II SA/GL 1443/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2025-03-13
NSAochrona środowiskaWysokawsa
marnowanie żywnościochrona środowiskaprodukty uboczne pochodzenia zwierzęcegoprawo żywnościowekontrolazarządzenie pokontrolneWSAspółka

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zarządzenie pokontrolne nakazujące korektę sprawozdania o marnowaniu żywności, uznając, że produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego kategorii III nie są żywnością marnowaną w rozumieniu ustawy.

Sprawa dotyczyła interpretacji ustawy o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności, a konkretnie tego, czy uboczne produkty pochodzenia zwierzęcego (UPPZ) kategorii III, które nie nadają się do spożycia przez ludzi, powinny być wliczane do masy zmarnowanej żywności. Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska nakazał spółce korektę sprawozdania i wyliczenie opłaty za marnowanie żywności, uwzględniając te produkty. Spółka wniosła skargę, argumentując, że żywność marnowana to ta, która spełnia wymogi prawa żywnościowego w momencie wycofania z dystrybucji. Sąd przychylił się do stanowiska spółki, uchylając zarządzenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał skargę spółki D. S. A. na zarządzenie pokontrolne Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska. Organ nakazał spółce korektę sprawozdania o marnowaniu żywności za rok 2023, wliczając do niego uboczne produkty pochodzenia zwierzęcego (UPPZ) kategorii III, które nie nadają się do spożycia przez ludzi. Zdaniem Inspektora, produkty te, podobnie jak przeterminowana żywność, stanowią żywność zmarnowaną w rozumieniu ustawy. Spółka kwestionowała tę interpretację, argumentując, że definicja marnowania żywności obejmuje jedynie produkty, które w momencie wycofania z dystrybucji nadal spełniają wymogi prawa żywnościowego. Sąd administracyjny przychylił się do stanowiska spółki. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z przepisami prawa żywnościowego, produkty, które przekroczyły termin przydatności do spożycia lub nie nadają się do spożycia z innych powodów (jak UPPZ kategorii III), nie mogą być wprowadzane do obrotu i muszą zostać wycofane. Wycofanie takiej żywności nie jest marnowaniem, ponieważ nie spełnia ona już wymogów prawa żywnościowego. Sąd podkreślił, że definicja marnowania żywności, jako podstawa do nakładania obowiązków i sankcji, musi być interpretowana ściśle, zgodnie z językowym znaczeniem przepisu. W konsekwencji, Sąd uchylił zaskarżone zarządzenie pokontrolne, uznając je za wydane z naruszeniem prawa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, UPPZ kategorii III nie są żywnością marnowaną w rozumieniu ustawy, ponieważ w momencie wycofania z dystrybucji nie spełniają one wymogów prawa żywnościowego.

Uzasadnienie

Ustawa o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności definiuje marnowanie jako wycofywanie z dystrybucji żywności, która w tym momencie spełnia wymogi prawa żywnościowego. Produkty, które już nie nadają się do spożycia, muszą być wycofane i nie podlegają tej definicji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (10)

Główne

u.p.m.ż. art. 2 § pkt 1 i 4

Ustawa o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności

Definicja marnowania żywności obejmuje wycofywanie z dystrybucji żywności, która spełnia wymogi prawa żywnościowego w momencie wycofania. Produkty nieprzeznaczone do spożycia przez ludzi (np. UPPZ kat. III) lub przeterminowane nie są objęte tą definicją.

u.p.m.ż. art. 8 § ust. 1

Ustawa o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności

Obowiązek przedłożenia sprawozdania o marnowaniu żywności.

u.p.m.ż. art. 5 § ust. 1 i 2

Ustawa o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności

Konieczność uwzględnienia masy zmarnowanej żywności przy obliczaniu opłaty.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 146 § par. 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonego zarządzenia.

u.i.o.ś. art. 12 § ust. 1 pkt 1 i ust. 2

Ustawa o Inspekcji Ochrony Środowiska

Podstawa prawna działania Inspektora.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009 art. 10 § lit. f

Definicja produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego kategorii III.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 178/2002 art. 2

Definicja żywności i prawa żywnościowego.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 178/2002 art. 3 § pkt 1, 8, 16

Definicje prawa żywnościowego, wprowadzenia na rynek, wycofania z dystrybucji.

u.b.ż.ż. art. 3 § ust. 3 pkt 24

Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia

Definicja prawa żywnościowego.

u.b.ż.ż. art. 52

Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia

Obowiązek wycofania z obrotu produktów przeterminowanych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego kategorii III nie są żywnością marnowaną w rozumieniu ustawy, ponieważ w momencie wycofania z dystrybucji nie spełniają wymogów prawa żywnościowego. Definicja marnowania żywności, jako podstawa do nakładania obowiązków i sankcji, musi być interpretowana ściśle, zgodnie z językowym znaczeniem przepisu.

Odrzucone argumenty

Uboczne produkty pochodzenia zwierzęcego kategorii III, które nie nadają się do spożycia przez ludzi, powinny być wliczane do masy zmarnowanej żywności. Żywność, która została wprowadzona na rynek, a następnie wycofana z etapu dystrybucji i nieprzekazana organizacji pozarządowej, została zmarnowana, nawet jeśli w momencie wycofania nie spełniała już wymogów prawa żywnościowego.

Godne uwagi sformułowania

żywność zmarnowana to taka, która została wprowadzona na rynek, a następnie wycofana z etapu dystrybucji i nieprzekazana organizacji pozarządowej. żywność zmarnowana to wycofywanie z etapu dystrybucji żywności, która spełnia wymogi prawa żywnościowego Niedopuszczalne jest korygowanie wyników wykładni językowej w taki sposób, jak dokonuje tego organ. Taka funkcja definicji legalnej marnowania żywności determinuje bezwzględnie konieczność ścisłej wykładni art. 2 pkt 1 u.p.m.ż.

Skład orzekający

Wojciech Gapiński

przewodniczący sprawozdawca

Beata Kalaga-Gajewska

członek

Edyta Kędzierska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja definicji marnowania żywności w kontekście produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego i przeterminowanej żywności."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej interpretacji przepisów ustawy o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności i może być stosowane w podobnych sprawach dotyczących kwalifikacji produktów wycofanych z obrotu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu prawa żywnościowego i ochrony środowiska, a jej rozstrzygnięcie opiera się na precyzyjnej wykładni przepisów, co jest interesujące dla prawników specjalizujących się w tych dziedzinach.

Czy produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego to marnowana żywność? WSA wyjaśnia.

Sektor

ochrona środowiska

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 1443/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Kalaga-Gajewska
Edyta Kędzierska
Wojciech Gapiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne
Ochrona środowiska
Sygn. powiązane
III OSK 1255/25 - Postanowienie NSA z 2025-09-12
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1645
art. 2 pkt 1 i  4,  art. 8
Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 146 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Edyta Kędzierska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 marca 2025 r. sprawy ze skargi D. S. A. z siedzibą w K. na zarządzenie pokontrolne Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Katowicach z dnia 5 września 2024 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązków z tytułu przeciwdziałania marnowaniu żywności 1. uchyla zaskarżone zarządzenie pokontrolne, 2. zasądza od Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Katowicach na rzecz strony skarżącej 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Śląski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska (dalej – Wojewódzki Inspektor) zarządzeniem pokontrolnym z dnia 5 września 2024 r. nr 88/2024/PK, działając na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 425 – dalej u.i.o.ś.) oraz ustaleń kontroli przeprowadzonej w dniach 24 lipca 2024 r. – 14 sierpnia 2024 r. w D. S.A. w K. (kontrolowany sklep D. zlokalizowany w S. przy ul. [...]), udokumentowanej protokołem kontroli nr [...] zarządził dokonanie korekty sprawozdania za rok 2023 o marnowaniu żywności poprzez ujęcie w nim ubocznych produktów pochodzenia zwierzęcego (UPPZ) przekazanych do utylizacji oraz ponowne wyliczenie opłaty za marnowanie żywności.
W jego uzasadnieniu wskazano, że stosownie do obowiązku z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1645 – dalej u.p.m.ż.) D. w K. (dalej – Spółka, Skarżąca) przedłożył sprawozdanie za rok 2023 o marnowaniu żywności na terenie województwa śląskiego. W przedmiotowym sprawozdaniu Spółka wykazała, że w 2023 r. w województwie śląskim zmarnowała 880.507,80 kg żywności (przeterminowane środki spożywcze stanowiące odpady o kodzie 16 03 80). Koszty poniesione na kampanie edukacyjne oraz transport żywności do organizacji, z którą sprzedawca współpracuje wyniosły 322,16 zł. Wysokość należnej opłaty Spółka wyliczyła na 78.923,54 zł. Zdaniem organu, dane w nim zawarte nie odpowiadają rzeczywistości.
W trakcie kontroli wskazano, że w kontrolowanym sklepie zmarnowano 7.634 kg żywności (przeterminowane środki spożywcze stanowiące odpady o kodzie 16 03 80). Koszty poniesione na kampanię edukacyjną dla kontrolowanego sklepu wyniosły 1,99 zł. Wysokość należnej opłaty za marnowanie żywności w kontrolowanym sklepie Spółka wyliczyła na 685,07 zł. Wojewódzki Inspektor zaznaczył także, że w sprawozdaniu ujęto wyłącznie żywność zmarnowaną traktowaną jako odpad o kodzie 16 03 80. Oprócz zmarnowania żywności stanowiącej odpad o kodzie 16 03 80 stwierdzono, że w kontrolowanym sklepie przekazano do utylizacji 3.583 kg produktów pochodzenia zwierzęcego (UPPZ) nieprzeznaczonych do spożycia dla ludzi lub produktów pochodnych – kategorii III, których sklep nie traktuje jako żywność zmarnowana. W ocenie organu, w kontrolowanym sklepie wycofano z dystrybucji 11.217 kg (odpady 16 03 80 - 7 634 kg + kategorii III - 3 583 kg) żywności z uwagi na upływ terminu przydatności do spożycia lub niewłaściwą jakość.
Na podstawie tych danych wyliczono wysokość należnej opłaty za marnowanie żywności, która dla tego sklepu powinna wynieść 1.007,54 zł (opłata za marnowanie żywności, tj. 11.217 x 0,9 x 0,1 = 1.009,53 zł pomniejszona o koszty kampanii oraz koszty wykonania umowy 1,99 zł).
Następnie opierając się na art. 2 pkt 1 u.p.m.ż. wyrażono pogląd, że żywność zmarnowana to taka, która została wprowadzona na rynek, a następnie wycofana z etapu dystrybucji i nieprzekazana organizacji pozarządowej. Zatem, zdaniem organu, sprzedawca doprowadzając do sytuacji, w której dochodzi do powstania odpadów żywnościowych przyczynia się do marnowania żywności, bowiem żywność ta mogła zostać przekazana na rzecz potrzebujących. Dlatego też uboczne produkty pochodzenia zwierzęcego (UPPZ) nieprzydatne do spożycia przez ludzi - kategorii III, należy uznać za żywność zmarnowaną.
W zarządzeniu pokontrolnym podniesiono, że Spółka w piśmie z dnia 19 sierpnia 2024 r. przedstawiła swoje uwagi do protokołu kontroli. Stwierdziła w nim, że wbrew stanowisku organu, żywność pochodzenia zwierzęcego kategorii III nie może być taktowana jako marnowana żywność, bowiem w chwili jej wycofania z obrotu nie spełnia wymagań prawa żywnościowego.
Spółka w skardze z dnia 10 października 2024 r. wniosła o uchylenie powyższego zarządzenia pokontrolnego i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zarządzeniu pokontrolnemu zarzuciła naruszenie:
1) art. 2 pkt 1 u.p.m.ż. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że zdefiniowane w tym przepisie pojęcie marnowania żywności obejmuje również produkty pochodzenia zwierzęcego nieprzeznaczone do spożycia przez ludzi lub produkty pochodne - kategorii III, podczas gdy jest to niezgodne z tą definicją;
2) art. 5 ust. 1 i 2 u.p.m.ż. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że obliczając wysokość opłaty za marnowanie żywności konieczne jest uwzględnienie w całkowitej masie zmarnowanej żywności, również produktów pochodzenia zwierzęcego nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi lub produktów pochodnych kategorii III, podczas gdy takie produkty nie mieszczą się w definicji marnowania żywności, a więc nie powinny być uwzględniane w ramach ustalania wysokości opłaty za marnowanie żywności.
W motywach skargi Spółka dokonała wykładni pojęcia "marnowania żywności". Przyjęła w niej, że jest to wycofanie z etapu dystrybucji żywności, która w momencie jej wycofania spełnia wymogi przewidziane przepisami prawa żywnościowego, a więc nadaje się do spożycia. Tym samym marnowanie żywności nie obejmuje wycofania ze sprzedaży żywności, która nie spełnia wymagań prawa żywnościowego. W konsekwencji – zdaniem Skarżącej - nieprawidłowym jest wliczanie do masy marnowanej żywności produktów, które nie spełniają wymagań prawa żywnościowego, tj. produktów pochodzenia zwierzęcego nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi lub produktów pochodnych - kategorii III. Podkreślono, że stanowisko to pozostaje w zgodzie z orzecznictwem sądów administracyjnych. Podkreślono również, że w myśl art. 3 ust. 1 u.p.m.ż. organizacji pozarządowej może być przekazywana wyłącznie żywność spełniająca wymogi prawa żywnościowego. A jeśli taka żywność nie jest przekazywana, a zamiast tego przeznaczana do unieszkodliwiania, to kwalifikuje się ona jako żywność marnowana. Jak podniosła Spółka, celem ustawy jest bowiem karanie sprzedawców za unieszkodliwianie żywności, która mogłaby być przekazana do organizacji pozarządowej i wykorzystana na cele charytatywne. Konkludując Skarżąca stwierdziła, że nie ma podstaw prawnych do wyciągania negatywnych konsekwencji wobec przedsiębiorców, którzy wycofują z obrotu produkty, które nie spełniają wymagań prawa żywnościowego. W dalszej części skargi wskazano, że skoro do marnowanej żywności nie wlicza się produktów pochodzenia zwierzęcego nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi lub produktów pochodnych - kategorii III, to wysokość opłaty została prawidłowo określona przez Spółką w sprawozdaniu za 2023 r., a tym samym nie wymaga korekty.
W odpowiedzi na skargę z dnia 29 października 2024 r. Wojewódzki Inspektor wniósł o jej oddalenie. W treści tego pisma stwierdzono – powołując się na pismo Głównego Inspektora Ochrony Środowiska – że w u.p.m.ż. nie wskazano, że żywnością marnowaną jest wyłącznie żywność, która w czasie wycofywania z etapu dystrybucji spełnia wymogi prawa żywnościowego. Zatem żywność, która została wprowadzona na rynek, a następnie wycofana z etapu dystrybucji i nieprzekazana organizacji pozarządowej została zmarnowana. Definicja z art. 2 pkt 1 u.p.m.ż., w opinii organu, dotyczy również takiej sytuacji, w której podmiot handlujący żywnością doprowadza do sytuacji, w której dany produkt przestał spełniać wymogi prawa żywnościowego. Podkreślono, że prawidłowość takiej wykładni została zaakceptowana w wyroku WSA w Warszawie z dnia 15 września 2022 r. o sygn. akt IV SA/Wa 905/22.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Spór w niniejszej sprawie dotyczył tego, czy w kontrolowanym okresie Skarżąca prawidłowo wykonywała obowiązki w zakresie sprawozdawczości odnoszącej się do marnowania żywności w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności, w tym czy właściwie wyliczyła opłatę za marnowanie żywności. Kluczem dla rozstrzygnięcia tego zagadnienia jest kwalifikacja ubocznych produktów pochodzenia zwierzęcego (UPPZ) nieprzeznaczonych do spożycia dla ludzi lub produkty pochodne - kategorii III.
Zarysowany powyżej spór był już rozstrzygany przez sądy administracyjne m.in. przez WSA w Lublinie w wyroku z dnia 31 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Lu 71/22 (Lex nr 3360263) oraz WSA w Warszawie w wyroku z dnia 14 września 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 969/22 (Lex nr 3493920). W poniższych rozważaniach Sąd posłuży się przedstawioną przez wskazane sądy argumentacją, którą skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.
Z niespornych ustaleń ujętych w protokole kontroli wynika, że w 2023 r., w zakresie działalności wskazanego sklepu, Skarżąca zakwalifikowała 7.634 kg żywności przeterminowanej, jako odpad o kodzie 16 03 80 (Produkty spożywcze przeterminowane lub nieprzydatne do spożycia). Ponadto w okresie tym Spółka przekazała w ramach kontrolowanego sklepu 3.583 kg żywności kwalifikowanej jako produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego stanowiące materiał kategorii III w rozumieniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego o Rady (WE) nr 1069/2009 z dnia 21 października 2009 r. określającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego i produktów pochodnych, nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi, i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1774/2002 (rozporządzenie o produktach ubocznych pochodzenia zwierzęcego) (Dz.Urz.UE, seria L, 2009 r., Nr 300, s. 1, z późn. zm.). Tytułem porządku należy wyjaśnić, że do kategorii III zalicza się m.in. produkty pochodzenia zwierzęcego lub środki spożywcze zawierające produkty pochodzenia zwierzęcego, które już nie nadają się do spożycia przez ludzi z powodów handlowych lub w wyniku problemów powstałych podczas produkcji lub wad w pakowaniu lub innych wad, które nie stanowią żadnego zagrożenia dla zdrowia ludzi i zwierząt (art. 10 lit. f rozporządzenia nr 1069/2009).
W ocenie organu, produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego stanowiące materiał kategorii III, stanowią żywność zmarnowaną w rozumieniu u.p.m.ż., w związku z tym masa zmarnowanej żywności w sklepie Spółki w 2023 r. wyniosła łącznie 11.217 kg i taka masa powinna być wykazana w sprawozdaniu rocznym o marnowaniu żywności, sporządzanym zgodnie z art. 8 u.p.m.ż. i stanowić element właściwie ustalonej opłaty za marnowanie żywności, według wzoru wynikającego z art. 5 ust. 2 u.p.m.ż.
Rozstrzygnięcie sporu między organem a Spółką leży we właściwej interpretacji ustawowej definicji marnowania żywności. Zgodnie z art. 2 pkt 1 u.p.m.ż. pod podjęciem marnowania żywności należy rozumieć wycofywanie z etapu dystrybucji żywności, która spełnia wymogi prawa żywnościowego, w tym określone w rozporządzeniu (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającym ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującym Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającym procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz.Urz. WE L 31 z 01.02.2002, str. 1, z późn. zm.), w szczególności ze względu na zbliżający się upływ terminu przydatności do spożycia lub daty minimalnej trwałości lub ze względu na wady wyglądu tych środków spożywczych albo ich opakowań i przeznaczanie ich do unieszkodliwiania jako odpady.
Argumentację organu sprowadzić można do następujących tez: żywność, którą Spółka zakwalifikowała jako produkty pochodzenia zwierzęcego kategorii III oraz jako odpad o kodzie 16 03 80 przed wycofaniem z etapu dystrybucji spełniała wymogi prawa żywnościowego, a w ustawie nie wskazano, że żywnością marnowaną jest wyłącznie ta, która w czasie wycofywania z etapu dystrybucji spełnia jeszcze wymogi prawa żywnościowego. Zatem w opinii Wojewódzkiego Inspektora żywność, która została wprowadzona na rynek, a następnie wycofana z etapu dystrybucji i nieprzekazana organizacji pozarządowej, została zmarnowana w rozumieniu ustawy.
W ocenie Sądu argumentacja Wojewódzkiego Inspektora jest błędna, ponieważ opiera się na nieprawidłowej wykładni art. 2 pkt 1 u.p.m.ż.
Uzasadniając to stanowisko podnieść przyjdzie, że na prawo żywnościowe, do którego to pojęcia odsyła definicja legalna marnowania żywności, składają się zarówno przepisy prawa krajowego (w tym zwłaszcza ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia – t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1448 z późn. zm. - dalej jako: u.b.ż.ż.), jak i europejskiego (w tym zwłaszcza rozporządzenie nr[...] , do którego odwołuje się definicja legalna). Legalna definicja prawa żywnościowego została zawarta w art. 3 ust. 3 pkt 24 u.b.ż.ż. przez odesłanie do art. 3 pkt 1 rozporządzenia nr 178/2002. W świetle tej definicji prawo żywnościowe oznacza przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne regulujące sprawy żywności w ogólności, a ich bezpieczeństwo w szczególności, zarówno na poziomie Wspólnoty, jak i na poziomie krajowym; definicja ta obejmuje wszystkie etapy produkcji, przetwarzania i dystrybucji żywności oraz paszy produkowanej dla zwierząt hodowlanych lub używanej do żywienia zwierząt hodowlanych. W świetle art. 2 pkt 4 u.p.m.ż. przez żywność należy rozumieć żywność w rozumieniu art. 2 rozporządzenia 178/2002 (substancje i produkty przeznaczone do spożycia i których spożycia przez ludzi można się spodziewać).
Zgodnie natomiast z art. 52 u.b.ż.ż. środki spożywcze mogą znajdować się w obrocie do daty minimalnej trwałości lub terminu przydatności do spożycia. Istnieje zatem obowiązek wycofania z obrotu każdego produktu "przeterminowanego", tzn. po upływie zarówno terminu minimalnej trwałości, jak i przydatności do spożycia. Pojęcie "wprowadzenia żywności do obrotu" zdefiniowano w art. 3 ust. 3 pkt 52 u.b.ż.ż., który odsyła do art. 3 pkt 8 rozporządzenia nr 178/2002, zrównując to pojęcie z "wprowadzeniem na rynek", którym jest posiadanie żywności lub pasz w celu sprzedaży, z uwzględnieniem oferowania do sprzedaży lub innej formy dysponowania, bezpłatnego lub nie, oraz sprzedaż, dystrybucję i inne formy dysponowania.
W związku z powyższym niedopuszczalne jest, w świetle polskiego prawa wprowadzanie do obrotu przez przedsiębiorcę żywności, która przekroczyła zarówno termin minimalnej trwałości, jak i przydatności do spożycia. Oznacza to, że żywność taka nie spełnia wymogów prawa żywnościowego. Takie rozumienie przepisu znajduje potwierdzenie w dalszej części art. 2 pkt 1 u.p.m.ż., który wymienia przykładowy katalog czynności podjętych przez przedsiębiorcę, które należy uznać za marnowanie żywności - będzie to np. wycofanie z dystrybucji (art. 3 pkt 16 rozporządzenia 178/2002) żywności ze względu na zbliżający się termin przydatności do spożycia lub daty minimalnej trwałości. Zatem ustawodawca nie objął zakresem marnowania żywności tej żywności, która przekroczyła powyższe terminy.
Interpretując art. 2 pkt 1 u.p.m.ż. należy mieć na uwadze, że jest to przepis, stanowiący element norm wyznaczających przedsiębiorcy określone obowiązki (zawarcie umowy z organizacją pozarządową, prowadzenie kampanii edukacyjno-informacyjnej, obowiązki sprawozdawcze), w tym obciążenia natury finansowej (obowiązek uiszczenia opłaty za marnowanie żywności). Co więcej, przepis ten stanowi również podstawę do wymierzenia sankcji administracyjnej, tworząc jeden z elementów normy sankcjonowanej. Niewłaściwe wykonywanie obowiązków sprawozdawczych oraz nieuiszczanie opłaty za marnowanie żywności, stanowi podstawę do wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej (norma sankcjonująca - art. 9 i art. 11 u.p.m.ż.). Taka funkcja definicji legalnej marnowania żywności determinuje bezwzględnie konieczność ścisłej wykładni art. 2 pkt 1 u.p.m.ż. Wykładnia przepisów statuujących normy nakładające obowiązki finansowe na obywateli lub przedsiębiorców, jak również normy statuujące sankcje administracyjne musi bazować przede wszystkim na regułach językowych. Inne metody wykładni, w szczególności wykładnia celowościowa, są dopuszczalne tylko wówczas, gdy prowadzą do konkluzji korzystnych dla potencjalnych adresatów obowiązków lub sankcji. Niedopuszczalne jest wykorzystywanie pozajęzykowych metod wykładni w sposób prowadzący do rozszerzenia zakresu zastosowania przepisu statuującego obowiązki lub sankcje administracyjne. Są to reguły powszechnie przyjęte w doktrynie i orzecznictwie przy wykładni przepisów prawa administracyjnego.
Biorąc pod uwagę powyższe założenia interpretacyjne, należy zwrócić uwagę, że w art. 2 pkt 1 u.p.m.ż. ustawodawca użył czasownika "spełniać" w formie czasu teraźniejszego. Językowe dyrektywy wykładni prowadzą do jednoznacznej, nie budzącej żadnych wątpliwości konkluzji, że marnowaniem w rozumieniu definicji ustawowej jest wycofywanie z etapu dystrybucji tylko i wyłącznie takiej żywności, która w tym momencie czasowym (w momencie wycofywania z etapu dystrybucji) spełnia wymogi prawa żywnościowego. Niedopuszczalne jest korygowanie wyników wykładni językowej w taki sposób, jak dokonuje tego organ. Organ w istocie drogą wykładni celowościowej (odwołując się do celów przyświecających ustawodawcy) rozszerza zakres zastosowania definicji na żywność, która wprawdzie w momencie wycofywania z etapu dystrybucji już nie spełnia wymogów prawa żywnościowego, ale spełniała je wcześniej. Biorąc pod uwagę charakter i funkcje definicji marnowania żywności (podstawa nakładania obowiązków i sankcji) taki zabieg interpretacyjny jest niedopuszczalny.
Stwierdzić należy, że skoro w świetle przytoczonych wyżej przepisów prawa żywnościowego (krajowego i europejskiego) produkty pochodzenia zwierzęcego zaliczone do kategorii III oraz żywność, która przekroczyła termin przydatności do spożycia lub termin minimalnej trwałości, nie mogą być przedmiotem obrotu (w rozumieniu przytoczonego wyżej art. 3 pkt 8 rozporządzenia nr 178/2002), przedsiębiorca nie tylko może, ale ma wręcz obowiązek wycofać taką żywność z etapu dystrybucji. Wycofywanie takiej żywności nie jest jej marnowaniem, gdyż taka żywność nie spełnia w tym momencie wymogów prawa żywnościowego. Oznacza to, że w świetle obowiązujących przepisów, dopóki żywność spełnia wymogi prawa żywnościowego, w tym w zakresie przydatności do spożycia, może być swobodnie dystrybuowana przez przedsiębiorcę. Z kolei w momencie, kiedy żywność przestaje spełniać te wymogi, musi zostać wycofana z dystrybucji, ale działanie takie nie może być w żaden sposób zakwalifikowane jako marnowanie żywności, skoro jest nim tylko i wyłącznie wycofywanie z etapu dystrybucji żywności, która jeszcze w dystrybucji może pozostawać.
Analizując problem rozwiązań zawartych w ustawie, należy mieć też na uwadze aspekt determinowany interesem przedsiębiorcy. Otóż dopóki żywność spełnia wymogi prawa żywnościowego może być sprzedawana przez przedsiębiorcę. Trudno byłoby uzasadnić obowiązek przedsiębiorcy usuwania z obrotu towarów, którym grozi przekroczenie terminu przydatności do spożycia, skoro istnieje szansa, że towar ten znajdzie nabywcę przed upływem terminu.
Powyższe uwagi prowadzą do konkluzji, że zaskarżone zarządzenie pokontrolne zostało wydane z naruszeniem art. 2 pkt 1 u.p.m.ż. poprzez błędną wykładnię tego przepisu. Błąd ten doprowadził organ do naruszenia art. 5 ust. 1 i art. 8 ust. 1 u.p.m.ż., poprzez wadliwe uznanie, że Skarżąca nieprawidłowo sporządziła sprawozdanie o marnowanej żywności i zachodzi konieczność jego skorygowania.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.) Sąd uchylił zaskarżone zarządzenie pokontrolne.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. zasądzając na rzecz Skarżącej uiszczony od skargi wpis w kwocie 200 zł.
Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem Spółki w tym zakresie i brakiem żądania organu o przeprowadzenie rozprawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI