II SA/Gl 1532/23

II SA/Gl 1532/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-12-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska /sprawozdawca/
Stanisław Nitecki /przewodniczący/
Tomasz Dziuk
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 24 ust. 2, ust. 2a, art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2, art. 32
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi S. T. (T.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 20 lipca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1897/2023/14297 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części, w której utrzymuje w mocy punkt I decyzji Wójta Gminy B. z dnia 18 maja 2023 r. nr [...], 2. uchyla decyzję Wójta Gminy B. z dnia 18 maja 2023 r. nr [...] w części dotyczącej punktu I, 3. oddala skargę w pozostałym zakresie, 4. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 18 maja 2023 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Wójta Gminy B. (dalej: "organ pierwszej instancji"), na podstawie art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 17, art. 23, art. 24 ust. 4, art. 27 ust. 5, art. 32 ust. 1d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm., dalej: "u.ś.r."), po rozpoznaniu wniosku S. T. (dalej: "Strona" "Skarżąca") złożonego dnia 24 kwietnia 2023 r.
- w pkt I decyzji – odmówiono Stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dzieckiem T. T. za okres od 1 sierpnia 2021 r. do 30 maja 2022 r.,
- w pkt II decyzji – przyznano Stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dzieckiem T. T. (dalej: osoba wymagająca opieki", "syn Skarżącej"),
1. w kwocie 68,40 zł za okres od 31 maja 2022 r. do 31 maja 2022 r.,
2. w kwocie 2.119,00 zł miesięcznie za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 grudnia 2022 r.,
3. w kwocie 2.458,00 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r.,
4. w kwocie 1.300,00 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 października 2025 r.
W uzasadnieniu organ podał w oparciu o akta sprawy, że zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T., nr [...] z dnia 12 października 2021 r., zmienionym orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] nr [...] z dnia 1 grudnia 2021 r. i zmienionych następnie wyrokiem Sądu Rejonowego w T. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sygn. akt [...] z dnia 14 marca 2023 r. (prawomocnym z dniem 31 marca 2023 r.), syn Strony zaliczony został do osób niepełnosprawnych ze wskazaniem konieczności sprawowania nad nim stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz do konieczności stałego współudziału na co dzień w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Orzeczenie wydane zostało na okres do 31 października 2025 r.
Wniosek o ustalenie niepełnosprawności został złożony w dniu 25 sierpnia 2021 r. Ponadto organ ustalił, że Strona w okresie od 31 maja 2021 r. do 30 maja 2022 r. była uprawniona do świadczenia rodzicielskiego na dziecko.
Następnie organ przywołał brzmienie art. 17 ust. 1, art. 24 ust. 2a oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. i wyjaśnił, że organ przyznał wnioskowane świadczenie począwszy od dnia miesiąca, w którym Strona zakończyła pobieranie świadczenia rodzicielskiego, do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Za okres od 1 sierpnia 2021 r. do 30 maja 2022 r. organ odmówił prawa do świadczenia, w związku z posiadaniem przez Stronę w tym okresie prawa do świadczenia rodzicielskiego, które nie może być pobieranie równocześnie ze świadczeniem pielęgnacyjnym, za ten sam okres. Wskazał również, że Strona została powiadomiona przed wydaniem decyzji o negatywnej przesłance przyznania świadczenia za ww. okres.
Decyzja została doręczona w dniu 29 maja 2023 r.
Strona w dniu 12 czerwca 2023 r. wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji. Podkreśliła, że pobieranie świadczenia rodzicielskiego w okresie od 1 sierpnia 2021 r. do 30 maja 2022 r. nie stanowi przeszkody do otrzymania wnioskowanego świadczenia, a organ dokonał błędnej interpretacji przepisów prawa. Na poparcie swojego stanowiska powołała wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 października 2020 r. sygn. akt II SA/Lu 417/20. Strona wskazała również na rozróżnienie pojęć nienależnego świadczenia oraz świadczenia nienależnie pobranego, podając, że w czasie pobierania świadczenia rodzicielskiego nie otrzymywała świadczenia pielęgnacyjnego, ani też nie miała pewności, że je kiedykolwiek otrzyma, nie miała również żadnej pewności co do rozstrzygnięcia sądu, które zapadło kilka miesięcy po zakończeniu pobierania świadczenia rodzicielskiego. Zwróciła uwagę, że gdyby nie wnioskowała o świadczenie, nie miałaby środków do życia oraz nie mogłaby wnioskować o świadczenie z datą wsteczną. Nie można zatem mówić zdaniem Strony o świadczeniu nienależnym czy też nienależnie pobranym.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, działając w oparciu o art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. 2018 r. poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzją nr SKO.PSŚ/41.5/1897/2023/14297 z dnia 20 lipca 2023 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Na wstępnie uzasadnienia organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg sprawy, przywołał brzmienie art. 17 oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r., a następnie stwierdził, iż wobec pobierania przez Stronę w okresie od 1 sierpnia 2021 r. do 30 maja 2022 r. świadczenia rodzicielskiego, za ten okres nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Kolegium wskazało także, iż podziela tezy uzasadnienia organu pierwszej instancji. Odnosząc się natomiast do argumentów odwołania wyjaśniło, że sprawa nie dotyczy zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzja została doręczona w dniu 24 lipca 2023 r.
Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc w dniu 22 sierpnia 2023 r., sporządzoną przez profesjonalnego pełnomocnika, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach podnosząc zarzuty naruszenia:
1. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji w zakresie w jakim odmówiono Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem, za okres od 1 sierpnia 2021 r. do 30 maja 2022 r., podczas gdy w stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy organ winien uchylić ww. decyzję,
2. art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. poprzez odmowę przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za ww. okres, podczas, gdy zgodnie z tym przepisem świadczenie takie przysługuje Skarżącej,
3. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2 u.ś.r. poprzez błędnie uznanie, że fakt pobierania przez Skarżącą świadczenia rodzicielskiego w spornym okresie wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia za ten okres, podczas gdy pobieranie świadczenia w związku z wcześniej ustalonym prawem do świadczenia rodzicielskiego nie wyklucza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli wynika ono z wyboru wnioskodawcy,
4. art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że organ może odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w razie zbiegu z pobranym już świadczeniem rodzinnym z pominięciem decyzji osoby uprawnionej, podczas gdy art. 27 ust. 5 wyraźnie i wprost uzależnia przysługiwanie świadczenia od wyboru dokonanego przez osobę uprawnioną,
5. art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy przez nieustalenie, które świadczenie wybrała Skarżąca,
6. art. 81a § 1 k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie wątpliwości co do faktu wyboru świadczenia na korzyść Skarżącej pomimo, iż obowiązek taki wynika wprost z naruszonego przepisu,
7. art. 79a § 1 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niewskazanie Skarżącej w piśmie informującym o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony, pomimo takiego obowiązku wynikającego z naruszonych przepisów,
- które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w zakresie w jakim odmówiono Skarżącej świadczenia za okres od 1 sierpnia 2021 r. do 30 maja 2022 r., a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu przedstawiono argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów. W powołaniu na stanowisko wyrażane w orzecznictwie wskazano, że przepis art. 27 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wprawdzie wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia, także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Zaakcentowano, że decyzja, mocą której nastąpi skrócenie okresu, na który przyznano świadczenie rodzicielskie, wydana na skutek dokonania wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. może zostać wydana z mocą wsteczną, co umożliwi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z brzmieniem art. 24 ust. 2a u.ś.r. Nadto nie zachodzi konieczność rezygnacji z pobieranego już świadczenia, przed rozstrzygnięciem co do drugiego świadczenia objętego zbiegiem.
Zdaniem strony skarżącej, organ zauważając, że Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego obejmujący również okres, w którym pobierała świadczenie rodzicielskie, powinien uznać, że dokonała wyboru świadczenia, a jeśli w ocenie organu nie było to jasne, winien z urzędu podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia tej okoliczności. Zauważono, że w momencie przyznania świadczenia rodzicielskiego Skarżąca nie wiedziała jeszcze, czy w ogóle będzie przysługiwało jej uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, co było uzależnione od orzeczenia o niepełnosprawności. Zwrócono również uwagę na naruszenie przepisów postępowania wskazanych w zarzutach skargi.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazało, iż wbrew twierdzeniom skargi, pismem z dnia 4 maja 2023 r. Skarżąca została poinformowana o uprawnieniach wynikających z art. 10 § 1 i art. 79a k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo
o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.
Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione na wstępie kryteria, została objęta decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach nr SKO.PSŚ/41.5/1897/2023/14297 z dnia 20 lipca 2023 r., utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji - Wójta Gminy B. nr [...] z dnia 18 maja 2023 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych,
Stosownie do treści art. 17 ust. 1 wskazanej regulacji świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Regulację szczególną zawiera natomiast ust. 2a przywołanego przepisu stanowiąc, iż jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
W rozpatrywanej sprawie organ odmówił Stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 sierpnia 2021 r. do 30 maja 2022 r., oraz przyznał Stronie prawo do tego świadczenia za okres od 31 maja 2022 r. do 31 października 2025 r. Przyczyna odmowy została oparta o zbieg prawa do wnioskowanego świadczenia oraz świadczenia rodzicielskiego w ww. okresie.
Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony w dniu 24 kwietnia 2023 r. (karta nr 7-9 akt administracyjnych).
Orzeczenie o niepełnosprawności małoletniego syna Strony, wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. dnia 12 października 2021 r. nr [...], zostało zmienione orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia 1 grudnia 2021 r. nr [...] w części dotyczącej ustaleń w pkt 9 (karta nr 3 i 4 akt administracyjnych). Następnie wyrokiem Sądu Rejonowego w T. z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie o sygn. akt [...] zmieniono ww. orzeczenia w ten sposób, że stwierdzono, iż małoletni wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (karta nr 2 akt administracyjnych). Wniosek w tej sprawie został złożony w dniu 25 sierpnia 2021 r.
W sprawie poza sporem pozostawało to, że Skarżąca spełnia określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Także poza sporem pozostawało, że w okresie od 31 maja 2021 r. do 30 maja 2022 r. Skarżąca pobierała świadczenie rodzicielskie.
Istota problemu prawnego w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do tego, czy istnieje prawna możliwość przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji, gdy pobierała ona świadczenie rodzicielskie.
Negatywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, która stała się, na gruncie rozpatrywanej sprawy, przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego przez Stronę świadczenia, regulowana jest treścią art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz świadczenia rodzicielskiego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobą uprawnioną, także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Uwagi w tym zakresie wymaga również przepis art. 24 ust. 2a u.ś.r., którego treść została przywołana przy okazji wskazania podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia.
Sąd, nie podziela przedstawionych przez organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie skutków, jakie zostały przez organy wyprowadzone z ustalonej okoliczności przysługiwania Skarżącej prawa do świadczenia rodzicielskiego. Co do zasady, Sąd zgadza się z organem odwoławczym, że nie jest możliwe jednoczesne pobieranie świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone przez tut. Sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1086/22, w którym zwrócono uwagę, iż do wskazanego wniosku prowadzi wykładnia przepisu art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2 u.ś.r., jednak nie sposób przyjąć, że pobieranie świadczenia w związku z wcześniej ustalonym prawem do świadczenia rodzicielskiego wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe pomijałoby w istocie możliwość wyboru przez osobę uprawnioną jednego z pozostających w zbiegu świadczeń. Na gruncie niniejszej sprawy przywołana regulacja art. 27 ust. 5 winna być nadto odczytywana przy uwzględnieniu treści art. 24 ust. 2a u.ś.r.
Zaproponowana natomiast przez organy wykładnia nie zyskuje akceptacji w świetle aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych.
Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 775/21, konflikt między wymienionymi wyżej przepisami należy wykładać w ten sposób, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją.
Jak czytamy dalej w uzasadnieniu przywołanego orzeczenia - decyzja, mocą której nastąpi skrócenie okresu, na który przyznano świadczenie rodzicielskie, wydana na skutek dokonania wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. może zostać wydana z mocą wsteczną, co umożliwi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - zgodnie z brzmieniem art. 24 ust. 2a u.ś.r. - od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Fakt uzyskiwania przez stronę świadczenia rodzicielskiego nie może być bowiem przeszkodą do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby podopiecznej. Taka wykładnia uwzględnia funkcję świadczeń rodzinnych, które związane są z opieką nad osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji.
Dokonanie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie oznacza natomiast konieczności definitywnej rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem decyzji organu przyznającej drugie z tych świadczeń (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 235/18).
Stanowisko to podziela Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie.
Podobnie na gruncie niniejszej sprawy, Skarżąca mogła oczekiwać, podjęcia przez organ administracji publicznej działań zmierzających do przyznania wnioskowanego świadczenia. Zgodnie z brzmieniem art. 32 u.ś.r. organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń (ust. 1). Zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody (ust. 1a)
Z art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że organ prowadzący postępowanie jest uprawniony do podejmowania również z urzędu działań w celu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji w sytuacji, gdy uległa zmianie sytuacja strony mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 775/21).
Akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2009 r. sygn. akt II GSK 153/09 i A. Mączyński, Skuteczność orzeczeń w postępowaniu cywilnym, Kraków 1974, s. 151). Dotyczyć to może przede wszystkim sytuacji, w których zastosowanie takiego skutku odbędzie się z korzyścią dla zainteresowanego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 993/12, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 775/21 i przywołane tam orzecznictwo).
Na możliwość wyboru między zbiegającymi się świadczeniami rodzinnymi wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych, wyjaśniając przy tym, iż sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) świadczenie wymienione w art. 27 ust. 5 u.ś.r., co do zasady nie wyklucza przyznania na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona deklaruje gotowość zrzeczenia się wcześniej ustalonego prawa do świadczenia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1263/21, tak też m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 832/21).
Nie zachodzi również konieczność uprzedniej rezygnacji przez uprawnionego z pobieranego już świadczenia, tj. jeszcze przed rozstrzygnięciem co do drugiego świadczenia objętego zbiegiem, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Może bowiem rodzić uzasadnione obawy, wymaganie od Strony rezygnacji z otrzymywanego świadczenia przed uzyskaniem pewności, że spełnia warunki do otrzymania świadczenia korzystniejszego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 866/21, także m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 marca 2019 r. sygn. akt IV SA/Gl 985/18, z dnia 19 września 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 639/19).
Sąd w pełni podziela przywołane wyżej poglądy wyrażane w orzecznictwie oraz ich argumentację.
Na gruncie rozpoznawanej sprawy Skarżąca w treści odwołania wskazywała na wolę pobierania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożyła wniosek o ustalenie niepełnosprawności małoletniego syna, tj. przy uwzględnieniu regulacji art. 24 ust. 2a u.ś.r. Dokonała zatem wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako świadczenia korzystniejszego (art. 27 ust. 5 u.ś.r.).
Skarżąca złożyła wniosek z zachowaniem terminu 3 miesięcy od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności, określonego w art. 24 ust. 2a u.ś.r., stąd też ustalenie prawa do wnioskowanego świadczenia, należało ustalić zgodnie z tym przepisem począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności. W sytuacji, gdy Strona spełnia wszelkie przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia, nie powinna zostać pozbawiona prawa do tego świadczenia za okres od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności, skoro dochowała terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r.
W rezultacie kontrola sądowoadministracyjna rozpoznawanej sprawy doprowadziła do stwierdzenia naruszenia art. 27 ust. 5 oraz art. 24 ust. 2a u.ś.r., co miało wpływ na wynik sprawy.
W tym zakresie należało podzielić argumentację skargi.
Niezasadny pozostawał natomiast zarzut skargi - naruszenia art. 79a § 1 i art. 10 § 1 k.p.a. Pismem z dnia 4 maja 2023 r. organ zawiadomił Stronę o prawie do zapoznania się z aktami sprawy, możliwości wypowiedzenia się, a także wskazał przesłanki, które na dzień wystosowania tego pisma nie zostały spełnione, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (karta nr 16 akt administracyjnych).
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę, kierując się wskazaną przez Sąd wykładnią art. 32 ust. 1 i 1a u.ś.r., art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2 oraz art. 24 ust. 2a u.ś.r., podejmie stosowne rozstrzygnięcie.
Konieczne pozostaje również dokonanie wzajemnej kompensacji świadczeń za wskazany okres.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji. Z uwagi natomiast na wniosek skargi o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, Sąd orzekł jak w pkt 3 sentencji.
Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz Skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480,00 zł (pkt 4 sentencji wyroku), na które składa się wynagrodzenie pełnomocnika Skarżącej będącego radcą prawnym ustalone na podstawie § 14 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści odpowiedzi na skargę wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez Skarżącą w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku w tym przedmiocie (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.).
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.