II SA/Gl 1444/24

II SA/Gl 1444/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-04-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna
Beata Kalaga-Gajewska /sprawozdawca/
Krzysztof Nowak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 3 pkt 11, art. 5, art. 6, art, 20 ust, 1-3, art. 24, art. 30
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi I. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 14 sierpnia 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1522/2024/13063 w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta L. z dnia 24 czerwca 2024 r. nr [...].
Uzasadnienie
Burmistrz Miasta L. (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 3 września 2021 r., nr [...], przyznał I. G. (dalej: "skarżąca") prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci A. G., B. G. oraz J. G., w tym dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dla B. G. (dalej: "dziecko" lub "syn") na okres od dnia 1 listopada 2021 r. do dnia 31 października 2022 r. Decyzja została wydana z uwzględnieniem orzeczenia o niepełnosprawności syna skarżącej z dnia [...]r., którego ważność została określona do dnia 31 sierpnia 2021 r.
W dniu 23 października 2023 r. do organu I instancji wpłynęło orzeczenie o niepełnosprawności syna skarżącej z dnia [...] r., które stało się ostateczne w dniu [...] r. W związku z powyższym organ I instancji stwierdził, że należy zweryfikować prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego w okresie od marca 2022 r. do października 2022 r. i postanowieniem z dnia 16 lutego 2024 r. wznowił postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia 3 września 2021 r. Następnie decyzją z dnia 4 kwietnia 2024 r. odmówił uchylenia decyzji z dnia 3 września 2021 r. w wyniku wznowienia postępowania administracyjnego, z uwagi na fakt, iż w chwili wydawania decyzji z dnia 3 września 2021 r. orzeczenie z dnia [...]r. obowiązywało i nie istniały przesłanki do wznowienia postępowania.
W konsekwencji organ I instancji wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia i żądania zwrotu częściowo nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego wypłaconych na podstawie decyzji z dnia 3 września 2021 r. i decyzją z dnia 6 maja 2024 r., nr [...], ustalił i zobowiązał skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.
W wyniku rozpoznania odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, decyzją z dnia 31 maja 2024 r., nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, z uwagi na konieczność ustalenia w sposób nie budzący wątpliwości, czy można przyjąć, że świadczenia pobrane przez skarżącą są nienależnie pobranymi, a jeżeli tak, to jaka kwota składa się na sumę świadczeń w poszczególnych miesiącach.
Wobec powyższego, organ I instancji decyzją z dnia 24 czerwca 2024 r., nr [...], działając na podstawie m.in. art. 3 pkt 11, art. 5, art. 6, art, 20 ust, 1-3, art. 24, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 323, dalej: "u.ś.r."), art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (obecnie t. jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 340, dalej: "ustawa COVID"), zobowiązał skarżącą do zwrotu w części nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, w tym dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji jej syna, w łącznej kwocie 1.288,76 zł za okres od dnia 1 marca 2022 r. do dnia 31 października 2022 r. W uzasadnieniu przytoczył podstawy prawne wydanej decyzji. Wskazał, że decyzja z dnia 3 września 2021 r. została wydana na podstawie obowiązujących przepisów pozwalających przedłużać ważność orzeczeń o niepełnosprawności. Zaakcentował, że w takim samym trybie skarżąca odbierała również decyzje zmieniające decyzje ustalające prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na syna. Organ I instancji stwierdził, że skarżąca nie zawiadomiła go o wygaśnięciu w dniu 18 lutego 2022 r. orzeczenia o niepełnosprawności syna z dnia [...]r. i wobec tego zgodnie z art. 5 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 3a u.ś.r. w okresie od dnia 1 marca 2022 r. do dnia 31 października 2022 r. zasiłek rodzinny wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego przysługiwał skarżącej po spełnieniu kryterium dochodowego w kwocie 674,00 zł (a nie 764,00 zł) na osobę w rodzinie, na dowód czego przedstawił szczegółowe wyliczenia. W świetle powyższego, zdaniem organu I instancji, z uwagi na pojawienie się okoliczności mających wpływ na pobierane przez skarżącą świadczeń rodzinnych, spełnione zostały kryteria świadczeń nienależnie pobranych, gdyż była ona świadoma konieczności zawiadomienia o okolicznościach mających wpływ na pobieranie świadczeń rodzinnych na dzieci. Organ I instancji wyjaśnił, że w pouczeniu każdej wydanej decyzji, tj. zarówno ustalającej prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, jak również ustalającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, zawarta jest treść art. 25 u.ś.r., stanowiąca o tym, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, osoba pobierająca świadczenia jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Pouczenie o tym było zawarte również w decyzji wydanej dnia 3 września 2021 r., zmieniającej decyzję ustalającą prawo do zasiłku pielęgnacyjnego oraz przedłużającej wypłatę skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego na syna do dnia wydania nowego ostatecznego orzeczenia.
Pismem z dnia 10 lipca 2024 r. skarżąca złożyła odwołanie od powyższej decyzji organu I instancji, wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi administracji. Nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją zarzucając jej naruszenie przepisów prawa, oraz błędne przyjęcie, że nie doręczyła organowi orzeczenia o niepełnosprawności syna.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "SKO") decyzją z dnia 14 sierpnia 2024 r., nr SKO.PSŚ/41.5/1.522/2024/13063, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 24 czerwca 2024 r. W uzasadnieniu zreferowało stan faktyczny sprawy oraz przytoczyło podstawy prawne rozstrzygnięcia. W konsekwencji wywiodło, że dokonał ponownego wyliczenia, w zakresie przysługujących skarżącej świadczeń, zgodnie z art. 5 u.ś.r. oraz stwierdziło, że poprawność dokonanych wyliczeń nie budzi wątpliwości. Zaakcentowało, że o okresie obowiązywania przedłużenia wypłacania zasiłku pielęgnacyjnego na syna, do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności, skarżąca dowiedziała się ze stosownej decyzji. Pobrany zasiłek pielęgnacyjny, w okresie od marca 2022 r. do października 2022 r., uznać należy za świadczenie nienależnie pobrane, bowiem zostało wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Z kolei, odnosząc się do wskazanych przez skarżącą okoliczności, iż umieściła ona wydane dla syna orzeczenie o niepełnosprawności w skrzynce oddawczej organu I instancji, SKO wskazało, iż nie daje im wiary, gdyż organ I instancji dokonał sprawdzenia rejestru wpływu pism i nie stwierdził przyjęcia przedmiotowego pisma. W odniesieniu do wiadomości e-mail zaznaczyło, że zgodnie z art. 63 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a.") podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) wnosi się na piśmie, za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu. Podania utrwalone w postaci elektronicznej wnosi się na adres do doręczeń elektronicznych, jeżeli przepisy odrębne nie stanowią inaczej, podania wniesione na adres poczty elektronicznej organu administracji publicznej pozostawia się bez rozpoznania. Na marginesie, w oparciu o art. 9 k.p.a., SKO podało brzemiennie art. 30 ust. 9 u.ś.r.
Pismem z dnia 9 września 2024 r. skarżąca złożyła skargę na powyższą decyzję i wniosła o jej uchylenie oraz umorzenie postępowania administracyjnego. Zarzuciła rozstrzygnięciu naruszenie przepisów prawa oraz błędne przyjęcie, że nie doręczyła organowi I instancji orzeczenia o niepełnosprawności syna. W jej ocenie nie można uznać, że brak adnotacji w książce nadawczej, oznacza, iż pismo nie zostało złożone, w sytuacji gdy, w okresie pandemii, jedyną możliwością doręczenia pisma było wysłanie przesyłki pocztowej lub pozostawienie go w specjalnie przygotowanej skrzynce, petenci korzystający z tej drugiej możliwości, nie mogą być w gorszej sytuacji od pozostałych. Stwierdziła, że jeżeli organ nie zabezpieczał możliwości uzyskania potwierdzenia doręczenia pisma, nie może przerzucać ciężaru wykazywania tego na petenta, a błędy w organizacji pracy, nie mogą przemawiać na jej niekorzyść, jako beneficjenta pomocy społecznej. Wskazała, że orzeczenie było wystawiane z datą [...]r., a jedynym dowodem na to, iż doręczyła pismo jest mapa z google maps z telefonu wygenerowana na dzień 11 lutego 2022 r. Wyjaśniła również, że dzwoniła do organu I instancji z powiadomieniem, że posiada stosowne orzeczenie i w terminie je dostarczyła.
Pismem z dnia 31 października 2024 r. organ złożył odpowiedź na skargę i wniósł o jej oddalenie, podtrzymując przy tym swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że Sąd nie jest w stanie odnieść się do wszystkich przywołanych przez organy obu instancji okoliczności, gdyż w aktach sprawy nie odnalazł dokumentów takich jak przywołane decyzje: z dnia 3 września 2021 r. oraz z dnia 17 sierpnia 2023 r. o zmianie przyznanego prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, czy też uprzednio wydanych decyzji w sprawie nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego (decyzja organu I instancji z dnia 6 maja 2024 r. oraz organu odwoławczego z dnia 31 maja 2024 r.). Akta sprawy w tym zakresie w ramach ponownie prowadzonego postępowania muszą zostać uzupełnione.
W aktach sprawy znajduje się postanowienie z dnia 16 lutego 2024 o wznowieniu postępowania administracyjnego zakończonego decyzją z dnia 3 września 2021 r. oraz decyzja z dnia 4 kwietnia 2024 r. o odmowie uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji z dnia 3 września 2021 r. Jednak ani organ I instancji, ani też SKO nie odniosły się do tego, czy stały się one ostateczne i prawomocne. W ponownie prowadzonym postępowaniu, akta sprawy uzupełnić należy również w tym zakresie.
Organy obu instancji w swoich rozważaniach wielokrotnie powoływały się na wydane decyzje w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oraz na znajdujące się w nich pouczenia. W ocenie Sądu argumentacja taka nie jest prawidłowa, albowiem decyzje wydawane w sprawach zasiłku pielęgnacyjnego oraz innych świadczeń rodzinnych stanowią odrębne postępowania. Nawet w przypadku ich łącznego doręczenia nie można powoływać się na to, że strona postępowania została pouczona o swoich uprawnieniach i obowiązkach de facto w innej sprawie. Inną natomiast kwestią jest też to, czy owe pouczenia były prawidłowe. To wykracza jednak poza zakres niniejszej sprawy.
W tym miejscu wyraźnie zaakcentować, że w decyzji z dnia 3 września 2021 r. przyznającej zasiłek rodzinny i dodatek do zasiłku rodzinnego w żadnym miejscu nie powołano się na ustawę COVID, a pouczenie zamieszczone pod tą decyzją obejmuje treść art. 25 i art. 30 ust. 1 u.ś.r.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca poinformowała organ I instancji o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności jej syna w dniu 23 października 2023 r. Również telefonicznie poinformowała organ o nowym orzeczeniu o niepełnosprawności syna, a kopie orzeczenia wrzuciła do skrzynki znajdującej się w siedzibie organu, a nawet wysłała ją za pośrednictwem wiadomości e-mail. Do tych twierdzeń trudno się jednak odnieść, albowiem nie mają pokrycia w aktach sprawy. Na marginesie wskazać tylko przyjdzie, że błędne są twierdzenia organów administracji publicznej, iż skarżąca skierowała wiadomość e-mail na adres niewłaściwego wydziału i nie był on zobowiązany przekazać jej odpowiedniej komórce.
Zdaniem Sądu wiadomość e-mail błędnie skierowana na niewłaściwy adres powinna zostać przekazana na adres właściwy tym bardziej, że forma wiadomości e-mail tak naprawdę nie jest przewidziana przepisami prawa, a jedyną okolicznością usprawiedliwiającą jej zastosowanie był czas pandemii.
W świetle powyższego kluczową okolicznością w sprawie okazało się to, czy skarżąca została prawidłowo pouczona o konieczności przedłożenia nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności syna i tym samym czy pobierane przez skarżącą świadczenia, w okresie od dnia 1 marca 2022 r. do dnia 31 października 2022 r., stanowią nienależnie pobrane świadczenia, w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., a co za tym idzie, czy skarżąca jest zobowiązana do ich zwrotu na zasadzie art. 30 ust. 1 u.ś.r.
W tym kontekście, w ślad za stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wyrażonym w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 listopada 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 998/24, wskazać przyjdzie, że w orzecznictwie zarówno tut. Sądu, jak i innych sądów administracyjnych, utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym dla uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane, decydujące znaczenia ma nie tylko przesłanka obiektywna powodująca ustanie prawa do świadczenia, ale także świadomość i zamiar osoby pobierającej świadczenie. Obowiązek zwrotu pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc że mu się ono nie należy. Ocena świadomości osoby pobierającej świadczenia musi być dokonywana z uwzględnieniem wszystkich okoliczności danej sprawy, w tym czy zachowanie strony było ukierunkowane na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych (por. m.in.: wyrok WSA w Gdańsku z dnia 29 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 212/24 i powołane w nim dalsze orzeczenia; wyroki WSA w Gliwicach: z dnia 15 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 1776/23 oraz z dnia 12 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 196/24). Ten aspekt oceny działania skarżącej nie był przedmiotem rozważań organów, poza stwierdzeniami dotyczącymi pouczeń jakie znalazły się w decyzjach organu I instancji, czy to w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego, czy też zasiłku rodzinnego i dodatków do niego przyznanych.
Tymczasem ze zgromadzonego w sprawie materiału w żaden sposób nie wynika, aby skarżąca w spornym okresie pobierała świadczenia rodzinne w złej wierze, czy też miała świadomość, że jej ono nie przysługuje. Tym samym w ocenie Sądu dokonana przez SKO ocena w zakresie prawidłowości i skuteczności pouczeń zawartych w decyzjach organu I instancji z dnia 3 września 2021 r. jest wadliwa.
Przypomnieć przyjdzie, że zgodnie z powołanym już art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pouczenie spełnia warunki prawidłowego wówczas, gdy jest zredagowane w taki sposób, aby strona mogła jego treść odnieść do własnej sytuacji i wiedzieć, że ma ona znaczenie dla przyznania jej uprawnienia, a zarazem jej zaistnienie nakłada obowiązek poinformowania organu o tym fakcie (por. wyroki WSA: w Bydgoszczy z dnia 19 grudnia 2017 r. sygn. akt II SA/Bd 699/17 i w Lublinie z dnia 16 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 709/20).
W świetle powołanego przepisu warunkiem uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane jest świadomość osoby pobierającej świadczenie o braku prawa do jego pobierania, która to świadomość musi wynikać z uprzedniego pouczenia. Zatem prawidłowe pouczenie, tj. poinformowanie świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia wpływa bezpośrednio na ocenę, czy wypłacone świadczenie miało charakter nienależnego. Jak wskazuje się w orzecznictwie skuteczne pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. to takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 348/21). Nie ulega wątpliwości, że osoba pobierająca świadczenie rodzinne musi zostać prawidłowo, w sposób czytelny i zrozumiały pouczona o sytuacjach, w których następuje brak prawa do ich pobierania oraz o skutkach pobierania świadczenia w takich sytuacjach (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 113/24).
Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca nie została prawidłowo pouczona, że pobierane przez nią świadczenie, po wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności syna, będzie świadczeniem nienależnie pobranym, które będzie musiała zwrócić. Jedynie takie pouczenie o skutkach niepoinformowania organu o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności, stanowiłoby o możliwości uznania pobieranego świadczenia za nienależne.
W niniejszej sprawie skarżąca nie została pouczona, że brak powiadomienia organu o uzyskaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności syna skutkuje utratą prawa do pobierania przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego i uznaniem go za nienależnie pobrane. Tym samym, w sprawie nie spełniła się przesłanka aktualizująca podstawę do zastosowania art. 30 ust. 1 u.ś.r.
Wyjaśnić także przyjdzie, że ocena świadomości osoby pobierającej świadczenia musi być dokonywana z uwzględnieniem wszystkich okoliczności danej sprawy, w tym czy zachowanie strony było ukierunkowane na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych (por. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 1520/23 oraz prawomocne wyroki: WSA w Gdańsku z dnia 29 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 212/24 i powołane w nim orzeczenia; WSA w Gliwicach z dnia 15 lutego 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1776/23 i z dnia 12 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 196/24 oraz z dnia 28 listopada 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 998/24).
Znaczenie prawidłowego pouczenia jest o tyle istotne, że pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego", użyte w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., nie jest równoznaczne ze "świadczeniem nienależnym", gdyż wiąże się z istnieniem po stronie świadczeniobiorcy świadomości, że pobierane świadczenie w zaistniałych okolicznościach faktycznych danej osobie się nie należy (por. K. Małysa-Sulińska [red.], Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, publ. Lex, 2015 r.).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest również stanowisko, że nie można uznać za spełniające wymogi prawidłowego pouczenia takie pouczenie, którego treść jest jedynie przytoczeniem treści jednego przepisu, czy też wielu przepisów. Pouczenie spełnia wymogi prawidłowego tylko wówczas, gdy jest zredagowane w sposób zrozumiały dla konkretnej osoby i w taki sposób, aby mogła jego treść odnieść do swojej sytuacji, aby następnie wiedzieć, że określona okoliczność w jej sytuacji ma znaczenia dla przyznania jej uprawnienia, a jej zaistnienie rodzi po jej stronie obowiązek poinformowania organu o tym fakcie (por. m.in. wyroki NSA z dnia: 8 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 1529/12 i 27 października 2010 r. sygn. akt I OSK 981/10). Nadto, przekonanie skarżącej o jej uprawnieniu do pobierania świadczenia, w świetle nieprzerwanej niepełnosprawności syna, potwierdzonej stosownymi orzeczeniami, mogło być subiektywnie uzasadnione. Trudno zatem zaakceptować stanowisko, że brak przedłożenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności, może skutkować tak negatywnymi następstwami (finansowymi). Rozwiązanie takie należy uznać za sprzeczne z zasadą sprawiedliwości społecznej wyrażonej w Konstytucji RP (por. prawomocny wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1885/23). Podkreślenia wymaga również to, że szczególne rozwiązania przewidziane w art. 15h ustawy COVID ułatwiły opiekunom osób niepełnosprawnych oraz organom administracji funkcjonowanie w czasie pandemii. Nie można przy tym abstrahować od celów szeroko rozumianej pomocy społecznej.
Nadmienić przyjdzie, na co również wskazuje się w orzecznictwie tut. Sądu, że informacja o wydaniu nowego orzeczenia, która stanowiła podstawę wydania w tej sprawie decyzji, powinna być znana organom z urzędu. Stosownie do treści art. 23b ust. 1 pkt 5 u.ś.r., organy właściwe ustalające prawo do świadczeń rodzinnych są obowiązane do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji drogą elektroniczną informacji o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 44). Dodatkowo, zgodnie z art. 6d ust. 1 ostatnio powołanej ustawy, utworzono Elektroniczny Krajowy System Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności, w którym przetwarza się dane dotyczące osób niepełnosprawnych. Z kolei, według ust. 4a tego przepisu, dane gromadzone w systemie udostępnia się, jeżeli stanowią one kryterium przyznania świadczenia albo ustawowe kryterium wydania dokumentu, następującym podmiotom: 1) organowi właściwemu, o którym mowa w art. 3 pkt 11 u.ś.r. i wojewodzie - w celu weryfikacji danych dotyczących osób ubiegających się o świadczenia rodzinne, osób pobierających świadczenia rodzinne oraz członków ich rodzin (...). Organ miał zatem (a przynajmniej powinien mieć) możliwość weryfikacji bazy orzeczeń o niepełnosprawności, z czego nie skorzystał i wypłacał kolejne transze świadczenia. Kwestia istnienia podstaw do wypłaty świadczeń różnego rodzaju powinna być brana przez organy pod uwagę także z urzędu (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 17/24).
W konsekwencji przy wydaniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też naruszenia przepisów prawa materialnego, zwłaszcza art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.
Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu, nie naruszając przy tym reguł postępowania (art. 107 § 3 k.p.a.) oraz przepisów prawa materialnego, w tym wykładnię art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., ewentualnie rozważy możliwość umorzenia postępowania administracyjnego, o ile w sprawie nie występują żadne dodatkowe okoliczności, poza tymi, które do tej pory zostały ustalone.
Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl.).