II SA/Gl 1541/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2025-04-16
NSAinneWysokawsa
świadczenie wychowawczeopieka naprzemiennanienależnie pobrane świadczeniezwrot świadczeniaodsetkibłąd organuZUSprawo rodzinnepostępowanie administracyjne

WSA w Gliwicach uchylił decyzję ZUS nakładającą na skarżącą obowiązek zwrotu odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, uznając, że przyznanie świadczenia w pełnej wysokości było błędem organu.

Skarżąca kwestionowała decyzję ZUS o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami. Sprawa dotyczyła sytuacji, w której dziecko objęte było opieką naprzemienną obojga rodziców, a porozumienie między nimi stanowiło, że świadczenie w pełnej wysokości będzie pobierać matka. Sąd uznał, że choć świadczenie zostało pobrane nienależnie w części, to nałożenie odsetek było niezasadne z uwagi na błąd organu przy przyznawaniu świadczenia. Uchylono również decyzje zmieniające wysokość świadczenia wstecz.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał skargę E. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczącą zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Skarżąca wnioskowała o świadczenie wychowawcze na dwoje dzieci, przedkładając wyrok sądu o opiece naprzemiennej. ZUS początkowo przyznał świadczenie w pełnej wysokości, jednak następnie zmienił decyzję, uznając część kwot za nienależnie pobrane i nakazując zwrot wraz z odsetkami. Skarżąca odwołała się, argumentując, że działała w uzasadnionym przekonaniu o prawie do świadczenia w pełnej wysokości i że organ miał wiedzę o wyroku sądu. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję, powołując się na przepis o opiece naprzemiennej, który przewiduje przyznanie świadczenia w wysokości połowy kwoty każdemu z rodziców. Sąd administracyjny częściowo uwzględnił skargę. Uznał, że świadczenie zostało pobrane nienależnie w części, jednak uchylił decyzję w zakresie nałożenia obowiązku zapłaty odsetek, wskazując, że było to wynikiem błędu ZUS, który miał wiedzę o wyroku sądu o opiece naprzemiennej i porozumieniu rodziców. Sąd podkreślił, że nawet w przypadku opieki naprzemiennej, jeśli rodzice uzgodnią, że tylko jedno z nich będzie pobierać świadczenie w pełnej kwocie, nie narusza to przepisów. Sąd uchylił również decyzje zmieniające wysokość świadczenia wstecz, uznając je za wadliwe, ponieważ zmiana prawa do świadczenia może nastąpić jedynie z mocą na przyszłość (ex nunc). Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zasądziło od Prezesa ZUS na rzecz skarżącej 480 zł.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Świadczenie wychowawcze wypłacone w pełnej wysokości rodzicowi sprawującemu opiekę naprzemienną może zostać uznane za nienależnie pobrane, jeśli nie ma podstawy prawnej do jego przyznania w tej kwocie. Jednakże, jeśli rodzice uzgodnili, że tylko jedno z nich będzie pobierać świadczenie w pełnej kwocie, a drugie nie wystąpi o świadczenie, taki stan nie narusza przepisów.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że mimo iż świadczenie zostało pobrane nienależnie w części, to nałożenie odsetek było niezasadne, ponieważ przyznanie świadczenia w pełnej wysokości było błędem organu, który miał wiedzę o wyroku sądu o opiece naprzemiennej i porozumieniu rodziców.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (12)

Główne

u.p.w.d. art. 25

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Definicja nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, naliczanie odsetek.

u.p.w.d. art. 5 § ust. 2a

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Ustalanie wysokości świadczenia wychowawczego w przypadku opieki naprzemiennej.

u.p.w.d. art. 25 § ust. 3 in fine

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Wyłączenie obowiązku naliczania odsetek w przypadku błędu organu.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uchylenia decyzji administracyjnej.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość uchylenia decyzji organu pierwszej instancji, które nie stanowiły przedmiotu zaskarżenia.

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji.

k.p.a. art. 61 § § 4

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zawiadomienia o wszczęciu postępowania z urzędu.

k.p.a. art. 10 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Prawo strony do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów.

u.p.w.d. art. 27 § ust. 1

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Konstytutywny charakter zmiany prawa do świadczenia.

u.p.w.d. art. 13a § ust. 1 zdanie 1

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Zastosowanie art. 27 ust. 1 do świadczeń przyznanych na podstawie informacji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przyznanie świadczenia wychowawczego w pełnej wysokości było wynikiem błędu organu, który miał wiedzę o wyroku sądu o opiece naprzemiennej i porozumieniu rodziców, co zwalnia z obowiązku zapłaty odsetek. Decyzje zmieniające wysokość świadczenia wstecz (ex tunc) są wadliwe, ponieważ zmiana prawa do świadczenia może nastąpić jedynie z mocą na przyszłość (ex nunc).

Odrzucone argumenty

Świadczenie zostało pobrane nienależnie w części, co uzasadnia obowiązek zwrotu. Argumentacja o dobrej wierze skarżącej nie miała znaczenia dla oceny nienależnego pobrania świadczenia.

Godne uwagi sformułowania

przyznanie świadczenia wychowawczego w kwocie większej niż należna było niewątpliwie błędem tego organu uchylenie lub zmiana prawa do świadczenia wychowawczego może wprawdzie nastąpić w trybie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jednakowoż ma ona charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc czyli jedynie z mocą na przyszłość od daty jej wydania. Nie podlega zatem uchyleniu lub zmianie na tej podstawie prawo do świadczenia wychowawczego, które zostało wcześniej skonsumowane, czyli już pobrane.

Skład orzekający

Stanisław Nitecki

przewodniczący sprawozdawca

Grzegorz Dobrowolski

sędzia

Artur Żurawik

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia wychowawczego w przypadku opieki naprzemiennej, błędu organu przy przyznawaniu świadczeń, a także zasad dotyczących zmiany prawa do świadczeń i naliczania odsetek."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji opieki naprzemiennej i porozumienia rodziców w zakresie pobierania świadczenia. Interpretacja błędu organu może być różnie stosowana w zależności od okoliczności.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnie przyznawanego świadczenia wychowawczego i pokazuje, jak ważne jest prawidłowe ustalenie jego wysokości oraz konsekwencje błędów organów administracji. Wyjaśnia również zawiłości związane z opieką naprzemienną.

Błąd ZUS kosztuje odsetki? Sąd wyjaśnia, kiedy można ich uniknąć przy świadczeniu wychowawczym.

Dane finansowe

WPS: 3000 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 1541/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-04-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Artur Żurawik
Grzegorz Dobrowolski
Stanisław Nitecki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1576
art. 25
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 134 § 1, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 lutego 2024 r. nr SW/1012930986 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku z dnia 12 lutego 2024 r. w zakresie obejmującym nałożenie na skarżącą obowiązku zapłaty odsetek od nienależnie pobranego świadczenia i w tych ramach umarza postępowanie administracyjne, 2. oddala skargę w pozostałym zakresie, 3. uchyla decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 stycznia 2024 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku z dnia 19 września 2023 r. 4. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń społecznych na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wnioskiem z 13 kwietnia 2022 r. E. J. (dalej jako strona lub skarżąca) zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie świadczenia wychowawczego w okresie świadczeniowym od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. na dwoje dzieci. Wraz z wnioskiem przedłożyła wyrok Sądu Okręgowego w K. z [...] r., sygn. akt [...] rozstrzygający o rozwiązaniu jej związku małżeńskiego oraz o powierzeniu wykonywania władzy rodzicielskiej nad dziećmi obojgu rodzicom z równoczesnym wskazaniem, że będą one przebywały pod pieczą naprzemienną każdego z nich. W dniu 20 czerwca 2022 r. skarżąca ponownie złożyła wniosek o to samo świadczenie na ten sam okres wskazując inne niż poprzednio miejsce zamieszkania i nowy adres email.
Informacją z 17 sierpnia 2022 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych powiadomił skarżącą o przyznaniu świadczenia wychowawczego w kwocie 500 zł miesięcznie, na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r.
Decyzją z 19 września 2023 r. nr [...] wskazany organ zmienił wysokość świadczenia przyznanego w powyższej informacji, na kwotę 250 zł miesięcznie, po czym kolejną decyzją nr SW/1012930986 wydaną 12 lutego 2024 r., uznał, że kwoty wypłacone z powyższego tytułu w okresie od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. w łącznej wysokości 3.000 zł stanowią nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze w rozumieniu art. 25 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (aktualnie Dz. U. z 2024 r., poz. 1576) i zobowiązał stronę do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami za okres od 1 września 2022 r. do 12 lutego 2024 r. w kwocie 406,57 zł.
Niezadowolona z tej decyzji strona złożyła odwołanie do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych domagając się jej uchylenia i orzeczenia, że kwota w niej wymieniona nie stanowi nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Strona podniosła zarzut naruszenia art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie przedmiotowej kwoty za nienależnie pobrane świadczenie, podczas gdy zarówno w dacie składania wniosku o przyznanie tego świadczenia jak i przez cały okres jego pobierania pozostawała w uzasadnionym przekonaniu, że przysługuje jej ono w pełnej wysokości. Zaznaczyła, że w dniu składania przez nią wniosku organ przyznający świadczenie dysponował wiedzą o wyroku Sądu Okręgowego w K. z [...] r. (sygn. akt [...]), o czym świadczy fakt, iż przyznał jej uprzednio świadczenie "Dobry start" w kwocie 150 zł. Równocześnie strona zarzuciła naruszenie art. 8, art. 11 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 28 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, polegające na braku szczegółowego uzasadnienia kwestionowanej decyzji, co wyklucza merytoryczną polemikę z jej treścią. W uzasadnieniu strona przedstawiła argumentację przemawiającą za zasadnością odwołania.
Decyzją z 17 września 2024 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji. W motywach tego aktu wskazano, że w świetle art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku, gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości 250 zł, to jest połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Organ odwoławczy podniósł, że skoro mocą wyroku Sądu Okręgowego w K. z [...] r. piecza nad dzieckiem została powierzona obojgu rodzicom. W pkt. 2 tego orzeczenia wskazano, że dziecko będzie pozostawać pod pieczą naprzemienną każdego z rodziców przez okres dwóch tygodni z wyłączeniem okresu wakacyjnego, ferii i świąt, to świadczenie wychowawcze powinno jej przysługiwać w kwocie 250 zł miesięcznie bez względu, czy drugi rodzic również wystąpił z wnioskiem o to świadczenie.
Niezadowolona z tej decyzji strona reprezentowana przez adwokata wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach domagając się jej uchylenia, przyznania od organu zwrotu kosztów postępowania niezbędnych dla celowego dochodzenia jej praw, a także dopuszczenia dowodów ze wskazanych dokumentów.
Strona podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie: art. 25 w związku z art. 28 ust. 3 powołanej ustawy oraz w związku z art. 128 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji stwierdzającej nienależne pobranie świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r., podczas gdy zarówno w dacie składania wniosku o to świadczenie jak i przez cały okres jego pobierania pozostawała w uzasadnionym przekonaniu, że przysługuje jej ono w pełnej wysokości. Zarzuciła naruszenie tychże samych przepisów, polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu i utrzymaniu w mocy decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami, podczas gdy przyznanie tego świadczenia w pełnej wysokości nastąpiło w wyniku błędu organu, który uczynił to mimo posiadania wiedzy o treści powyższego wyroku.
W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła argumentację przemawiającą za zasadnością wniesionej skargi.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na częściowe uwzględnienie.
Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżona decyzja może zostać uchylona wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Uznano, że skarga w niniejszej sprawie podlega częściowemu uwzględnieniu. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) wykazała bowiem, że zawarte w zaskarżonym akcie oraz w poprzedzającej go decyzji pierwszoinstancyjnej rozstrzygnięcie zobowiązujące stronę do zapłaty odsetek od nienależnie pobranego świadczenia narusza prawo materialne w sposób mający wynik sprawy, z kolei w pozostałym zakresie akty te nie naruszają obowiązującego prawa w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja, mocą której świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącej na córkę za okres zasiłkowy 2022/2023 uznano, w zakresie obejmującym 3.000 zł za świadczenie nienależnie pobrane. Materialnoprawną podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W świetle art. 4 ust. 1 tej regulacji, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Stosownie zaś do treści powołanego w zaskarżonym rozstrzygnięciu art. 5 ust. 2a wskazanej ustawy, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.
W rozpoznanej sprawie, mocą wyroku Sądu Okręgowego w K. z [...] r., sygn. akt [...] piecza nad dzieckiem, na które stronie przyznano sporne świadczenie, sprawowana jest naprzemiennie przez oboje rodziców. Pozostaje przy tym poza sporem, że skarżąca pobrała to świadczenie za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. w pełnej wysokości wynoszącej 500 zł za każdy miesiąc. Równocześnie w aktach administracyjnych zalega "Porozumienie z pieczą naprzemienną", podpisane przez stronę i jej byłego małżonka będącego ojcem dziecka. Istotne znaczenie ma brzmienie jej punktu 14, zgodnie z którym "świadczenie 500+ oraz świadczenie na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków rządowego programu Dobry Start - świadczenie 300+ oraz rodzinne, które zostaną ustalone ojcu dzieci, zobowiązuje się on przekazać matce dzieci".
Po myśli art. 25 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, pod pojęciem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego należy rozumieć świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Zarówno z decyzji pierwszoinstancyjnej, jak i z decyzji organu odwoławczego nie wynika, na jakiej podstawie uznano świadczenie pobrane przez skarżącą za nienależnie pobrane, gdyż nie wskazano tam jednostki redakcyjnej przepisu, powołując ogólnikowo art. 25 cytowanej ustawy. Z kontekstu uzasadnienia można uznać, że świadczenie pobrane przez stronę za sporny okres w pełnej kwocie 500 zł zostało uznane za wypłacone, mimo braku prawa do tego świadczenia w jego pełnej wysokości, w związku ze sprawowaniem opieki naprzemiennej z ojcem dziecka.
Przepis ten zawiera normę prawną, która przyznaje możliwość ustalenia przez organ rodzicom sprawującym opiekę naprzemienną prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości połowy kwoty dla każdego z nich przysługującej za dany miesiąc, jeżeli oboje wystąpią o przyznanie takiego świadczenia. Jeśli jednak rodzice uzgodnią w jakiejkolwiek formie, że tylko jedno z nich będzie otrzymywać świadczenie w pełnej kwocie, a drugie nie wystąpi o przyznanie świadczenia, to taki stan nie narusza powołanej wyżej regulacji, mając na względzie ratio legis ustawy i samego świadczenia wychowawczego. Sąd aprobuje stanowisko wyrażone w tym zakresie w orzecznictwie (por. wyrok WSA w Gdańsku z 13 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 571/24, publ. Lex nr 3784172 oraz wyrok tutejszego Sądu: z 17 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 659/20, publ. Lex nr 3100606).
W niniejszej sprawie z porozumienia zawartego pomiędzy skarżącą a jej byłym małżonkiem wynika, że skarżąca i jej były mąż ustalili, że świadczenie wychowawcze w pełnej wysokości będzie pobierać tylko ona ani też nie określili, by ten ostatni zrzekał się prawa do ubiegania się o to świadczenie. Przewidzieli, że ojciec dziecka może wystąpić o jego przyznanie, zaś po otrzymaniu zobowiązuje się przekazać pobrane w tych ramach środki stronie. Innymi słowy, zawierając przedmiotową ugodę, rodzice dziecka w żadnym razie nie wykluczyli możliwości równoczesnego ubiegania się o świadczenie wychowawcze przez każde z nich.
Nie mogły odnieść skutku zarzuty skargi oparte na argumentacji o bezzasadnym stwierdzeniu nienależnego pobrania spornych świadczeń z uwagi na fakt, że strona uzyskała je w dobrej wierze. Sąd dostrzega, że w dotychczasowym orzecznictwie ukształtowanym na tle przepisów ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm.) położono nacisk na rozróżnienie pomiędzy zwrotem "świadczenie nienależne", które jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, zaś "świadczeniem nienależnie pobranym" jest świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania. Na definicję świadczeń nienależnie pobranych w rozumieniu wskazanego przepisu składa się wyłącznie element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku prawa do jego pobierania, z kolei element subiektywny, czyli stan świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie wychowawcze co do tego, że nie powinno ono zostać przyznane pozostaje bez znaczenia. Zaprezentowane wyżej stanowisko, które skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, znalazło odzwierciedlenie w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (patrz wyroki: 18 lipca 2024 r., sygn. akt I OSK 1664/23, publ. Lex nr 3770330 oraz z 30 października 2024 r., sygn. akt I OSK 2616/23, publ. Lex nr 3821386).
Okoliczności niniejszej sprawy nie wskazują, zdaniem Sądu, aby skarżąca pobierając sporne świadczenie wychowawcze działała całkowicie w dobrej wierze, nie mając świadomości o braku prawa do jego pełnej wysokości.
Sąd dostrzega szereg nieprawidłowości, jakimi dotknięte są obie wydane sprawie decyzje, a w szczególności rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, które nie zawiera uzasadnienia, a tym samym pozostaje w jaskrawej sprzeczności z art.107 § 3 Kodeksu pozstępowania administracyjnego, jak również inne naruszenia przepisów tego aktu, polegające na braku zawiadomienia skarżącej o wszczęciu z urzędu postępowania zgodnie z wymogami art. 61 § 4 czy brak zagwarantowania jej prawa do wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów w trybie art. 10 § 1. Przyjdzie jednak stwierdzić, że powyższe wady procesowe, jakkolwiek poważne i zasługujące na stanowczą dezaprobatę, to jednak ostatecznie nie wywarły wpływu na wynik sprawy, gdyż samo rozstrzygnięcie o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego jest prawidłowe.
W decyzjach tych, poza zobligowaniem skarżącej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, nałożono na nią także obowiązek uiszczenia odsetek od tych należności, co jednak w ocenie Sądu nie zasługuje na akceptację. Trafnie bowiem zauważyła strona, że w sprawie powinien mieć zastosowanie art. 25 ust. 3 in fine ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Stosownie do treści tego przepisu od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, 5 i 6, są naliczane odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W warunkach rozpoznanej sprawy przyznanie stronie świadczenia wychowawczego w kwocie większej niż należna było niewątpliwie błędem tego organu. Wyrok Sądu Okręgowego w K. z [...] r., sygn. akt [...] orzekający o sprawowaniu nad córką strony pieczy naprzemiennej przez obojga rodziców został dołączony przez nią do pierwszego wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r., który to wniosek złożyła 13 kwietnia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych miał wiedzę o przedmiotowym orzeczeniu już w dacie informacji, mocą której przyznał jej to świadczenie.
Niezależnie od powyższego Sąd uznał za niezbędne także uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z 2 października 2023 r., oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 19 września 2023 r., nr [...] Jakkolwiek akty te nie stanowią w rozpoznanej sprawie przedmiotu zaskarżenia, to jednak mieszczą się w granicach tej sprawy w rozumieniu art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż dotyczą tego samego świadczenia co zaskarżona decyzja, a równocześnie pozostają z tą decyzją w ścisłym związku. Na mocy przedmiotowych rozstrzygnięć zmieniono mianowicie wysokość przysługującego skarżącej świadczenia wychowawczego za ten sam okres (od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r.) na kwotę 250 zł (w miejsce dotychczasowych 500 zł) z tej samej przyczyny, która legła u podstaw uznania przedmiotowego świadczenia za nienależnie pobrane, to jest z uwagi na treść art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Obie te decyzje są wadliwe, jako że rozstrzygają o zmianie prawa do świadczenia wychowawczego ex tunc, czyli z mocą wsteczną, co nie jest dopuszczalne w świetle przepisów wskazanej ustawy. Skład orzekający w pełni aprobuje utrwalony w judykaturze pogląd, zgodnie z którym uchylenie lub zmiana prawa do świadczenia wychowawczego może wprawdzie nastąpić w trybie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jednakowoż ma ona charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc czyli jedynie z mocą na przyszłość od daty jej wydania. Nie podlega zatem uchyleniu lub zmianie na tej podstawie prawo do świadczenia wychowawczego, które zostało wcześniej skonsumowane, czyli już pobrane. Pozbawienie strony prawa do wypłaconego świadczenia wychowawczego nastąpić może jedynie przy zastosowaniu instytucji świadczenia nienależnego pobranego, podlegającego zwrotowi na zasadzie art. 25 ustawy. (vide:. wyroki NSA z 24 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 2842/17 i z 28 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1465/21, wyrok WSA w Rzeszowie z 23 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/z 748/23 oraz wyrok tutejszego Sądu z 11 października 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 623/24 - orzeczenia dostępne w CBOSA). Co również istotne, przepis art. 27 ust. 1 ustawy z 11 lutego 2016 r. ma zastosowanie także do świadczeń wychowawczych przyznanych na podstawie informacji, o których mowa w art. 13a ust. 1 zdanie 1 tej ustawy (vide: wyrok NSA z dnia 30 listopada 2023 r., sygn. akt I OSK 172/22 oraz wyrok WSA w Bydgoszczy z 9 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Bd 133/24 - wszystkie opublikowane w CBOSA). W każdym wypadku, organ nie może wydać decyzji uchylającej lub zmieniającej prawo do świadczenia wychowawczego, jeśli - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - upłynął już okres, na który świadczenie to zostało przyznane i wypłacone.
Zważywszy wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności Sąd orzekł o jak w sentencji uchylając wskazane tam decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i oddalając skargę w pozostałym zakresie na podstawie art. 151 tej ustawy
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
O kosztach postępowania w kwocie 480 zł orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej ustawy, zaliczając do nich wynagrodzenie pełnomocnika strony będącego adwokatem w kwocie 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.). Mając na względzie całokształt okoliczności sprawy, w tym charakter uchybień procesowych, do jakich doszło w jej zakresie Sąd nie stwierdził przy tym podstaw do zastosowania art. 206 wskazanej ustawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI