II SA/Gl 1481/23

II SA/Gl 1481/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-02-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska /sprawozdawca/
Grzegorz Dobrowolski
Rafał Wolnik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 107 ust. 4a, art. 11 ust. 2, art. 119 ust. 1, ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2024 r. sprawy ze skargi J. J. (J.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 7 lipca 2023 r. nr SKO.PS/41.5/807/2023/15382 w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 20 czerwca 2023 r. nr [...].
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 20 czerwca 2023 r. nr. [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta R., na podstawie art. 4, art. 11 ust. 2, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1 i 4a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 901, dalej: "u.p.s."), art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), odmówiono J. J. (dalej: "Strona" "Skarżący") przyznania pomocy finansowej.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Strona wnioskiem z dnia 25 maja 2023 r. wystąpiła o udzielenie pomocy finansowej na maj 2023 r.
W ramach wszczętego i prowadzonego postępowania organ ustalił ze Stroną datę i godzinę przeprowadzenia wywiadu środowiskowe. W dniu planowanego wywiadu Strona nie wyraziła zgody na wejścia do mieszkania pracowników socjalnych z uwagi na brak ochraniaczy na obuwie.
Powyższe zachowanie Strony organ ocenił jako postawę celowo uniemożliwiającą realizację wywiadu. W ocenie organu brak współpracy osoby z pracownikiem socjalnym celem rozwiązania trudnej sytuacji życiowej, w której się znajduje, daje podstawę do odmowy udzielenia pomocy finansowej w oparciu o art. 4 w zw. z art. 11 ust. 2 u.p.s. Organ uznał, iż brak możliwości przeprowadzenia wywiadu, z przyczyn leżących po stronie Wnioskodawcy, uniemożliwił dokonania oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Dla uzasadnienia takiego rozstrzygnięcia organ odwołał się do stanowiska prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych
Decyzja została doręczona w dniu 27 czerwca 2023 r.
W odwołaniu wniesionym w dniu 28 czerwca 2023 r. Strona wyraziła niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia i zakwestionowała stanowisko organu pierwszej instancji. Strona uzasadniała również swoje stanowisko co do konieczności założenia ochraniaczy na obuwie przed wejściem do mieszkania. Odwołujący się wskazał, że mieszkanie Strony nie jest miejscem publicznym, a obuwie było zabrudzone. Ponadto zaakcentował, że już od dłuższego czasu jest traktowany w sposób nieprawidłowy a pracownicy są uprzedzeni do jego osoby.
Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, na podstawie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. 2018 r., poz. 540) i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzją nr SKO.PS/41.5/807/2023/15382 z dnia 7 lipca 2023 r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczas przeprowadzone w sprawie czynności, przywołał brzmienie art. 4 i art. 11 ust. 2 u.p.s., ustalił stan faktyczny - zbieżny z ustaleniami poczynionymi przez organ pierwszej instancji, następnie podzielił stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że Skarżący od wielu lat jest wnioskodawcą i beneficjentem świadczeń z pomocy społecznej, tym samym zna zasady przyznawania takiej pomocy, a w szczególności, iż do rozpatrzenia wniosku o taką pomoc niezbędne jest przeprowadzenie w jego miejscu zamieszkania wywiadu środowiskowego.
Odnosząc się natomiast do stanowiska odwołania wskazał, iż przepisy rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego nie regulują kwestii ochraniaczy na obuwie, oraz nie zawierają postanowienia, które zobowiązywałoby pracownika socjalnego do zakładania w mieszkaniu wnioskodawcy ochraniaczy na buty. Organ odwoławczy wskazał również na zadania i cele pomocy społecznej.
Decyzja została doręczona w dniu 17 lipca 2023 r.
Z rozstrzygnięciem nie zgodził się Skarżący wnosząc w dniu 20 lipca 2023 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W uzasadnieniu skargi sformułował stanowisko zgodne z przedstawionym na etapie złożonego odwołania. Nadto podał, że jest osobą po [...] roku życia, zgodnie ze wskazaniami okulisty nie powinien się schylać, ma problemy z kręgosłupem, czym nawiązał do problemów ze sprzątaniem związanym z naniesieniem błota pośniegowego, czy zabrudzenia z remontu bloku. Skarżący wyraził także dezaprobatę dla działań podejmowanych przez pracowników organu pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z uzasadnieniem jak w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji.
W dniu 23 stycznia 2023 r. do akt sprawy wpłynęło pismo Skarżącego, w którym podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko oraz wskazał na swój stan zdrowia uniemożliwiający mu udział w rozprawie przed sądem administracyjnym. Do pisma przedłożono dokumentację leczenia szpitalnego oraz pisma otrzymane w toku sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).
Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z kolei w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.
Uwzględniając tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej Sąd uznał, że wydane w sprawie decyzje organów naruszają prawo w stopniu uzasadniającym zastosowanie kompetencji kasatoryjnych.
Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do tego, że organy administracji publicznej odmówiły Skarżącemu przyznania świadczenia finansowego z pomocy społecznej z uwagi na brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ze wskazaniem, że przyczyna tego stanu leży po stronie Skarżącego.
Jak wynika z akt administracyjnych postępowanie zostało wszczęte na skutek wniosku złożonego przez Skarżącego dnia 25 maja 2023 r. o pomoc finansową. W treści wniosku Skarżący wskazał, że żyje w warunkach urągających godności człowieka, nadto powołał zadłużenie wobec spółdzielni (karta nr 5 akt administracyjnych).
Zgodnie z treścią notatki służbowej z dnia 31 maja 2023 r. Skarżący w dniu złożenia wniosku w siedzibie Ośrodka Pomocy Społecznej w R. ustalił z pracownikiem socjalnym datę i godzinę planowanego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (karta nr 5 akt administracyjnych). W dniu 29 maja 2023 r. pracownicy socjalni udali się do mieszkania Skarżącego celem przeprowadzenia wskazanej czynności, która jednak nie została przeprowadzona, ponieważ Skarżący domagał się, aby pracownicy socjalni założyli ochraniacze na obuwie przed wejściem do mieszkania. Skarżący, jak zaznaczono w notatce służbowej, przyjął pracowników socjalnych na klatce schodowej.
W relacjach Skarżącego i pracowników socjalnych dostrzegana jest jedna rozbieżność, a mianowicie Skarżący utrzymuje, że dysponował takimi ochraniaczami ("podawane ochraniacze na obuwie" – uzasadnienie wniesionego odwołania), pracownicy socjalni w swojej notatce akcentują, że jeżeli nie założą ochraniaczy to nie zostaną wpuszczeni do mieszkania (notatka służbowa z dnia 31 maja 2023 r.). Z kolei organ pierwszej instancji wyraźnie wskazał, że pracownicy socjalni mieli przybyć z takim ochraniaczami (stosownie do treści uzasadnienia: "jak pracownice OPS nie mają ochraniaczy na obuwie to nie mają możliwości wejścia do mieszkania", str. 1 decyzji organu pierwszej instancji oraz str. 1 pisma z dnia 31 maja 2023 r., karta nr 7 akt administracyjnych).
Zauważyć należy, że Skarżący swoje stanowisko sformułował w odwołaniu, a organ pierwszej instancji w piśmie przekazującym odwołanie wraz z aktami sprawy nie odniósł się do stwierdzeń podniesionych w odwołaniu (pismo z dnia 29 czerwca 2023 r.).
Wskazany stan faktyczny legł u podstaw wydania zaskarżonej decyzji jak również decyzji organu pierwszej instancji.
Stosownie do brzmienia art. 107 ust. 4a u.p.s. niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Ograny administracji rozpoznające sprawę uznały ww. sytuację za przesłankę wyczerpującą znamiona przywołanego wyżej przepisu ustawy o pomocy społecznej i w konsekwencji odmówiły Skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia. Dodatkowo organy dostrzegły, że okoliczność ta wyczerpuje przesłankę braku współdziałania strony z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, czyli przesłankę przewidzianą treścią art. 11 ust. 2 u.p.s. uzasadniającą odmowę przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej.
Sąd zauważa, że uzasadnienia kontrolowanych decyzji koncentrują się wyłącznie na zachowaniu Skarżącego i na uznaniu, że domaganie się założenia przez pracowników socjalnych obuwia ochronnego przed wejściem do mieszkania Skarżącego celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest wyrazem odmowy wyrażenia zgody na przeprowadzenie wskazanej czynności procesowej.
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela rozważania przeprowadzone w uzasadnieniu wyroku tut. Sądu z dnia 13 grudnia 2023 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1346/23 ze skargi obecnie Skarżącego w sprawie przyznania pomocy finansowej o tożsamej przyczynie odmowy przyznania tej pomocy.
Sąd zasadnie dostrzegł wagę regulacji art. 119 u.p.s. W przepisie tym w ust. 1 ustawodawca wskazał, że do zadań pracownika socjalnego należy w szczególności: praca socjalna; przeprowadzanie rodzinnych wywiadów środowiskowych czy udzielanie pomocy zgodnie z zasadami etyki zawodowej. Po myśli ust. 2 tego przepisu przy wykonywaniu zadań pracownik socjalny jest obowiązany między innymi: kierować się zasadami etyki zawodowej; kierować się zasadą dobra osób i rodzin, którym służy, poszanowania ich godności i prawa tych osób do samostanowienia; przeciwdziałać praktykom niehumanitarnym i dyskryminującym osobę, rodzinę, grupę lub społeczność.
Analiza przywołanego przepisu uzasadniała zwrócenie uwagi również na rolę administracji publicznej i na realizowane przez nią zadania. Pracownicy socjalni są funkcjonariuszami publicznymi i z jednej strony są urzędnikami samorządowymi, którzy mają wykonywać zadania na rzecz członków wspólnoty, a dodatkowo są osobami, które wykonują szczególny zawód i pełnią szczególną funkcję, ponieważ zgodnie z zasadami etyki pracownika socjalnego "Pracownik zobowiązany jest do poszanowania godności klienta i jego prawa do samostanowienia. Pracownik jest zobowiązany do równego traktowania klientów bez względu na wiek, płeć, stan cywilny, orientację seksualną, narodowość, wyznanie przekonania polityczne, stan zdrowia, rasę, kolor skóry oraz inne preferencje i cechy osobiste. Pracownik zobowiązany jest wykazać zaangażowanie na rzecz wszechstronnej pomocy klientowi w rozwiązywaniu jego trudności życiowych oraz wykorzystać w tym celu swoją wiedzę, umiejętności zawodowe oraz kompetencje, a także pracownik powinien - stosownie do możliwości klienta - wzmacniać jego wysiłki na rzecz życiowego usamodzielnienia" (Kodeks Etyczny Pracowników Socjalnych i Pracowników Pomocy Społecznej Polskiej Federacji Związkowej Pracowników Socjalnych i Pomocy Społecznej). Regulacje zamieszczone w ustawie o pomocy społecznej jak również wynikające z powyższego Kodeksu wskazują jednoznacznie, że w przypadku pracownika socjalnego nie można mówić o wykonywaniu zadań w sposób standardowy, lecz związane jest to z przeprowadzaniem wywiadów środowiskowych w miejscu zamieszkania czy pobytu osób ubiegających się o świadczenia. Miejsca te mogą być różne i z tego też powodu pracownicy socjalni mogą udawać się na przeprowadzanie tej czynności procesowej w towarzystwie nie tylko drugiego pracownika, ale także w asyście policjanta.
Przywołane regulacje odnieść należy do sytuacji, która legła u podstaw wydania kontrolowanych decyzji, a w szczególności do żądania Skarżącego kierowanego pod adresem pracowników socjalnych, aby przed wejściem do jego mieszkania założyli ochraniaczy na obuwie.
Jak słusznie zwrócił uwagę tut. Sąd w przywołanym orzeczeniu, pracownicy socjalni muszą mieć pełną świadomość tego, że przychodzi im wielokrotnie współpracować z osobami, które sprawiają "trudności" i wymuszają podejmowanie niekonwencjonalnych działań. Skarżący jest osobą mającą już [...] lata i jak wynika to z dołączonej dokumentacji – osobą już schorowaną. Od wielu lat Skarżący pozostaje w stałym kontakcie z organem pierwszej instancji z uwagi na ubieganie się o różnego rodzaju świadczenia z pomocy społecznej. Z pism Skarżącego można również wywieść, że znajduje się on w konflikcie z pracownikami organu oraz pracownikami socjalnymi.
Można dostrzec, że źródłem takiego stanu jest rozbieżność oczekiwań Skarżącego względem organu z możliwościami tegoż organu i możliwościami wynikającymi z obowiązujących unormowań prawnych. Powyższy stan generuje konflikty, których następstwem są działania, w ramach których Skarżący wytyka wadliwość działania organu pierwszej instancji, a pracownicy socjalni wskazane okoliczności czynią podstawą rozstrzygnięć merytorycznych w sprawie.
Prowadzone postępowanie nie obejmuje oceny pracowników socjalnych. Sąd administracyjny nie jest uprawniony również do wskazywania Skarżącemu jak ma się zachowywać w relacjach z organami administracji publicznej. Sad dostrzega jedynie występowanie konfliktu i wynikające z niego konsekwencje. Wbrew ciążącemu na pracownikach socjalnych obowiązkowi kierowania się zasadą dobra osób i rodzin, którym służą, poszanowania ich godności i prawa tych osób do samostanowienia, zaistniałą sytuację czynią podstawą do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Potwierdzeniem takiego stanowiska jest pismo organu pierwszej instancji skierowane do Skarżącego z dnia 31 maja 2023 r.
Uwzględniając powyższe, w rozpoznawanej sprawie trudno jest podzielić stanowisko organów administracji publicznej, że Skarżący odmówił wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Skarżący deklarował bowiem zgodę na przeprowadzenie tej czynności procesowej, oczekiwał na pracowników socjalnych w terminie wyznaczonym na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, jednakże warunkował przeprowadzenie tej czynności dochowaniem pewnych wymogów, na które pracownicy socjalni nie wyrazili zgody. Następstwem czego stało się wydanie decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia.
Sąd dostrzega również, iż przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie organy administracji obu instancji nie ustaliły jakie są rzeczywiste potrzeby Skarżącego i czy wymagają one zaspokojenia. Fakt korzystania przez Skarżącego ze świadczeń z pomocy społecznej i wynikająca z tego znajomość sytuacji Skarżącego nie daje podstaw dla nieustalenia potrzeby występującej w danym konkretnym momencie.
Wobec tego należało uznać, że w sprawie doszło do naruszenia postanowień art. 107 ust. 4a u.p.s. jak również art. 119 ust. 2 pkt 1 i 2 tej ustawy, a okoliczności te pozwalają uznać, że wyczerpana została przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W ramach ponownie prowadzonego postępowania uzasadnione pozostaje podjęcie próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i ustalenia żądania kierowanego przez Skarżącego wobec organu pomocy społecznej, a w szczególności potrzeby wymagającej zaspokojenia. Po przeprowadzeniu prawem przewidzianych czynności organ ten winien podjąć stosowną decyzję.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak sentencji.
Orzeczenie przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.