II SA/Gl 1447/22

II SA/Gl 1447/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-02-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Rafał Wolnik
Renata Siudyka /przewodniczący/
Tomasz Dziuk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c) w zw. z art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 2270
art. 4 ust. 1
Ustawa z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Rafał Wolnik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 lutego 2023 r. sprawy ze skargi P. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 lipca 2022 r. nr 010070/680/2380762/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do rodzinnego kapitału opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 kwietnia 2022 r.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 6 kwietnia 2022 r. wydaną w sprawie nr 010070/680/2380762/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił P. O. (wnioskodawca, skarżący) przyznania rodzinnego kapitału opiekuńczego na dziecko K. P. (małoletnia).
Jako podstawę prawną organ wskazał ustawę z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym (Dz. U. z 2021, poz. 2270 ze zm., dalej w skrócie u.r.k.o.).
Uzasadniając odmowę organ wskazał, że z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wynika, że wnioskodawca jest opiekunem prawnym dziecka. Zgodnie zaś z art. 3 u.r.k.o. do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego.
Wnioskodawca nie zgodził się z powyższą decyzją i wyrażając niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia wniósł odwołanie. Wskazał w nim na złożenie przez siebie pozwu do Sądu Rejonowego w T. o ustalenia ojcostwa dziecka. Wyjaśnił przy tym, że sprawa dotycząca zaprzeczenia ojcostwa "już się odbyła i jest już zmianka.". Wnioskodawca zaznaczył, że po zakończeniu obecnej sprawy prześle organowi pismo z wyrokiem i akt urodzenia dziecka wraz ze zmianą nazwiska.
Odwołanie nie przyniosło oczekiwanego przez wnioskodawcę rezultatu, gdyż zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 25 lipca 2022 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy odmowną decyzję pierwszej instancji.
Jako podstawę prawną decyzji organ odwoławczy wskazał art. 35 u.r.k.o. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Organ odwoławczy wskazał, że wedle art. 4 ust. 1 u.r.k.o. prawo do rodzinnego kapitału opiekuńczego przysługuje ojcu albo matce dziecka albo osobie, która spełniła łącznie dwa warunki tj. (1) przyjęła dziecko na wychowanie, (2) wystąpiła do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie jego przysposobienia. Wnioskodawca jest co prawda opiekunem prawnym, ale nie wystąpił z wnioskiem o adopcję.
Organ odwoławczy odnotował fakt złożenia przez wnioskodawcę pozwu o ustalenie jego ojcostwa. Sprawa ta nie została jednak zakończona. Zatem na obecnym etapie postępowania wnioskodawca pozostaje nadal opiekunem prawnym. Zaznaczono jednocześnie, że do rozważenia pozostaje złożenie wniosku przez matkę dziecka.
W skardze na powyższą decyzję organu odwoławczego strona skarżąca domaga się zmiany decyzji z dnia 25 lipca 2022 r.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, przedstawiając argumentację zmierzającą do wykazania zasadności podjętej decyzji. Wniósł ponadto o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Pismem z dnia 10 listopada 2022 r. skarżący nadesłał do tutejszego Sądu odpis Wyroku Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] sygn. akt [...]. W punkcie 1 tego wyroku Sąd Rejonowy ustalił, że skarżący jest ojcem małoletniej. Z zamieszczonej zaś na wyroku klauzuli prawomocności wynika, że jest on prawomocny z dniem 29 października 2022 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Przeprowadzone przez Sąd badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2023 r., poz. 259 dalej "p.p.s.a.") skutkować musi jego uchyleniem.
Podstawę materialnoprawną kontrolowanej obecnie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym (Dz. U. z 2021, poz. 2270 ze zm., dalej w skrócie u.r.k.o.).
Jak stanowi art. 4 ust. 1 u.r.k.p. kapitał przysługuje matce albo ojcu, przez których rozumie się także osobę, która przyjęła dziecko na wychowanie i wystąpiła do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie jego przysposobienia, na drugie i każde kolejne dziecko w rodzinie, jeżeli dziecko to wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki lub ojca, z uwzględnieniem art. 5 ust. 6. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu celem kapitału jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.
Wskazać także należy, że kapitał przysługuje od pierwszego dnia miesiąca, w którym dziecko ukończyło 12 miesiąc życia, do ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dziecko ukończy 36 miesiąc życia. Jak stanowi ust. 1 tego przepisu przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych kapitału nie wymaga wydania decyzji. Natomiast jak stanowi ust. 4 Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję w sprawach odmowy przyznania kapitału, uchylenia lub zmiany prawa do kapitału oraz nienależnie pobranego kapitału. Dla porządku przywołać należy art. 8 ust. 1 u.r.k.o., zgodnie z którym postępowanie w sprawie kapitału prowadzi oraz kapitał wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Zaakcentować należy, że z przepisów u.r.k.o. wynikają zarówno normy o charakterze proceduralnym jak i normy materialnoprawne, przy czym te ostanie dominują. Postępowanie w sprawie przyznania prawa do rodzinnego kapitału opiekuńczego nie zostało w sposób kompleksowy uregulowane w przepisach u.r.k.o. Zwrócić przy tym należy uwagę, że zgodnie z art. 35 ust. 1 u.r.k.o. w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, 1491 i 2052), przy czym organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Stosownie zaś do ust. 2 tego przepisu do rozpoznania spraw sądowo-administracyjnych w rozumieniu ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma miejsce zamieszkania osoba ubiegająca się lub otrzymująca kapitał.
W realiach rozpoznawanej sprawy organy odmówiły przyznania wnioskowanego przez skarżącego prawa do rodzinnego kapitału opiekuńczego, uznając, że nie znajduje się on w kręgu osób uprawnionych do otrzymania tego świadczenia. Organ odwoławczy dostrzegł co prawda, że według informacji zawartej w odwołaniu skarżący wszczął postępowanie sądowe o ustalenie jego ojcostwa w stosunku do dziecka wskazanego w tej decyzji. Jednak nie wziął tej okoliczności pod uwagę, wskazując jedynie na to, że sprawa dotycząca ustalenia ojcostwa nie została zakończona. Stanowiska tego, zdaniem Sądu, nie sposób zaakceptować, gdyż podniesienie przez skarżącego, że toczy się postępowanie dotyczące ustalenia jego ojcostwa wobec małoletniej wskazywało na możliwość istnienia - w dacie orzekania przez organ odwoławczy - zagadnienia wstępnego, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.
Co prawda skarżący nie przedłożył organowi żadnego dokumentu, który potwierdzałby, że faktycznie toczy się postępowanie sądowe w przedmiocie ustalenia jego ojcostwa. Jednak wobec już samego podniesienia tej okoliczności w odwołaniu organ zobligowany był tę okoliczność wyjaśnić. Należy bowiem zaakcentować, że zaistnienie w sprawie zagadnienia wstępnego jest przesłanką do obligatoryjnego zawieszenia postępowania. W razie istnienia takiego zagadnienia wstępnego organ nie tylko może zawiesić postępowanie lecz jest do tego bezwzględnie zobligowany. Tym samym bez względu na brak aktywność skarżącego w zakresie wykazania faktu, że toczy się postępowanie dotyczącego ustalenia jego ojcostwa, organ zobligowany był do podjęcia działań zmierzających do ustalenia, czy postepowanie takie faktycznie ma miejsce. Zaniechanie takich ustaleń świadczy o naruszeniu art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i doprowadziło do wydania decyzji pomimo istnienia bezwzględnej przesłanki zawieszenia postępowania. W konsekwencji organ odwoławczy naruszył także art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., przy czym również to naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to ze względu na treść wskazanego powyżej Wyroku Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] sygn. akt [...], ustalającego, że skarżący jest ojcem małoletniej.
Należy zauważyć, że powyższy wyrok Sądu Rejonowego stał się prawomocny z dniem 29 października 2022 r., a zatem już po dacie wydania zaskarżonej decyzji. Kontrola legalności decyzji odbywa się zaś według stanu faktycznego istniejącego w dacie jej wydania. Jednak nie zmienia to faktu, że w dacie wydania kontrolowanej decyzji istniało wskazane powyżej zagadnienie wstępne, obligujące organ do zawieszenia postępowania, co przesądza o wadliwości tej decyzji.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., a to wobec wniosku organu odwoławczego i jednocześnie braku żądania ze strony skarżącej o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Prowadząc ponowne postępowanie organ I instancji rozpatrzy wniosek skarżącego z uwzględnieniem okoliczności, że w świetle wskazanego powyżej wyroku Sądu Rejonowego w T. jest on ojcem małoletniej, przy czym organ zobligowany będzie uwzględnić to, że okoliczność ta istniała już w dacie złożenia wniosku przez skarżącego, a zatem od samego początku skarżący znajdował się w kręgu podmiotów uprawnionych do rodzinnego kapitału opiekuńczego. Rozpatrując zaś ponownie sprawę organ na zasadzie art. 153 p.p.s.a. związany będzie oceną prawną i wskazaniami zawartą w niniejszym wyroku.