II SA/Gl 758/23

II SA/Gl 758/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-09-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Kalaga-Gajewska
Rafał Wolnik /przewodniczący/
Renata Siudyka /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 141
art. 2 ust. 1, ust. 2, ust. 3a-3e, art. 6
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. 1 w zw. z art. 35
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2023 r. sprawy ze skargi Z.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 6 marca 2023 r. nr SKO.PSW/41.5/1715/2023/5402 w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. z dnia 3 lutego 2023 r. nr [...].
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 6 marca 2023 r. nr SKO.PSW/41.5/1715/2023/5402, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO), po rozpoznaniu odwołania Z. K. (skarżąca) od decyzji Wójta Gminy G. (organ I instancji) z dnia 3 lutego 2023 r. nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Z akt sprawy wynika, że organ I instancji decyzją z dnia 3 lutego 2023 r. nr wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, ust. 2, ust. 3a-3e, ust. 6 ust. 16 ustawy z 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 141-dalej "u.d.w.") oraz art. 10 i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz.2000 -dalej "K.p.a.") odmówił skarżącej przyznania i wypłaty dodatku węglowego. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że przedmiotowy wniosek z 29 listopada 2022 r. nie jest pierwszym dla gospodarstw domowych zamieszkujących pod wskazanym adresem. Przywołał treść art. 2 ust. 3c u.d.w. i wskazał, że jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod jednym adresem. Podkreślił, że został przeprowadzony wywiad środowiskowy i w następstwie ustaleń w nim zamieszczonych stwierdził że nie zostały spełnione wymogi do otrzymania wnioskowanego świadczenia. W budynku pod wskazanym adresem zamieszkują dwa gospodarstwa domowe. Budynek ogrzewany jest wspólnym źródłem ciepła tj. kotłem na paliwo stałe. Przesłanką uzasadniającą odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia uczyniono fakt, że skarżąca, chcąc aby jej wniosek nie został pozostawiony bez rozpoznania powinna wykazać się inicjatywą i wykazać organowi, że niemożliwe jest ustalenie odrębnego adresu w terminie do 30 listopada 2022 r. Skarżąca nie podjęła próby ustalenia odrębnego adresu, co zostało potwierdzone oświadczeniem.
W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia. Podniosła w szczególności, że występowanie o odrębny numer dla lokali znajdujących się w budynku położonym w G. przy ul. [...] nie jest uzasadnione faktycznie ani prawnie. Ponadto celem nowelizacji ustawy było przyznanie prawa do dodatku węglowego gospodarstwom domowym zamieszkującym odrębne lokale, dla których nie można ustalić odrębnego numeru porządkowego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO) decyzją z dnia 6 marca 2023 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ ten przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołał treść przepisów u.d.w. które mają w sprawie zastosowanie. W dalszej kolejności SKO odniosło się do ustaleń poczynionych w ramach postępowania wyjaśniającego w sprawie, w tym z wywiadu środowiskowego. W końcowej części uzasadnienia SKO podkreśliło, że skarżąca nie podjęła działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach. Tym samym skarżąca nie spełnia wymogów do otrzymania wnioskowanego świadczenia, albowiem nie podjęła formalnych kroków zmierzających do wyodrębnienia lokali mieszkalnych w zajmowanym przez nią budynku. Bezczynność skarżącej we wskazanym zakresie nie może być utożsamiana z brakiem możliwości dokonania prawem wymaganej czynności w ustawowo określonym terminie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca zarzuciła, że w toku postępowania nie została wezwana do wskazania przyczyn, z powodu których nie nadano drugiemu lokalowi odrębnego numeru. Ponadto ustawa o dodatku węglowym nie definiuje pojęcia odrębnego lokalu i adresu. Zasadniczo powieliła zarzuty podnoszone uprzednio w odwołaniu. Wniosła o zmianę decyzji bądź jej uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko oraz argumentację prawną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 - dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Oceniając wydane w sprawie decyzje w wyżej wskazanym zakresie kognicji Sąd w składzie rozpoznającym sprawę uznał, że wniesiona skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.
Przeprowadzona przez Sąd kontrola dotyczy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (SKO), którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego.
W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (obecnie t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 141 z późn. zm.- dalej "u.d.w.").
Stosownie do treści art. 2 ust. 1 u.d.w. dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Przez gospodarstwo domowe rozumie się:
1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo
2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe), (art. 2 ust. 2).
Natomiast przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3).
Ustawodawca mocą art. 50 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1967, obowiązującego od 20 września 2022 r.) w ustawie o dodatku węglowym wprowadził w art. 3 regulację odnoszącą się do sytuacji zamieszkiwania pod jednym adresem więcej niż jednego gospodarstwa domowego.
Zgodnie z brzmieniem dodanego do art. 2 u.d.w. ust. 3a i 3b w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem (ust. 3a), w przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania (ust. 3b).
Kolejną nowelizacją, obowiązującą od 3 listopada 2022 r., na podstawie art. 26 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236) rozszerzono ww. regulację o kolejne zapisy. Mianowicie w myśl art. 2 ust. 3c w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. W tym przypadku gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową (art. 2 ust. 3d zd. 1 i 2).
W orzecznictwie podkreśla się, że kolejne nowelizacje ustawy o dodatku węglowym jasno wskazują, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 maja 2023 r. sygn. II SA/Gl 210/23, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 31 maja 2023 r., II SA/Gl 474/23). Cel tych przepisów polega niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do przedmiotowego świadczenia gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe.
Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż w wywiadzie środowiskowym z dnia 19 grudnia 2022 r. ustalono, że w budynku jednorodzinnym pod wskazanym we wniosku adresem znajduje się główne wejście do budynku, które prowadzi na wspólną klatkę schodową do dwóch odrębnych mieszkań. Skarżąca mieszka na parterze, w którym znajduje się przedpokój, oddzielna kuchnia, łazienka z pralką oraz pokoje. Licznik na energię jest odrębny zaś na wodę wspólny. W budynku znajduje się jedno współdzielone źródło ciepła wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków. Wniosek skarżącej został złożony jako drugi ze wskazanego adresu. Ponadto skarżąca oświadczyła, że nie została podjęta próba formalnego wyodrębnienia lokalu. Tak więc wywiad środowiskowy niejako potwierdził, że skarżąca prowadzi odrębne gospodarstwo domowe w odrębnym lokalu.. Natomiast organy obu instancji odmówiły wypłaty dodatku węglowego z uwagi na fakt, że skarżąca nie podjęła działań zmierzających do formalnego wydzielenia lokalu.
Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organ nieprawidłowo zinterpretowały przepisy ustawy o dodatku węglowym.
Przede wszystkim dodatek węglowy przysługuje na gospodarstwo domowe rozumiane jako gospodarstwo umiejscowione pod tym samym adresem. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 3a u.d.w. w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania znajduje się więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem.
Tym niemniej w ust. 3c do 3e u.d.w. ustawodawca wprowadził wyjątek od tejże zasady. Zgodnie z art. 2 ust. 3c u.d.w. w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. Tak więc wyjątek ten donosi się między innymi do sytuacji, jaka ma miejsce w niniejszej sprawie, gdy źródło ciepła jest współdzielone. Konieczne jest jednak faktyczne istnienie pod jednym adresem odrębnych lokali. Zdaniem Naczelnego Sadu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 11 października 2017 r. (sygn. akt: II OSK 2920/16) lokal posiada cechę samodzielności, jeżeli funkcjonalnie nie stanowi on części składowej innego lokalu, a korzystanie z niego nie wiąże się z koniecznością korzystania z pomieszczeń znajdujących się w innym lokalu. O tym, czy dany lokal może być uznany za samodzielny decyduje jego wydzielenie trwałymi ścianami, swobodny dostęp do niego właściciela czy mieszkańca oraz możliwość korzystania z niego bez wymogu korzystania z innych samodzielnych lokali, co oznacza przeznaczenie lokalu do wyłącznego użytku jego właściciela, mieszkańca.
W takiej sytuacji na podstawie art. 2 ust. 3d u.d.w., a więc istnienia odrębnych gospodarstw w odrębnych lokalach pod tym samym adresem, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy dla każdego odrębnego gospodarstwa domowego z osobna w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił dodatkowo wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Procedura ta w niniejszej sprawie została zastosowana przez organ I instancji i w jej wyniku stwierdzono, że skarżąca prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, w odrębnym lokalu.
W odniesieniu do braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach – sama skarżąca przyznała, że nie podjęła działań celem prawnego wyodrębnieniem ich lokalu. Tym niemniej organ zaniechał wezwać skarżącą o wykazanie, czy jej gospodarstwo domowe zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe we wskazanym wyżej terminie, ustalenie odrębnego adresu. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że zaistnienie tej okoliczności - może być potwierdzone oświadczeniem o niemożliwości ustalenia w terminie do 30 listopada 2022 r. odrębnego adresu.
Istotna dla niniejszej sprawy jest jedynie realizacja następujących okoliczności:
- fakt zamieszkiwania pod jednym adresem osób wchodzących w skład więcej niż jednego gospodarstwa domowego,
- brak możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych w terminie do dnia 30 listopada 2022 r.
- istnienie pod tym samym adresem odrębnych lokali,
- oddzielne lub współdzielone źródło ogrzewania dla poszczególnych gospodarstw domowych.
W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny nie został wyjaśniony w sposób umożliwiający podjęcie finalnego rozstrzygnięcia, a interpretacja norm prawnych mających zastosowanie w sprawie oraz zestawienie ich ze stanem faktycznym pozwala dostrzec, że organy administracji wydały rozstrzygnięcia bez prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Organy obu instancji nie sprostały obowiązkom wskazanym w art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., a decyzje organów zostały wydane przedwcześnie.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a.
Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji będzie miał na uwadze poczynione powyżej rozważania.
Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl.).