II SA/Gl 1520/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że zakres opieki nad matką nie wyklucza możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia.
Skarżąca A.K. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, wskazując na brak spełnienia przesłanek ustawowych, w szczególności na moment powstania niepełnosprawności matki oraz na zakres opieki sprawowanej przez skarżącą, który zdaniem organów nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia. WSA w Gliwicach oddalił skargę, podzielając stanowisko organów, że zakres opieki nie jest na tyle absorbujący, aby uniemożliwiać skarżącej podjęcie pracy zarobkowej.
Sprawa dotyczyła skargi A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca ubiegała się o świadczenie z tytułu opieki nad matką, która posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia, powołując się na negatywną przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (niepełnosprawność matki nie powstała do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki do 25. roku życia). SKO, choć uznało, że moment powstania niepełnosprawności nie jest już negatywną przesłanką (po wyroku TK K 38/13), utrzymało decyzję w mocy, argumentując, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie jest na tyle intensywny, aby wykluczał podjęcie przez nią zatrudnienia, a świadczenie pielęgnacyjne ma rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności sprawowania opieki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę. Sąd podkreślił, że kluczową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie z powodu konieczności sprawowania permanentnej opieki. Analizując stan faktyczny, sąd uznał, że czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą (przygotowywanie posiłków, pomoc w higienie, zakupy, podawanie leków, sprzątanie) nie są całodobowe ani tak absorbujące, aby uniemożliwiały podjęcie przez nią pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze. Sąd powołał się na orzecznictwo NSA wskazujące, że sprawowana opieka musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie jest na tyle absorbujący, aby wykluczał możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia, co jest warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą, mimo niepełnosprawności matki, nie są całodobowe ani tak intensywne, by uniemożliwiać podjęcie pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności sprawowania opieki, która stanowi przeszkodę w pracy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (9)
Główne
u.ś.r. art. 17 § 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kluczowe jest, aby sprawowana opieka stanowiła przeszkodę w podjęciu zatrudnienia.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Przepis ten, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z Konstytucją RP (wyrok TK K 38/13).
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd oddala skargę, jeżeli nie stwierdzi naruszenia prawa dającego podstawę do uchylenia lub stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu.
k.r.o.
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 9
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie jest na tyle absorbujący, aby wykluczał możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia.
Odrzucone argumenty
Błędna wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez organy obu instancji. Naruszenie przepisów postępowania (art. 6, 8, 9, 77 § 1, 80 k.p.a.) poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych dotyczących zakresu opieki.
Godne uwagi sformułowania
Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki, ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, która wymusza rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Sprawowana opieka w sposób oczywisty winna stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą nie pozwala na przyjęcie, że niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia nastąpiła w celu sprawowania opieki nad matką.
Skład orzekający
Beata Kalaga-Gajewska
przewodniczący sprawozdawca
Wojciech Gapiński
sędzia
Agnieszka Kręcisz-Sarna
asesor
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności ocena zakresu opieki i jej wpływu na możliwość podjęcia zatrudnienia przez opiekuna."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 2023 r. w zakresie art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz specyficznego stanu faktycznego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnego świadczenia socjalnego, a jej rozstrzygnięcie opiera się na ocenie konkretnego stanu faktycznego, co jest częste w sprawach administracyjnych. Jest interesująca dla prawników zajmujących się prawem świadczeń rodzinnych.
“Czy opieka nad matką uniemożliwia pracę? Sąd rozstrzyga o świadczeniu pielęgnacyjnym.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Gl 1520/23 - Wyrok WSA w Gliwicach Data orzeczenia 2024-01-04 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-09-07 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Sędziowie Agnieszka Kręcisz-Sarna Beata Kalaga-Gajewska /przewodniczący sprawozdawca/ Wojciech Gapiński Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 390 art. 17 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.) Dz.U. 2023 poz 1634 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 17 lipca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2102/2023/15648 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Uzasadnienie Wnioskiem z dnia 8 marca 2023 r. A.K. (dalej: "skarżąca") zwróciła się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – E.D. (ur. [...] r. i niepełnosprawną w stopniu znacznym od dnia 15.11.2022 r. do dnia 31.01.2025 r. - orzeczenie z dnia [...] r.). Prezydent Miasta S. (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 31.05.2023 r., nr [...], działając m.in. na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2023 r. poz. 390, dalej: "ustawa" lub "u.ś.r."), odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wobec zaistnienia negatywnej przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem niepełnosprawność matki nie powstała do ukończenia 18 roku życia, jak również w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Dodatkowo, skarżąca wykonuje czynności dnia codziennego oraz sprawuje opiekę nad matką, jednak nie jest ona sprawowana całą dobę i nie można mówić o ciągłej gotowości do jej niesienia w sposób trwały i nieprzerwany. Pozostałe dzieci matki (syn i córka) nie pomagają skarżącej w opiece. W odwołaniu skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła powyższemu rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 i ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie przez nią pracy zarobkowej nie wypełnia przesłanek w tych przepisach wymienionych. Wniosła o uwzględnienie odwołania i uchylenie w całości decyzji organu I instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium" lub "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia 17 lipca 2023 r., nr SKO.PSŚ/41.5/2102/2023/15648, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 31.05.2023 r. W uzasadnieniu przedstawiło stan faktyczny sprawy i zacytowało przepisy u.ś.r. Odnosząc się do kwestii momentu powstania niepełnosprawności nie podzieliło stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu decyzji organu I instancji w zakresie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi brak możliwości ustalenia momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Okoliczność ta nie może stanowić negatywnej przesłanki w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż z dniem 23 października 2014 r. art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 oraz na utrwalone stanowisko judykatury). Podkreśliło, że nie neguje stanu zdrowia osoby wymagającej opieki (matki skarżącej), jednakże świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki, ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, która wymusza rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że matka jest pacjentką [...], choruje na [...], [...], [...] i ma [...]. Ma trudności z poruszaniem i ze względu na wyniszczenie [...] większość doby spędza w łóżku. Jednakże nie korzysta z pomocy pielęgniarki środowiskowej, porusza się samodzielnie po mieszkaniu, korzysta z toalety, spożywa samodzielnie posiłek i zażywa leki po wcześniejszym ich przygotowaniu. Jej stan zdrowia pozwala też na samodzielne zamieszkanie, bowiem skarżąca mieszka osobno i odwiedza mamę kilka razy dziennie, w razie potrzeby jest pod telefonem. Kolegium zwróciło uwagę na brak korelacji czasowej pomiędzy zaprzestaniem wykonywania pracy zawodowej przez skarżącą a datą powstania przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle zarejestrowania skarżącej w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku, nie sposób uznać, że wyłączną przyczyną braku podjęcia zatrudnienia, jest konieczność opieki nad matką. W konsekwencji w ocenie Kolegium nie są zasadne zarzuty odwołania, dotyczące istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością opieki nad matką, jak również zakresu tej opieki. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2023 r. sygn. akt I OSK 1239/22). Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej. W ocenie Kolegium, zakres opieki jakiej wymaga matka skarżącej nie jest tego rodzaju, aby wykluczał podjęcie zatrudnienia. Czynności skarżącej związane z opieką ograniczają się jedynie do wspomagania w czynnościach życia codziennego i nie są na tyle angażujące, aby nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia. Nie zachodzi również bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub z innej pracy zarobkowej przez skarżącą, w celu sprawowania opieki. W skardze pełnomocnik skarżącej zarzucił rozstrzygnięciom organów obu instancji naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w tym zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią całodobową opieką nad matką, podczas gdy istnieje taki związek przyczynowo-skutkowy, oraz naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w postaci faktycznego zakresu opieki nad matką z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącej. W związku z tym skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji, oraz zasądzenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej w skrócie: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a. Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło w trybie uproszczonym, z uwagi na złożony w treści skargi wniosek w tym przedmiocie, przy jednoczesnym braku żądania organu odwoławczego przeprowadzenia rozprawy, w terminie czternastu dni od zawiadomienia o jego złożeniu (art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Zgodnie z jego ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z dniem 1 stycznia 2024 r. - na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm., dalej: "u.ś.w.") znowelizowano u.ś.r., w tym m.in. jej art. 17 ust. 1. Obecnie przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Analiza tego uregulowania prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ustawodawca w obecnym stanie prawnym przewidział, że o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby w nim wymienione z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. Tym samym wyraźnie zawężono krąg osób uprawnionych, gdyż wcześniej wiek osoby wymagającej opieki nie warunkował uprawnienia do tego świadczenia. Prawidłowe rozumienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi uwzględniać przede wszystkim cel świadczenia pielęgnacyjnego, którym jest rekompensata za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 1038/21). Sprawowanie opieki nie oznacza, aby była ona sprawowana przez siedem dni w tygodniu i przez 24 godziny na dobę (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 482/20, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 840/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 1 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 989/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 951/21). Omawiane świadczenie przyznawane jest więc w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów (por. B. Chludziński w: P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021). W rozpatrywanej sprawie, wyjaśniając przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, organ I instancji powołał się na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b u.ś.r.). W tym zakresie wskazać należy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym uznano, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny. Tym samym rozważania Kolegium w tym zakresie ocenić należy za prawidłowe. Jednakże zdaniem Kolegium opieka sprawowana przez skarżącą oraz podejmowane w ramach tej opieki czynności mogą być realizowane również w warunkach jej zatrudnienia i nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W tym miejscu należy podkreślić, tak jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Przy czym, rezygnację z czegokolwiek należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie. Wykładnia tego pojęcia musi się więc odbywać przez pryzmat celu jakiemu służą świadczenia opiekuńcze, którym jest zrekompensowanie osobom wymagającym opieki i osobom tę opiekę sprawującym, utraconego zarobku i wydatków związanych z koniecznością zapewnienia tej opieki. Z punktu widzenia celu świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest zatem istotne czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą. Tym samym analiza istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia) wymaga oceny i zbadania dwóch obszarów. Po pierwsze istotny jest stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w tym szczególności ocena zakresu czynności, które jest w stanie wykonać samodzielnie, a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki. Po drugie, jaki jest zakres czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna w relacji do możliwości wykonywania pracy zarobkowej, w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku (por. art. 24 ust. 2 u.ś.r.), a najpóźniej na dzień wydania decyzji administracyjnej, skarżąca spełniała ustawowe przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Bezspornie skarżąca nie pracuje od dnia 17.01.2022 r., a jej matka pozostaje sama w miejscu zamieszkania w dzień, jak i w nocy oraz prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Potrzebuje wspomagania w codziennych czynnościach, w postaci: przygotowywania posiłków, pomocy w utrzymaniu higieny i zrobieniu zakupów oraz podaniu leków, a także w utrzymaniu czystości w domu oraz załatwianiu spraw urzędowych (por. wywiad środowiskowy). Zakres czasowy opieki skarżącej jest ograniczony do codziennych wizyt oraz pozostawania w kontakcie telefonicznym. Matka pomimo "pampersowania" samodzielnie korzysta z toalety, je posiłki, zażywa przygotowane leki. Nie znajduje się też w takiej kondycji umysłowej, która nie pozwalałaby na samodzielne przebywanie w miejscu zamieszkania. Czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą nie pozwalają na przyjęcie, że niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nastąpiła w celu sprawowania opieki nad matką, w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., jak również w ustalonym stanie faktycznym nie ma bezpośredniego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną opieką. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego pozwala uznać, że podejmowane przez skarżącą w ramach opieki czynności mogą być realizowane również w warunkach zatrudnienia, jak też nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków i ich podawanie, podobnie jak leków, sprzątanie domu, pranie czy też robienie zakupów są czynnościami dnia codziennego. Charakter tych czynności nie pozostawia wątpliwości, że nie są one dokonywane stale i całodobowo. Zatem opieka sprawowana przez skarżącą nie jest tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej musiałoby się odbyć ze szkodą dla jej matki, która wiele czynności jest w stanie wykonywać samodzielnie (por. oświadczenie z dnia 4.04.2023 r.). Dodatkowo, zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą nie był w toku sprawy kwestionowany. Tymczasem sprawowana opieka w sposób oczywisty winna stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 456/22). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11 i z dnia 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20). Samo stwierdzenie konieczności pomocy lub opieki osobie niepełnosprawnej nie oznacza automatycznego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej tego rodzaju opiekę. W konsekwencji, w rozpatrywanej sprawie nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia, określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz nie doszło do naruszenia art. 6-9 i art. 77 § 1 w związku z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl.).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI