II SA/Gl 1489/25

II SA/Gl 1489/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2026-02-12
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-11-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Kalaga-Gajewska /przewodniczący sprawozdawca/
Krzysztof Nowak
Tomasz Dziuk
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1576
art. 5 ust. 2a, art. 28
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 lutego 2026 r. sprawy ze skargi K. S. (S.) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 listopada 2025 r. nr 010070/680/598643/2022 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin z dnia 31 października 2023 r. nr 010070/680/598643/2022
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin (dalej w skrócie: "ZUS"), po rozpatrzeniu wniosku K. S. (dalej: "Skarżący") decyzją z dnia 31 października 2023 r. odmówił przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na syna S. S., na okres świadczeniowy od dnia 1 czerwca 2022 r. do dnia 31 maja 2023 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że uwzględnił zalecenia zawarte wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 sierpnia 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 649/23 i uznał, że Skarżący nie sprawuje nad nim faktycznej opieki (por. wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...]sygn. akt [...], orzekający rozwód oraz powierzający matce – M. S. wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dziećmi przy zapewnieniu ojcu prawa do współdecydowania o istotnych sprawach związanych z małoletnimi, obciążający kosztami utrzymania dzieci każdą ze stron i zasądzający w tym zakresie alimenty w kwocie 900,- zł. miesięcznie, a także regulujący w sposób szczegółowy kontakty z dziećmi).
W odwołaniu z dnia 12 listopada 2023 r. Skarżący zarzucił rozstrzygnięciu naruszenie art. 6-8, art. 10 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., aktualny publikator: Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej w skrócie: "k.p.a.") w związku z art. 7 Konstytucji RP i art. 365 k.c., poprzez brak rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego, a także uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji. Powołał się na fakt, że w trakcie postępowania złożył protokół orzeczenia-ugody zawartej przed Sądem Okręgowym w K. z dnia [...] sygn. [...] wraz z wszystkimi innymi wyrokami, gdzie rodzice wspólnie uzgodnili sposób wypłaty świadczenia 500+ na syna w wysokości po 250,- zł. dla każdego (zawarto dwie oddzielne ugody dotyczące dwóch synów). Jego zdaniem, przedmiotem postępowania nie jest to, czy mu powierzono władzę rodzicielską nad dziećmi, co wynika wprost z treści wyroku rozwodowego, lecz to czy sprawuje faktycznie opiekę nad dziećmi, czy dzieci z nim zamieszkują, oraz czy tak sprawowana opieka ma charakter powtarzalny i porównywalny. Zawężanie grupy odbiorców świadczenia wychowawczego tylko do rodziców, którym powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej w sytuacji, gdy drugi z rodziców nie został pozbawiony tej władzy i sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem przez 13-14 dni w miesiącu, jest niezgodne z konstytucyjną zasadą dobra dziecka. Wskazał, że miejsce zamieszkania dzieci nie zostało ustalone wyrokiem Sądu Okręgowego przy matce. Nadto, wyrok rozwodowy uregulował i wzmocnił jego kontakty z dziećmi. Podkreślił, że dzieci zamieszkują z nim od 2016 r. i przytoczył szereg okoliczności, mających udowodnić to twierdzenie (takich jak m.in. czynny udział w życiu dzieci, wizyty u znajomych, odwożenie na zajęcia szkolne i pozaszkolne, przygotowanie do zajęć dydaktycznych i na sprawdziany, przygotowanie do zajęć sportowych, opieka podczas choroby). Podniósł również zarzut nieprawidłowego uzasadnienia decyzji, co skutkowało błędnym uznaniem, że nie sprawuje opieki faktycznej nad synem lub sprawowana opieka nie nosi charakteru opieki naprzemiennej, w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, zwłaszcza art. 22 w związku z art. 5 ust 2a.
Zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 13 listopada 2025 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS") utrzymał w mocy rozstrzygnięcie ZUS z dnia 31 października 2023 r. Wskazał, że z treści art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wynika, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Z załączonych do akt sprawy orzeczeń sądu cywilnego, a mianowicie wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] sygn. akt [...] i wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] sygn. akt [...] wynika, że "Sąd rozwiązując małżeństwo stron przez rozwód na mocy art. 58 § 1 i §1a k.r.i.o. powierzył powódce wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron, zapewniając pozwanemu prawo do współdecydowania o istotnych sprawach dzieci." Sąd w wyroku orzekającym rozwód w przedmiotowej sprawie zastosował art. 58 § 1a k.r.i.o., tj. przepis, który ma zastosowanie w przypadkach braku porozumienia między rodzicami, powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi synami strony matce, a wnioskodawcy ograniczył wykonywanie władzy rodzicielskiej do współdecydowania o istotnych sprawach dzieci oraz do kontaktów jednoznacznie wskazuje, że Sąd w tym wyroku ograniczył wykonywanie władzy rodzicielskiej ojcu małoletnich synów. Odnosząc się do zarzutów odwołania Prezes ZUS stwierdził, że z dokumentów złożonych do akt sprawy wynika, że na skutek interwencji byłej żony (M. S.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 10 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1229/21 zweryfikował i ustalił, że Skarżącemu nie przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego za okresy, przypadające po rozwodzie, w wysokości 250,- zł. miesięcznie. Brak ustanowienia przez Sąd opieki naprzemiennej nad dzieckiem nie pozwala podzielić świadczenia wychowawczego pomiędzy rodziców.
W złożonej przez Skarżącego skardze z dnia 17 listopada 2025 r. zarzucono, tak jak w odwołaniu naruszenie art. 7-8, art. 15, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 w zw. z art. 140 k.p.a., poprzez brak rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego i błędną jego ocenę, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowały błędnym uznaniem, że nie sprawuje opieki faktycznej nad synem lub sprawowana opieka nie nosi charakteru opieki naprzemiennej, w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, zwłaszcza art. 22 w związku z art. 5 ust 2a. Skarżący domagał się zobowiązania Prezesa ZUS do przedłożenia kompletu akt zgromadzonych przez ZUS w sprawie w formie papierowej od chwili złożenia wniosku do dnia wydania zaskarżonej decyzji oraz wymierzenia grzywny na podstawie art. 145a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), wobec wielokrotnego ignorowania wyroków, jak również uchylenia zaskarżonej decyzji w całości lub jej zmianę i przyznania świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu skargi podał, że 40-45 % czasu synowie przebywają u niego w domu, gdzie mają własne pokoje. Sam troszczy się o ich potrzeby kupuje wszystkie lektury szkolne i czyta je razem z dziećmi lub dopilnowuje by było one przedyskutowane i przeczytane, kupuje przybory szkolne (długopisy, farby, cyrkle, ołówki, buty i spodenki na wf), ubrania, buty, kurtki letnie, kurtki zimowe, sandały, stroje na basen, opłaca dwa telefony komórkowe w abonamencie, które także zakupił, założył obydwu chłopcom konta bankowe i karty, opłaca im kieszonkowe, kino, teatr, wycieczki i podróże, fryzjera i stomatologa, oraz opisał osiągnięte sukcesy wychowawcze i edukacyjne synów.
Odpowiadając na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie.
Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożone w treści skargi oraz odpowiedzi na skargę wnioski o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 p.p.s.a.).
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest wydana na podstawie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 1576, dalej w skrócie: "ustawa") decyzja utrzymująca w mocy odmowę przyznania Skarżącemu części świadczenia wychowawczego z tytułu sprawowania opieki nad jego synem S.
Przepis art. 28 ust. 1 ustawy wskazuje, że w przypadku, gdy przepisy tego aktu nie regulują danej kwestii związanej z postępowaniem w sprawach o świadczenie wychowawcze stosuje się wprost przepisy k.p.a. Z kolei, warunki nabycia prawa do świadczenia wychowawczego oraz wysokość tego świadczenia określa art. 5 ustawy. Zgodnie z jego ust. 2a, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Jednocześnie, co istotne w niniejszej sprawie, ustawa o pomocy państwa nie zawiera definicji opieki naprzemiennej, jednakże w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że pod tym pojęciem należy rozumieć opiekę wykonywaną na podstawie orzeczenia sądu powszechnego, a ponadto wykonywaną przez oboje rodziców w następujących po sobie porównywalnych okresach zakładającą naprzemienne zamieszkiwanie dzieci bądź dziecka u każdego z rodziców. Wymóg porównywalnych okresów nie może być utożsamiany z postawieniem warunku równego podziału obowiązku czy czasu wykonywania opieki przez rozwiedzionych małżonków. Dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną obojga rodziców nie tylko wówczas, gdy zwrot "opieka naprzemienna" znajduje się wprost w sentencji orzeczenia sądu. Kwestię tę trzeba oceniać z uwzględnieniem cech i celów tej instytucji, przy wykorzystaniu odpowiednich metod wykładni. Dowodem na zaistnienie opieki naprzemiennej może być odpis orzeczenia sądu powszechnego a w sytuacji, gdy nie zawiera on stosownego zwrotu, rzeczą organów jest samodzielne ustalenie charakteru zawartych tamże zapisów dla zobrazowania i wyłożenia treści pojęcia "opieka naprzemienna" w konkretnej sprawie (por. wyroki NSA z dnia: 3 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 844/20 i 1 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1327/21).
W ocenie składu obecnie orzekającego dokonana w sprawie wykładnia art. 5 ust. 2a ustawy jest błędna. Opieka naprzemienna odmiennie niż władza rodzicielska jest pojęciem odnoszącym się do sfery faktycznej. Można ją określić jako pewny sposób sprawowania pieczy nad dzieckiem przez oboje rodziców, którzy nie zamieszkują razem. Pod tym pojęciem należy przy tym rozumieć taką opiekę, której cechą jest między innymi: bieżące dbanie o dziecko, pilnowanie go, troszczenie się o nie. Chodzi tu o stworzenie sytuacji, w której mimo, że - zgodnie zobowiązującym prawem - dziecko ma formalnie jedno miejsce zamieszkania, to de facto "ma dwa domy". Zatem niezależnie od tego, czy taki rodzaj opieki został wskazany przez sąd powszechny. Te okoliczności w rozpatrywanej sprawie nie zostały zbadane.
Nie mniej jednak sposób prawidłowej wykładni art. 5 ust. 2a ustawy był, w odniesieniu do Skarżącego wskazywany, zwłaszcza w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia: 25 sierpnia 2023 r. o sygn. II SA/Gl 649 -650/23; 18 kwietnia 2024 r. o sygn. II SA/Gl 74-5/24; 25 września 2024 r. o sygn. II SA/Gl 653-4/24; 14 marca 2025 r. o sygn. II SA/Gl 1439-40/24; 16 maja 2025 r. o sygn. II SA/Gl 335-6/25.
ZUS odmawiając Skarżącemu przyznania świadczenia wychowawczego uzasadnił to tym, że: "Sąd rozwiązując małżeństwo stron przez rozwód na mocy art. 58 § 1 i § 1a k.r.io powierzył powódce wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron, zapewniając pozwanemu prawo współdecydowania o istotnych sprawach dzieci" (cytat str. 1 decyzji ZUS). Jednocześnie dysponował materiałem dowodowym wskazującym, że Skarżący sprawuje nad synem faktyczną opiekę.
Również w treści odwołania Skarżący podkreślał liczne okoliczności istotne z punktu widzenia przedmiotu sprawy, a odnoszące się do zakresu sprawowanej opieki nad dziećmi oraz jej wymiaru w ujęciu miesięcznym. Prezes ZUS całkowicie pominął ustosunkowanie się do nich i ich rozważenie.
Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność), zostało uznane za błędne. Natomiast wskazania, co do dalszego postępowania, stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.
Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 p.p.s.a. w razie złożenia skargi powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu (por. A. Kabat "Komentarz do art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz.", publ. LEX nr 99935).
Ponownie rozpoznając sprawę ZUS uwzględni rozważania poczynione przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu. W szczególności ustali, jaki jest charakter opieki na podstawie prawomocnego wyroku rozwodowego sądu powszechnego i czy Skarżący faktycznie taką opiekę sprawuje, co w konsekwencji pozwoli ocenić, czy jest to opieka naprzemienna, w rozumieniu art. 5 ust. 2a ustawy, oraz wnikliwie uzasadni zajęte w sprawie stanowisko w zakresie uzasadnienia faktycznego i prawnego, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.
W tym stanie rzeczy, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a. i art. 5 ust. 2a ustawy, orzekł jak w sentencji.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: www.orzeczenia.nsa.qov.pl.