II SA/GL 1539/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał skargę E. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczącą zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Skarżąca wnioskowała o przyznanie świadczenia wychowawczego, jednak ZUS decyzją z 19 września 2023 r. zmienił jego wysokość na 250 zł miesięcznie, powołując się na wyrok rozwodowy orzekający o naprzemiennej opiece rodziców. Następnie decyzją z 12 lutego 2024 r. ZUS uznał kwoty wypłacone w okresie czerwiec-wrzesień 2023 r. za nienależnie pobrane i zobowiązał do zwrotu wraz z odsetkami. Prezes ZUS utrzymał tę decyzję w mocy. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, twierdząc, że działała w uzasadnionym przekonaniu o prawie do świadczenia w pełnej wysokości, a organ dysponował wiedzą o wyroku rozwodowym. Sąd częściowo uwzględnił skargę, uchylając decyzje w zakresie nałożenia obowiązku zapłaty odsetek, uznając, że ich naliczenie było wynikiem błędu organu. Jednocześnie sąd oddalił skargę w pozostałym zakresie, potwierdzając, że świadczenie zostało nienależnie pobrane w części przekraczającej 250 zł miesięcznie, zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Sąd podkreślił, że definicja świadczenia nienależnie pobranego ma charakter obiektywny, a element subiektywny (dobra wiara) nie ma znaczenia dla stwierdzenia nienależnego pobrania, choć w tym przypadku skarżąca miała świadomość treści przepisu. Sąd uchylił również decyzje zmieniające wysokość świadczenia wstecz, wskazując, że zmiana taka może działać jedynie na przyszłość.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych, zwłaszcza w kontekście opieki naprzemiennej, błędu organu przy przyznawaniu świadczeń oraz niedopuszczalności zmian decyzji wstecz.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji opieki naprzemiennej i błędnego przyznania świadczenia przez organ. Może być mniej bezpośrednio stosowalne w przypadkach, gdzie nie występuje błąd organu lub gdy nie ma orzeczenia o opiece naprzemiennej.
Zagadnienia prawne (3)
Czy świadczenie wychowawcze wypłacone w pełnej wysokości, mimo orzeczonej naprzemiennej opieki nad dzieckiem, stanowi świadczenie nienależnie pobrane?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, świadczenie wychowawcze wypłacone w pełnej wysokości, gdy opieka jest naprzemienna, stanowi świadczenie nienależnie pobrane w części przekraczającej połowę należnej kwoty, chyba że rodzice uzgodnili inaczej.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku opieki naprzemiennej świadczenie powinno być przyznane każdemu z rodziców w wysokości 250 zł, jeśli oboje o nie wystąpią. W tej sprawie porozumienie rodziców nie wykluczało równoczesnego ubiegania się o świadczenie, co uzasadniało zastosowanie tej zasady.
Czy od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego należy naliczać odsetki, jeśli jego przyznanie w pełnej wysokości było wynikiem błędu organu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, odsetek nie nalicza się, jeśli przyznanie świadczenia było następstwem błędu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że przyznanie skarżącej świadczenia wychowawczego w kwocie większej niż należna było błędem organu, co zgodnie z art. 25 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wyłącza możliwość naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie.
Czy decyzja zmieniająca wysokość świadczenia wychowawczego może działać wstecz, na okresy, za które świadczenie zostało już wypłacone?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zmiana wysokości świadczenia wychowawczego może działać jedynie na przyszłość (ex nunc), a nie wstecz (ex tunc) na okresy już skonsumowane.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na utrwaloną judykaturę, zgodnie z którą uchylenie lub zmiana prawa do świadczenia wychowawczego ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc. Pozbawienie strony prawa do wypłaconego świadczenia może nastąpić jedynie w trybie instytucji świadczenia nienależnie pobranego.
Przepisy (7)
Główne
u.p.w.d. art. 5 § ust. 2a
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
W przypadku, gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy przysługującej kwoty, jeżeli oboje wystąpią o świadczenie.
u.p.w.d. art. 25 § ust. 2
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia stanowi świadczenie nienależnie pobrane.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uchyla decyzję organu, jeśli narusza prawo materialne lub procesowe w sposób istotny wpływający na wynik sprawy.
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi ani podstawą prawną.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
W przypadku nieuwzględnienia skargi, sąd oddala ją.
Pomocnicze
u.p.w.d. art. 25 § ust. 3
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Od kwot nienależnie pobranego świadczenia naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia było następstwem błędu organu.
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naliczenie odsetek od nienależnie pobranego świadczenia było wynikiem błędu organu, co wyłącza obowiązek ich zapłaty. • Decyzje zmieniające wysokość świadczenia wychowawczego nie mogą działać wstecz na okresy już skonsumowane.
Odrzucone argumenty
Świadczenie wychowawcze pobrane w pełnej wysokości, mimo orzeczonej naprzemiennej opieki, stanowi świadczenie nienależnie pobrane w części przekraczającej połowę należnej kwoty.
Godne uwagi sformułowania
przyznanie stronie świadczenia wychowawczego w kwocie większej niż należna było niewątpliwie błędem tego organu • zmiana wysokości świadczenia wychowawczego może wprawdzie nastąpić w trybie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jednakowoż ma ona charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc czyli jedynie z mocą na przyszłość od daty jej wydania.
Skład orzekający
Stanisław Nitecki
przewodniczący sprawozdawca
Grzegorz Dobrowolski
członek
Artur Żurawik
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych, zwłaszcza w kontekście opieki naprzemiennej, błędu organu przy przyznawaniu świadczeń oraz niedopuszczalności zmian decyzji wstecz."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji opieki naprzemiennej i błędnego przyznania świadczenia przez organ. Może być mniej bezpośrednio stosowalne w przypadkach, gdzie nie występuje błąd organu lub gdy nie ma orzeczenia o opiece naprzemiennej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnie znanego świadczenia 500+, a jej rozstrzygnięcie wyjaśnia ważne kwestie związane z jego przyznawaniem w specyficznych sytuacjach rodzinnych oraz błędami popełnianymi przez organy administracji.
“Czy ZUS może żądać zwrotu 500+ i odsetek, jeśli sam popełnił błąd? Sąd wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.