 r. sygn. I OSK 3612/18). Zatem niewskazanie w treści art. 75 ust. 6 u.r.o.d. zastrzeżenia, iż nabywane prawo nie może naruszać praw osób trzecich, nie oznacza, że takie zastrzeżenie w jego treści normatywnej w rzeczywistości nie zostało ujęte. W związku z tym, poza przesłankami wyrażonymi wprost w redakcji przepisu art. 75 ust. 6 u.r.o.d. (przy braku zaistnienia przesłanek negatywnych określonych w art. 76 ust. 1 u.r.o.d.), stwierdzenie nabycia użytkowania, nie może nastąpić w sytuacji, gdy prowadziłoby to do naruszenia przepisów ustaw regulujących uprawnienia innych niż Skarb Państwa podmiotów do nieruchomości objętej wnioskiem PZD, których istnienie, bądź możliwość prawidłowego wykonywania nie da się pogodzić z prawem użytkowania uregulowanym w art. 252 i następne k.c. (zob. wyrok NSA z 10 grudnia 2021 r. sygn. I OSK 4365/18). Stanowisko to należy zarazem uznać za dominujące w judykaturze (zob. wyroki NSA z: 25 czerwca 2019 r. sygn. I OSK 2408/18, z 7 września 2021 r. sygn. I OSK 3613/18, z 26 kwietnia 2022 r. sygn. I OSK 1554/21, z 24 sierpnia 2022 r. sygn. I OSK 1925/19, 4 października 2022 r. sygn. I OSK 676/21).
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela i przyjmuje za własne drugie z przedstawionych powyżej stanowisk. Z tego względu argumentacja zawarta w reprezentatywnych dla niego orzeczeniach posłuży dla uzasadnienia niniejszego wyroku.
Oprócz warunków nabycia prawa użytkowania określonych w art. 75 i art. 76 u.r.o.d. istotne jest to, że stwierdzenie nabycia użytkowania nie może naruszać norm prawnych wynikających z innych ustaw, które regulują prawa innych niż Skarb Państwa podmiotów do nieruchomości. W szczególności chodzi o te prawa, których istnienia bądź możliwości wykonywania nie da się pogodzić z prawem użytkowania uregulowanym w art. 252 i nast. k.c. Do takich praw należy prawo użytkowania wieczystego ustanowione wcześniej.
W realiach rozpoznawanej sprawy organy prawidłowo ustaliły, że Wojewoda K. decyzją z dnia 5 października 1994 r. stwierdził nabycie prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości przez K.S.A. jako następcę przedsiębiorstwa państwowego K. . Natomiast 27 lutego 2015 r. spółka ta przeniosła prawo użytkowania wieczystego na P.S.A., która w trybie art. 551 § 1 k.s.h. przekształciła się w P.Sp. z o.o. sp. k.
Mając na względzie przedstawiony powyżej stan faktyczny, nie budzi wątpliwości to, że w dniu wejścia w życie ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych, tj. w dniu 19 stycznia 2014 r., przedmiotowa nieruchomość była trwale rozdysponowana i Skarb Państwa nie posiadał jej w swoim zasobie. Wskazuje na to treść art. 21 u.g.n., zgodnie z którym do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa należą nieruchomości, które stanowią przedmiot własności Skarbu Państwa i nie zostały oddane w użytkowanie wieczyste, oraz nieruchomości będące przedmiotem użytkowania wieczystego Skarbu Państwa. Nie ma przy tym znaczenia, że podmiot który pierwotnie nabył prawo użytkowania wieczystego przeniósł go następnie na inny podmiot, który obecnie jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości. W ocenie Sądu nie ma bowiem powodów to tego, aby użytkowanie wieczyste podmiotu, któremu aktualnie ono przysługuje było słabiej chronione tylko dlatego, że po jego ustanowieniu stało się przedmiotem dalszego obrotu. Istotne jest tylko to, że w dniu wejścia w życie ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych, przedmiotowa nieruchomość nie znajdowała się już w zasobie Skarbu Państwa ze względu na wcześniejsze ustanowienie na niej prawa użytkowania wieczystego, które w dacie orzekania o zasadności wniosku PZD dalej pozostaje w mocy.
W rozpoznawanej sprawie trafnie zatem organy uznały, że nabycie prawa użytkowania nieruchomości na podstawie art. 75 ust. 6 lub art. 76 ust. 2 u.r.o.d. może dotyczyć tylko nieruchomości Skarbu Państwa, które nie zostały jeszcze rozdysponowane i w związku z tym nadal pozostają w zasobie nieruchomości Skarbu Państwa. W konsekwencji prawidłowo odmówiono stwierdzenia nabycia przez PZD prawa użytkowania nieruchomości.
Podnieść również należy, że kodeks cywilny przewiduje możliwość ustanowienia użytkowania na prawie użytkowania wieczystego (art. 265 k.c.), co mogłoby rozwiązać kwestię korzystania z gruntu pozostającego zarówno w użytkowaniu wieczystym, jak i w użytkowaniu, ale do powstania użytkowania na prawie użytkowania wieczystego konieczna byłaby czynność prawna pomiędzy uprawnionymi, albo wyraźny przepis prawa. Art. 75 i art. 76 u.r.o.d. nie przewidują powstania użytkowania zwykłego z mocy prawa na prawie użytkowania wieczystego, a jedynie na własności nieruchomości.
Nadto system prawa winien być spójnym układem rozwijających się regulacji prawnych według określonych zasad. Przy odczytywaniu normy prawnej zawartej w przepisie nie można poprzestać na odwołaniu się wyłącznie do reguł wykładni językowej, ale konieczne jest także skonfrontowanie jej rezultatów z wynikiem interpretacji uzyskanym przy zastosowaniu reguł wykładni funkcjonalnej, czy systemowej, tak by w konsekwencji ich stosowania nie doprowadzić do sytuacji nałożenia obowiązków lub przyznania uprawnień pozostających obiektywnie w sprzeczności z istniejącym porządkiem prawnym, czy niewykonalnych. Taka zaś sytuacja ma miejsce przy odwołaniu się do wykładni językowej art. 75 ust. 6 i art. 76 ust. 2 u.r.o.d. i ich zastosowania w zgodzie wyłącznie z tą wykładnią. Prowadziłoby to do uzyskania ograniczonego prawa rzeczowego (użytkowania zwykłego) do nieruchomości przez podmiot posiadający ją dotychczas bez tytułu prawnego, kosztem praw rzeczowych przynależnych do niej innym podmiotom, a więc swoistego wywłaszczenia, co nie było celem ustawodawcy. Przyjęte w przepisach przejściowych rozwiązanie - polegające na usankcjonowaniu stanów faktycznych istniejących na gruntach Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego - miało w istocie służyć uporządkowaniu ich stanów prawnych, a nie wyzucia innych podmiotów z przynależnych im praw do nieruchomości, zwłaszcza użytkowania wieczystego.
Przyjęcie odmiennej wykładni art. 75 ust. 6 i art. 76 ust. 2 u.r.o.d. jest nie do pogodzenia z demokratycznymi zasadami państwa prawnego. Prowadziłoby to bowiem do nieuzasadnionego aksjologicznymi względami faworyzowania posiadaczy nieruchomości w stosunku do podmiotów, których prawa do tych nieruchomości mają umocowanie w konkretnym tytule prawnym (silnie chronionym prawie użytkowania wieczystego) i z tego powodu podlegają prawnej ochronie. Niewskazanie w art. 75 ust. 6 i art. 76 st. 2 u.r.o.d. zastrzeżenia, że nabywane prawo nie może naruszać praw osób trzecich, nie oznacza, że takie zastrzeżenie w jego treści normatywnej w rzeczywistości nie zostało ujęte. Wynika to z istoty prawa użytkowania wieczystego.
Ponadto jak zasadnie zwrócono uwagę w wyroku NSA z 23 lutego 2022 r. sygn. I OSK 2446/20 regulacje zawarte w art. 75 i art. 76 u.r.o.d. są regulacjami znajdującymi się w rozdziale 7 zatytułowanym "Przepisy przejściowe, dostosowujące i końcowe". Wspomniane przepisy mają zatem jedynie taki charakter. Porządkują one pewne, dawne stany faktyczne, a w związku z tym wykładnia ich treści w oparciu o treść preambuły do ustawy, musi być dokonywana w tym przypadku w sposób ostrożny i wyważony. Treści zawarte bowiem w preambule aktu prawnego, wyjaśniając okoliczności jego wydania i wskazując na jego cele, służą bowiem głównie wykładni zasadniczych przepisów danego aktu a nie przepisów o znaczeniu już schyłkowym. Tym bardziej, jeśli przepisy te – w swym dosłownym znaczeniu – pozostają sprzeczne z innymi ustawowymi regulacjami prawnymi.
Wobec powyższego niezasadne są zarzuty naruszenia wskazanych w skardze przepisów u.r.o.d. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów postępowania, w stopniu który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Organy administracyjne przeprowadziły w sposób prawidłowy postępowanie administracyjne, dopełniając wymogów wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Nie tylko bowiem zgromadziły materiał dowodowy pozwalający na wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego, ale także dokonały prawidłowej jego oceny, czemu dały wyraz w sporządzonych uzasadnieniach.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.).
Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI