II SA/Gl 1518/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2024-01-10
NSAAdministracyjneŚredniawsa
pomoc społecznaspecjalistyczne usługi opiekuńczeodpłatnośćzwolnienie z odpłatnościuznanie administracyjneprawo procesoweprawo materialnedecyzja administracyjna

WSA w Gliwicach uchylił decyzje odmawiające częściowego zwolnienia z odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze, wskazując na naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego przez organy obu instancji.

Skarżąca domagała się częściowego zwolnienia z odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze dla syna, argumentując trudną sytuacją finansową rodziny. Organy obu instancji odmówiły, uznając, że rodzina jest w stanie ponosić zwiększone koszty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił obie decyzje, stwierdzając, że organy nie uwzględniły wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, w tym przepisów dotyczących celu pomocy społecznej oraz potencjalnego zniweczenia skutków udzielanej pomocy przez nałożoną odpłatność, a także naruszyły przepisy przejściowe rozporządzenia.

Sprawa dotyczyła skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. odmawiającą częściowego zwolnienia z odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze dla syna. Organy administracji obu instancji uznały, że mimo wzrostu dochodów rodziny, jest ona w stanie ponosić nową, wyższą odpłatność (45% kosztu usługi). Skarżąca zarzucała naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym błędne ustalenie stanu faktycznego i nieuwzględnienie wszystkich wydatków oraz przekroczenie granic uznania administracyjnego przy odmowie zwolnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uwzględnił skargę. Sąd stwierdził, że organy administracji dopuściły się naruszenia prawa materialnego (art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej) poprzez nie rozważenie, czy odmowa zwolnienia z odpłatności nie spowoduje nadmiernego obciążenia dla rodziny lub nie zniweczy skutków udzielanej pomocy. Ponadto, sąd wskazał na naruszenie przepisów przejściowych rozporządzenia wykonawczego, które skutkowało nieprawidłowym ustaleniem terminu wejścia w życie zmienionej odpłatności. Sąd podkreślił również, że przy ocenie sytuacji finansowej rodziny nie uwzględniono prawidłowo wszystkich dochodów i wydatków, w tym wpływu inflacji, a także faktu, że większość dochodów pochodzi ze środków pomocy społecznej. W konsekwencji, sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organy administracji dopuściły się przekroczenia granic uznania administracyjnego, nie rozważając wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, w tym przepisu art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy nie uwzględniły wszystkich regulacji prawnych, w szczególności art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, który nakazuje rozważyć, czy odmowa zwolnienia z odpłatności nie spowoduje nadmiernego obciążenia dla rodziny lub nie zniweczy skutków udzielanej pomocy. Analiza sytuacji dochodowej i wydatkowej rodziny była niewystarczająca w tym zakresie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

u.p.s. art. 3 § 3 i 4

Ustawa o pomocy społecznej

Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

u.p.s. art. 104 § 4

Ustawa o pomocy społecznej

W przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza gdy żądanie zwrotu wydatków stanowiłoby nadmierne obciążenie lub niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ może odstąpić od żądania zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

u.p.s.

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Podstawa prawna dotycząca pomocy społecznej.

Rozporządzenie wykonawcze do ustawy o pomocy społecznej art. 6 § 3 i 5

Przesłanki uzasadniające częściowe lub całkowite zwolnienie z ponoszenia odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze.

Rozporządzenie wykonawcze do ustawy o pomocy społecznej art. 4 § 1

Przepis przejściowy dotyczący wejścia w życie nowego rozporządzenia i ustalania odpłatności.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 145 § 1 pkt.1 lit. a i c

Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanki uwzględnienia skargi na decyzję lub postanowienie.

k.p.a. art. 134 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne.

p.u.s.a. art. 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 210

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie decyzji organu pierwszej instancji.

u.o.z.p. art. 7 i 8

Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy nie rozważyły wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, w tym przepisu art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Organy naruszyły przepisy przejściowe rozporządzenia wykonawczego. Analiza sytuacji finansowej rodziny była wadliwa (nieprawidłowe ustalenie dochodu, brak uwzględnienia inflacji).

Odrzucone argumenty

Rodzina jest w stanie ponosić nową, wyższą odpłatność za specjalistyczne usługi opiekuńcze ze względu na wzrost dochodów.

Godne uwagi sformułowania

dopuszczono się przekroczenia granic uznania administracyjnego organy te nie rozważyły tego, czy odmowa częściowego zwolnienia z ponoszenia odpłatności za przyznane usługi nie spowoduje dla osoby zobowiązanej nadmiernego obciążenia lub też zniweczy skutki udzielanej pomocy analiza dochodu rodziny skarżącej obarczone są dodatkową ułomnością organy administracji zmieniły tę wysokość od 1 maja 2023 r., a zatem z naruszeniem przepisu przejściowego zamieszczonego w przedmiotowym rozporządzeniu

Skład orzekający

Stanisław Nitecki

przewodniczący sprawozdawca

Wojciech Gapiński

sędzia

Beata Kalaga-Gajewska

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących częściowego zwolnienia z odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze, zasady uznania administracyjnego w pomocy społecznej oraz stosowanie przepisów przejściowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji rodziny korzystającej ze specjalistycznych usług opiekuńczych i oceny jej sytuacji finansowej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest dokładne badanie sytuacji finansowej beneficjentów pomocy społecznej i prawidłowe stosowanie przepisów, w tym przepisów przejściowych. Pokazuje też, że uznanie administracyjne nie jest nieograniczone.

Sąd uchyla decyzję: Organy pomocy społecznej nie zbadały dokładnie sytuacji rodziny.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 1518/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-01-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Kalaga-Gajewska
Stanisław Nitecki /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Gapiński
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 3 ust. 3 i 4, art. 104 ust. 4
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 21 sierpnia 2023 r. nr SKO.PS/41.5/926/2023/17378 w przedmiocie odmowy częściowego zwolnienia z odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 10 lipca 2023 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu postępowania sądowego.
Uzasadnienie
. UZASADNIENIE
.
Prezydent Miasta G. decyzją z 10 lipca 2023 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 3 ust. 3, art. 7 , art. 8, art. 18 ust. 1 pkt 2, art. 50, art. 106 ust. 1, 4 i 5, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.) art. 104, art. 108 i art. 163 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 7 oraz art. 8 ustawy z 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2123) zmienił decyzję z 17 stycznia 2023 r. nr [...] przyznającą J. K. (dalej jako strona lub skarżąca) pomoc w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi realizowanymi w miejscu zamieszkania dla syna K. przez zmianę procentowej odpłatności za godzinę usługi na 45% kosztu usługi od maja 2023 r., co daje kwotę 19,13 zł. W decyzji tej odmówiono częściowego zwolnienia z odpłatności do 3,5% kosztu usługi. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przedstawił wpierw stan normatywny w zakresie zmiany decyzji dotyczącej ustalenia wysokości specjalistycznych usług opiekuńczych. W tej części uzasadnienia wskazano, że od maja 2023 r. zmianie uległo rozporządzenie wykonawcze do ustawy w części ustalającej wysokość odpłatności za świadczone usługi. Następnie organ ten przedstawił sytuację dochodową rodziny strony i odniósł się do żądania strony skierowanego do tego organu o częściowe zwolnienie z odpłatności za świadczone usługi i uznał, że strona jest w stanie ponosić wskazaną odpłatność, a tym samym w jego ocenie brakło podstaw dla podjęcia korzystnego dla strony rozstrzygnięcia.
Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym wyrażono niezadowolenie z powyższej decyzji i zarzucono jej naruszenie w zakresie ustalenia istotnych okoliczności, a w szczególności zaniżono wydatki ponoszone przez rodzinę strony, jak również błędnie przyjęto, że w przypadku rodziny strony nie występuje szczególna okoliczność uzasadniająca ustalenie odpłatności na poziomie 3,5% kosztu świadczonej usługi. W motywach odwołania przedstawiono argumentację przemawiającą za zasadnością skorzystania z tego środka odwoławczego. Wskazano na ponoszone wydatki przez rodzinę, jak również zakwestionowano uwzględnianie kwoty świadczenia wychowawczego przy ustalania sytuacji rodziny. W ocenie odwołującej się przy ocenie sytuacji finansowej rodziny nie uwzględniono faktu niezbędności zwiększonych wydatków na zakup odzieży w związku z rozwojem dzieci.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z 21 sierpnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/926/2023/17378 wydaną na podstawie art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji przedstawiono wpierw w sposób rozbudowany dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołano stan normatywny obowiązujący w tym zakresie. W dalszej kolejności organ ten odniósł się do zarzutów sformułowanych wobec decyzji organu pierwszej instancji, jak również zaakcentował, że podstawą wydania kwestionowanej decyzji była nie tylko zmiana stanu normatywnego, ale również zmiana sytuacji dochodowej rodziny począwszy od listopada 2022 r. W ocenie organu odwoławczego ustalona wysokość odpłatności za przyznane usługi opiekuńcze wynika z sytuacji dochodowej rodziny i obowiązującej regulacji prawnej. Odnosząc się do zagadnienia związanego z częściowym lub całkowitym zwolnieniem z ponoszenia takiej odpłatności wskazano na obowiązujące regulacje w tym zakresie i podkreślono, że stosowne rozstrzygnięcie podejmowane jest w warunkach uznania administracyjnego, a organ dysponuje możliwością wyboru jednego z wielu możliwych rozstrzygnięć. Organ odwoławczy zaakcentował, że rodzina w przypadku racjonalnego gospodarowania posiadanymi środkami jest w stanie ponieść ustaloną odpłatność. W końcowej części uzasadnienia podniesiono, że przy rozpoznawaniu wniosku o częściowe zwolnienie z ponoszenia odpłatności organ pierwszej instancji miał w polu widzenia również sytuację organu i pomocy społecznej w mieście.
Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wystąpiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Powyższej decyzji zarzucono, że dopuszczono się w niej naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi. Wskazano na naruszenie art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego oraz niewyczerpujące zebranie i w konsekwencji błędne rozpatrzenie materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego, a w szczególności nie uwzględnienie wszystkich wydatków niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania rodziny. Wskazano również na naruszenie przepisów prawa materialnego, a to § 6 ust. 3 i 5 rozporządzenia wykonawczego poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego i nie zastosowanie tej regulacji, gdy spełnione zostały przewidziane w niej wymogi. W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację przemawiającą za uwzględnieniem wniesionej skargi.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia.
.
. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje;
. Skarga zasługuje na uwzględnienie.
.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt.1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. Nr 1634 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.
Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie zauważyć, że istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do jednego zagadnienia, a mianowicie, czy w przypadku skarżącej występują przesłanki uzasadniające obniżenie ponoszonej odpłatności za przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze. Podkreślenia wymaga to, że nie budzi żadnych wątpliwości to, że skarżącej przysługują na rzecz syna specjalistyczne usługi opiekuńcze, a tym samym zbędne jest odwoływanie się do unormowań prawnych normujących zasady przyznawania tej formy pomocy osobie i rodzinie wymagającej stosownego wsparcia ze strony władz publicznych. Dodatkowo nie budzi wątpliwości skład rodziny jak również to, że co do zasady dochód tej rodziny pochodzi ze środków publicznych. Jedyny wyjątek w tym zakresie stanowią alimenty w wysokości 1800 zł. miesięcznie, które nie pochodzą ze środków publicznych, a w zasadzie są to środki przyznawane w ramach przysługujących poszczególnym osobom świadczeń pieniężnych z szeroko rozumianej pomocy społecznej. Ponadto w polu widzenia należy mieć fakt, że w rodzinie skarżącej są dwie osoby, które korzystają ze specjalistycznych usług opiekuńczych. Przedstawione okoliczności nie budzą wątpliwości, a tym samym zbędne jest rozwijanie tych zagadnień. Takiej analizy nie wymaga także stan prawny w zakresie zmiany decyzji dotyczącej ustalenia odpłatności za przysługujące skarżącej na syna specjalistyczne usługi opiekuńcze. Zmiana aktu wykonawczego do ustawy, normującego zasady ustalania takiej wysokości została dokonana i w stosownym rozporządzeniu zamieszczono mechanizm przeprowadzania tej zmiany. Podkreślić należy, że i w tym zakresie nie występują rozbieżności między stronami tegoż postępowania, a zatem zbędna jest analiza tych unormowań.
W rozpoznawanej sprawie spór między stronami sprowadza się do tego, czy rodzina spełnia przesłanki do obniżenia wysokości ponoszonej odpłatności za przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze, czy też brak jest takich przesłanek. Stosownie do postanowień § 6 rozporządzenia wykonawczego w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych w szczególnie uzasadnionych przypadkach osoba zainteresowana może być, na jej wniosek lub na wniosek pracownika socjalnego, częściowo lub całkowicie zwolniona z ponoszenia odpłatności na czas określony, zwłaszcza ze względu na: 1) konieczność korzystania co najmniej z dwóch rodzajów specjalistycznych usług; 2) konieczność ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej lub ośrodku wsparcia i za pobyt członka rodziny w placówce opiekuńczo-wychowawczej, leczniczo-rehabilitacyjnej, opiekuńczo-leczniczej lub pielęgnacyjno-opiekuńczej; 3) konieczność korzystania przez więcej niż jedną osobę w rodzinie z pomocy w formie specjalistycznych usług lub usług opiekuńczych, w tym co najmniej jedną przewlekle chorą; 4) zdarzenie losowe; 5) konieczność ponoszenia zwiększonych wydatków na leki, leczenie, rehabilitację własną lub członka rodziny. Przedstawiony tu katalog przesłanek uzasadniających częściowe lub całkowite zwolnienie z ponoszenia odpłatności za przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze posiada charakter przykładowy, a zatem mogą wystąpić inne nie wymienione w tym przepisie. Analiza akt administracyjnych pozwala uznać, że w rozpoznawanej sprawie występuje jedna ze wskazanych przesłanek, a mianowicie konieczność korzystania przez więcej niż jedną osobę w rodzinie z pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych. Okoliczność ta nie budzi żadnej wątpliwości, ponieważ każde z dzieci zamieszkujących ze skarżącą korzysta z tej formy wsparcia.
W zaskarżonej decyzji jak również w decyzji organu pierwszej instancji zamieszczono analizę sytuacji dochodowej i wydatkowej rodziny skarżącej i uznano, że sytuacja dochodowa poprawiła się i przy odpowiednim gospodarowaniu posiadanymi środkami rodzina jest w stanie ponosić ustaloną odpłatność. Podkreślenia wymaga także i to, na co trafnie zwrócił uwagę organ odwoławczy, a mianowicie decyzja o częściowym lub całkowitym zwolnieniu z odpłatności podejmowana jest w warunkach uznania administracyjnego, a to oznacza, że organ może zwolnić częściowo lub całkowicie osobę z takiej odpłatności lub też odmówić takiego zwolnienia. W rozpoznawanej sprawie organy administracji obu instancji uznały, że wzrost dochodów rodziny skarżącej jest tego rodzaju, że nie daje podstaw dla podjęcia pozytywnego rozstrzygnięcia w sprawie.
Ocena prawidłowości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wymaga, aby w polu widzenia znajdowały się nie tylko unormowania odnoszące się do zasad ustalania wysokości odpłatności za przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze oraz częściowego lub całkowitego zwalniania z takiej odpłatności, ale także regulacje o charakterze generalnym, a mianowicie stosownie do postanowień art. 3 ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Dodatkowo stosownie do postanowień art. 104 ust. 4 tej ustawy w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.
Przedstawione powyżej rozważania dotyczące ram, w ramach których organy administracji publicznej podejmowały kwestionowane rozstrzygnięcia przyjdzie dostrzec, że dopuściły się przekroczenia granic uznania administracyjnego, o którym była mowa, albowiem podejmowały rozstrzygnięcia nie uwzględniając wszystkich okoliczności, które w danej sprawie występują.
W pierwszej kolejności dostrzec należy, że w następstwie zmiany decyzji w części dotyczącej ponoszenia odpłatności za przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze wysokość odpłatności ponoszona przez skarżącą i jej rodzinę za przyznane usługi wzrosła z 25% kosztu usługi ustalonej decyzją z 17 stycznia 2023 r. do 45% kosztu usługi w następstwie wydania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Oznacza to zarazem, że wysokość ponoszonej odpłatności wzrosła z 10,63 zł. za godzinę do 19,13 zł. za godzinę. Jako uzasadnienie dla takiego wzrostu ponoszenia odpłatności wskazano wzrost dochodów rodziny o kwotę 1132,82 zł., natomiast wzrost ponoszonej odpłatności za przyznane usługi wyniósł 595 zł., a zatem w ocenie organów rodzinie pozostała znacznie wyższa kwota i rodzina jest w stanie zaspokajać swoje potrzeby.
W tej sytuacji rozważenia wymaga to, czy przy rozpatrywaniu zgłoszonego wniosku o częściowe zwolnienie z tej odpłatności organy administracji publicznej podejmujące rozstrzygnięcie miały w polu widzenia wszystkie regulacje prawne. Zaznaczyć trzeba, że organy te podejmowały rozstrzygnięcie w oparciu o unormowania bezpośrednio odnoszące się do przyznawania specjalistycznych usług opiekuńczych oraz do ustalania wysokości odpłatności za ich realizację. Jednocześnie skład orzekający w rozpoznawanej sprawie dostrzegł, że organom tym umknęły unormowania o charakterze generalnym, a w szczególności wynikające z postanowień art. 3 ust. 3 i 4 oraz art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, a w szczególności organy te nie rozważyły tego, czy odmowa częściowego zwolnienia z ponoszenia odpłatności za przyznane usługi nie spowoduje dla osoby zobowiązanej nadmiernego obciążenia lub też zniweczy skutki udzielanej pomocy. Analiza uzasadnień wydanych w sprawie decyzji pozwala dostrzec, że wypowiadające się w sprawie organy administracji dokonały analizy sytuacji dochodowej i wydatkowej rodziny skarżącej. W tym zakresie organy te nie przekroczyły granic uznania i rozważania zamieszczone w uzasadnieniach decyzji nie naruszają obowiązujących regulacji prawnych. Równocześnie brak jest takiej analizy w zakresie tego, czy ustalenie takiego poziomu odpłatności nie zniweczy skutków udzielonej pomocy. Brak rozważań w tym zakresie wyczerpuje przesłankę przekroczenia granic uznania administracyjnego, albowiem organy administracji publicznej podejmując kontrolowane rozstrzygnięcie nie miały w polu widzenia wszystkich obowiązujących regulacji prawnych i wynikających z tego konsekwencji. Dodatkowo zauważyć trzeba, że co do zasady dochody rodziny, z wyjątkiem przysługujących alimentów, pochodzą ze świadczeń otrzymywanych w ramach systemu szeroko rozumianej pomocy społecznej. Podniesiona okoliczność, również powinna być brana pod uwagę przy ocenie sytuacji dochodowej rodziny skarżącej.
Na marginesie przeprowadzonych rozważań zaakcentować należy, że organy administracji publicznej przy ustalaniu wysokości dochodu nie brały pod uwagę świadczeń, które nie powinny być w tym zakresie uwzględniane (świadczenie wychowawcze), jednakże miały te świadczenia w polu widzenia przy ocenie całościowej sytuacji materialnej rodziny. Takie ujęcie nie narusza obowiązujących regulacji prawnych. Jednocześnie dostrzec należy, że o ile powyższe organy ustaliły bezwzględne wysokości dochodu rodziny oraz ponoszonych przez nią wydatków i jak zaakcentowano dochody rodziny wzrosły o 1132 zł., czyli podniesienie odpłatności za przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze o kwotę 595 zł. spowoduje, że w rzeczywistości rodzinie pozostanie kwota około 540 zł. Powyższe wyliczenia są poprawne i do ich bezwzględnych wartości nie można zgłaszać zastrzeżeń, ale uwaga ta odnosi się do kwietnia 2023 r., natomiast organom tym umknęło to, że w przypadku dochodu z kwietnia 2023 r. w jego skład wchodziło jednorazowe świadczenie z ZUS (13 świadczenie rentowe), nadto ustalając dochód na maj 2023 r. w polu widzenia organ miał kwotę 1400 zł., która w jego ocenie pozostała z nadwyżki w miesiącu kwietniu. Takie ustalanie dochodu rodziny nie jest prawidłowe, ponieważ nie dokonano prawidłowych ustaleń dotyczących jego wysokości, jak również dokonano oceny sytuacji finansowej rodziny z uwzględnieniem dochodów, którymi rodzina już nie dysponowała, względnie nie powinny być brane pod uwagę (świadczenie wychowawcze). W konsekwencji analizy dochodu rodziny skarżącej obarczone są dodatkową ułomnością, albowiem w wyliczeniach tych brak jest uwzględnienia poziomu inflacji, który w analizowanym okresie był stosunkowo wysoki, co spowodowało, że realne środki, którymi rodzina dysponował były znacznie niższe. Brak uwzględnienia tej okoliczności także wpływa na ocenę prawidłowości poddanej kontroli decyzji.
Jak zostało to powyżej już zasygnalizowane zmiana decyzji w zakresie ustalenia odpłatności za przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze posiada swoje umocowanie normatywne i w omawianym zakresie organy administracji także dopuściły się naruszenia obowiązujących unormowań prawnych. Przyjdzie przywołać treść § 4 rozporządzenia leżącego u podstaw uruchomienia przedmiotowego postępowania. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu decyzje ustalające wysokość odpłatności za specjalistyczne usługi, wydane przed dniem wejścia w życie wskazanego rozporządzenia, zachowują moc do dnia w nich określonego, jednak nie dłużej niż przez okres dwóch miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia. Uprawnione organy przed upływem powyższego terminu ustalą wysokość odpłatności za specjalistyczne usługi na podstawie nowego rozporządzenia. Oznacza to, że rozporządzenie zmieniające weszło w życie z dniem 1 maja 2023 r., a tym samym decyzje zmieniające wysokość odpłatności mogły obowiązywać od 1 lipca 2023 r. W rozpoznawanej sprawie organy administracji zmieniły tę wysokość od 1 maja 2023 r., a zatem z naruszeniem przepisu przejściowego zamieszczonego w przedmiotowym rozporządzeniu. Oznacza to, że wyczerpana została kolejna przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi, a mianowicie naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
W świetle powyższego wyczerpana została przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, a zatem naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej), oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego).
W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji, kierując się wskazaniami zamieszczonymi w uzasadnieniu niniejszego rozstrzygnięcia ponownie rozpozna wniosek skarżącej.
O kosztach postępowania orzeczono stosownie do postanowień art. 200 w związku z art. 210 ustawy z Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 powyższej ustawy wystąpiły przesłanki uzasadniające uchylenie zaskarżonej decyzję oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI