II SA/Gl 1461/25

II SA/Gl 1461/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2026-02-18
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-11-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna /sprawozdawca/
Edyta Kędzierska /przewodniczący/
Stanisław Nitecki
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 49
art. 193, art. 194
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 lutego 2026 r. sprawy ze skargi K.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 11 września 2025 r. nr SKO.PS/41.5/710/2025/13164 w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 11 września 2025 r., nr SKO.PS/41.5/710/2025/13164 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "Organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. (dalej "Prezydent" lub "Organ I instancji") z 24 lipca 2025 r., nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.
Powyższa decyzja Kolegium zapadła w następującym stanie sprawy.
Prezydent odmówił K. C. (dalej "Skarżący") odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka L. C. (dalej "małoletni") w pieczy zastępczej od 1 kwietnia 2025 r. do 30 czerwca 2025 r.
Podstawę prawną decyzji stanowiły w szczególności przepisy art. 193 ust. 1 pkt 1, art. 194 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r. poz. 49; dalej "u.w.r."), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualny tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r. poz. 1691; dalej "k.p.a.") oraz uchwała Nr [...] Rady Miejskiej w B. z dnia [...] r. w sprawie określania szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalania opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej oraz w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej (Dz. U. Woj. Śląsk. z [...] r. poz. [...]; dalej "Uchwała").
W uzasadnieniu decyzji Organ I instancji wskazał, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w B., sygn. akt [...] z [...] r. małoletni został umieszczony w pieczy zastępczej i nadal w niej przebywa. Decyzją z 28 sierpnia 2024 r., nr [...] przyznano świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w pieczy zastępczej, tj. od 5 sierpnia 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. w wysokości 1.321,26 zł miesięcznie, od dnia 1 września 2024 r. do 31 grudnia 2039 r. w wysokości 1.517,00 zł miesięcznie, a od 1 stycznia 2040 r. do 9 stycznia 2040 r. w wysokości 440,42 zł. Decyzją z 26 maja 2025 r. nr [...] uchylono od 19 maja 2025 r. ww. decyzję z 28 sierpnia 2024 r. Następnie decyzją z 6 czerwca 2025 r. nr [...] przyznano świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie pomocowej za okres 19 maja 2025 r. do 16 czerwca 2025 r. Następnie decyzją z 26 czerwca 2025 r., nr [...] przyznano świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinnym domu dziecka, tj. od 17 czerwca 2025 r. do 30 czerwca 2025 r. w wysokości 707,93 zł, od 1 lipca 2025 r. do 31 grudnia 2039 r. w wysokości 1517,00 zł miesięcznie, zaś od 1 stycznia 2040 r. do 9 stycznia 2040 r. w wysokości 440,42 zł.
Skarżący 10 kwietnia 2025 r. złożył wniosek o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt małoletniego w pieczy zastępczej. Wskazał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z pomocy rodziny i prac dorywczych. Dochód uzyskiwany z prac dorywczych – jak wynika z oświadczenia Skarżącego złożonego 22 kwietnia 2025 r. – wynosi od 1000 do 1500 zł. Opłaty związane z wynajmem mieszkania to kwota 2.080,00 zł. W miesiącu marcu 2025 r. Skarżący uzyskał dochód z tytułu zatrudnienia w firmie B. sp. z.o.o. w kwocie 2.313,18 zł. Z notatki sporządzonej przez koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej wynika, że Skarżący wpłaca alimenty w niepełnej wysokości, tj. od 100 do 300 zł. W dniu 15 maja 2025 r. wpłynęła informacja z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że Skarżący od [...] r. zatrudniony jest w firmie B. sp. z o.o. oraz od [...] r. w A. S.K.A., o czym Skarżący nie informował w trakcie prowadzonej z Organem I instancji korespondencji. Skarżący poinformował, że od miesiąca lipca 2025 r. pozostaje w zatrudnieniu w jednym zakładzie pracy. Na podstawie zebranego w toku postępowania materiału dowodowego, w tym oświadczeń i pism Skarżącego, ustalono, że Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i pozostaje w zatrudnieniu. W miesiącu czerwcu 2025 r. Skarżący dysponował dochodem w łącznej wysokości 4.043,94 zł, po opłaceniu alimentów w niepełnej kwocie do dyspozycji Skarżącego pozostała kwota 3.943,94 zł. Na dzieci pozostające w pieczy zastępczej Skarżący przekazuje różne, acz niepełne kwoty zasądzonych alimentów. Tym samym Skarżący nie spełnia przesłanki z pkt 5 Uchwały dotyczącej uiszczania alimentów na dziecko. Nadto nie stwierdzono szczególnie uzasadnionej przyczyny niewynikającej z zacytowanych zapisów pkt 1-5 Uchwały do zastosowania wobec Skarżącego ulgi w postaci odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dzieci w pieczy zastępczej. Przedstawione przez Skarżącego koszty związane z wynajmem mieszkania wynikają z codziennego funkcjonowania.
W odwołaniu od decyzji Skarżący zarzucił naruszenie § 8 ust. 1 Uchwały wskazując, że ustalona opłata za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jest wygórowana, a kwota dochodów z wykonywanej pracy, po uregulowaniu bieżących kosztów egzystencjalnych (czynszu, opłat za media, rat kredytów, zakupu żywności, kosmetyków, odzieży, alimentów) jest niewystarczająca dla pokrycia kosztów bieżących zaległych opłat za pobyt małoletniego w pieczy zastępczej, a w ten sposób zagrożona jest codzienna egzystencja Skarżącego oraz jego drugiego dziecka. Zdaniem Skarżącego, Prezydent nie dostrzegł, że sytuacja Skarżącego charakteryzuje się zmiennością wynikającą z wykonywania prac dorywczych jedynie okresowo. Od miesiąca maja 2025 r. Skarżący posiada tylko jeden dochód uzyskiwany w A. S.K.A. W zakładzie karnym, w którym Skarżący przebywał od [...] do [...] r. nie dopuszczono Skarżącego do wykonywania pracy odpłatnej. Dług Skarżącego ciągle rośnie. Skarżący wyjaśnił, że nie jest w stanie dokładnie określić kwot uzyskiwanych z wykonywanych prac dorywczych, gdyż oscylują one w bardzo dużych rozpiętościach tj. w jednym miesiącu np. 200 zł, a w drugim np. 400 zł. Ma również trudność w ustaleniu wysokości pomocy otrzymywanej od najbliższej rodziny, gdyż była ona przede wszystkim rzeczowa w formie starszej odzieży, żywności, a sporadycznie noclegu. Skarżący ponosi comiesięczne koszty, tj. czynsz 1400 zł miesięcznie, opłaty za energię elektryczną 251 zł, za wodę i ścieki 100 zł, za wywóz śmieci 30 zł. Ponadto spłaca dwie raty za zakup sprzętu rtv po 105 zł każda, alimenty w kwocie około 300 zł, żywność – 800 zł, odzież – 200 zł, środki higieniczno-kosmetyczne – około 150 zł, fryzjer – 45 zł.
Zaskarżoną obecnie decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta. W jej uzasadnieniu przytoczyło treść art. 193 i art. 194 u.w.r., a następnie wskazało, że w ramach postępowania zachowano wszelkie uprawnienia strony, poinformowano o obowiązujących aktach prawnych. W ocenie Organu odwoławczego za prawidłowe należy uznać stanowisko Organu I instancji, iż brak jest dowodów potwierdzających występowanie szczególnie uzasadnionych okoliczności, które mogą stanowić podstawę do odstąpienia od ustalenia opłaty. Organ I instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne. Organ odwoławczy podzielił słuszność tych ustaleń, a stronie zapewniono wszelkie prawa i uprawnienia. Zastosował właściwe przepisy prawa i odpowiednio uzasadnił swoje stanowisko w uzasadnieniu decyzji. Przywołane w uzasadnieniu okoliczności stanu faktycznego są prawidłowo udokumentowane w zebranym materiale dowodowym. Decyzja została podjęta w ramach uznania administracyjnego i Organ odwoławczy nie stwierdził przekroczenia granic uznania.
W skardze na powyższą decyzję, Skarżący wniósł o uchylenie decyzji w całości z uwagi na błędne ustalenie stanu faktycznego oraz nieuwzględnienie jego rzeczywistej sytuacji życiowej. W toku postępowania nie zostały w pełni uwzględnione dowody i wyjaśnienia, które przedłożył Skarżący, a dotyczące rzeczywistych kosztów utrzymania, aktualnej sytuacji dochodowej, ponoszonych zobowiązań finansowych, utraty pracy i zadłużenia wynikającego z utraty pracy. Fakt, iż alimenty nie są płacone w pełnej wysokości wynika z faktu, że Skarżącego nie stać na ich uiszczanie, a nie z faktu, że nie chce ich płacić. Skarżący nie był w stanie przedłożyć potwierdzeń wpłat za prąd, gdyż pieniądze przekazywał do rąk właściciela, a on opłacał media za wszystkie swoje mieszkania. Skarżący zwrócił uwagę na styl i treść decyzji Kolegium – zawiera ona błędy w pisowni i nie są to literówki. Błędy wynikają albo z czyjeś niewiedzy o ortografii albo pismo zostało stworzone przez sztuczną inteligencję.
W odpowiedzi na skargę Organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, opisał przebieg postępowania administracyjnego oraz powtórzył swoje stanowisko wyrażone
w zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z 8 grudnia 2025 r. Skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko i podkreślił, że nie stać go na uiszczanie opłat za pobyt dzieci w pieczy zastępczej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga okazała się zasadna.
Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 193 ust. 1 u.w.r. za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę. Stosownie do art. 194 ust. 2 i 3 u.w.r. rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Aktem prawnym wydanym na podstawie art. 194 ust. 2 u.w.r. jest w rozpoznawanej sprawie przywołana na wstępie Uchwała. W § 8 ust. 1 Uchwały zawarto katalog przesłanek umożliwiających odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.
Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Z przepisu art. 193 ust. 3 u.w.r. wynika, że starosta "może" odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Oznacza to, że nawet spełnienie przesłanek przewidzianych w uchwale rady powiatu nie zobowiązuje starosty do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Uznaniowy charakter decyzji nie zezwala jednak organowi na całkowitą i niekontrolowaną swobodę w rozstrzyganiu sprawy. Na organie prowadzącym postępowanie administracyjne ciąży obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Organ powinien zatem podejmować wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy. Organ zobowiązany jest zapewnić stronie czynny udział w każdym stadium postępowania oraz stworzyć stronie warunki do wypowiedzenia się, jeszcze przed wydaniem decyzji, co do zebranego materiału dowodowego (art. 10 § 1 k.p.a.). Organ powinien również wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy (art. 11 k.p.a.). W przypadku decyzji uznaniowej szczególnego znaczenia nabiera zatem uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia.
Kontrola sądowa decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny czy postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadami procedury administracyjnej, czy zgodnie z nimi ustalono stan faktyczny sprawy, a rozstrzygnięcie wynika z tych ustaleń i nie ma znamion rozstrzygnięcia dowolnego. Sąd może zatem badać jedynie legalność, a nie słuszność czy celowość zaskarżonej decyzji.
Przypomnieć w tym miejscu także trzeba, że zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.) na organie odwoławczym spoczywa obowiązek ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w jej całokształcie. Rozstrzygnięcie organu II instancji jest takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu I instancji, a działanie organu II instancji nie ma charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu I instancji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 21 września 2004 r., II SA/Ka 2837/02, opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Obowiązkiem organu odwoławczego przy uzasadnianiu decyzji jest ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 kwietnia 1998 r., I SA/Lu 21/98, opubl. w CBOSA). Niewykonanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 kwietnia 2001 r., V SA 1611/00, LEX nr 80635). Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy lub twierdzenia uważane przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 2 lipca 2020 r., II SA/Po 1038/19, opubl. w CBOSA).
W ocenie Sądu, Organ odwoławczy w istocie nie rozpoznał ponownie i w całości sprawy odstąpienia od ustalenia Skarżącemu opłaty za pobyt małoletniej w pieczy zastępczej. Analiza zaskarżonej decyzji wskazuje, że Organ odwoławczy naruszył zasadę dwuinstancyjności postępowania i nie wypełnił wymogów wynikających z art. 107 § 3 k.p.a.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło dosłownie treść uzasadnienia decyzji Organu I instancji (strona 1-3) oraz treść przepisów prawa, tj. art. 193 ust. 1 pkt 2, art. 193 ust. 1a, art. 193 ust. 2, art. 194 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 u.w.r. (strona 4). W uzasadnieniu zawarto również kilka rozważań natury ogólnej na temat uznaniowego charakteru decyzji z art. 194 ust. 3 u.w.r. (strona 4) i obowiązków procesowych organów administracji w toku postępowania o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (strona 4). Organ odwoławczy lakonicznie stwierdził, że "za prawidłowe należy uznać stanowisko organu pierwszej instancji, iż brak jest dowodów potwierdzających występowanie szczególnie uzasadnionych okoliczności, które mogą stanowić podstawę do odstąpienia od ustalenia opłaty" oraz że "organ pierwszej instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne. Organ odwoławczy podzielił słuszność tych ustaleń". W uzasadnieniu brak jest jakichkolwiek rozważań odnoszących się do indywidualnej sytuacji Skarżącego, w tym w kontekście przesłanek odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej z § 8 ust. 1 Uchwały. Kolegium nie dokonało własnych ustaleń faktycznych, nie odniosło się do zarzutów i argumentacji odwołania oraz wniosków dowodowych Skarżącego, zaniechało przeprowadzenia samodzielnej oceny prawnej.
Zaskarżona decyzja jest zatem decyzją dowolną i arbitralną, co stanowi o naruszeniu przepisów prawa procesowego, tj. art. 6, 7, 11, 15, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uznaniowy charakter rozstrzygnięcia w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej nie upoważnia organu administracji publicznej do schematycznego stosowania prawa, bez analizy indywidualnych okoliczności konkretnej sprawy. Uznaniowość nie upoważnia także do posłużenia się w uzasadnieniu decyzji stwierdzeniami ogólnymi, blankietowymi, mogącymi mieć zastosowanie w każdej tego rodzaju sprawie.
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu. Organ rozpozna wniosek Skarżącego o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania, mając jednocześnie w polu widzenia obowiązek przestrzegania pozostałych reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcie odpowiadało prawu materialnemu. Organ przedstawi własne ustalenia faktyczne i dokona ich samodzielnej oceny prawnej, odniesie się do zarzutów odwołania i wniosków dowodowych Skarżącego oraz wnikliwie uzasadni rozstrzygnięcie, jak tego wymaga art. 107 § 3 k.p.a.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej "p.p.s.a.) orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania nie orzeczono, ponieważ Skarżący, zwolniony z mocy ustawy od kosztów sądowych i działający osobiście, nie wykazał aby w związku ze sprawą poniósł wydatki niezbędne do celowego dochodzenia swych praw (art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.).
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.