II SA/GL 1442/22

II SA/Gl 1442/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-01-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Artur Żurawik /przewodniczący/
Krzysztof Nowak /sprawozdawca/
Tomasz Dziuk
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1222/23 - Wyrok NSA z 2024-06-12
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust.1 w zw. z  art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 29 lipca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1996/2022/10248 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 29 marca 2022 r. B. G. (dalej: "strona" lub "skarżąca") działająca przy pomocy profesjonalnego pełnomocnika, wystąpiła do Prezydenta Miasta W. (dalej: "Prezydent" lub "organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem L. K. Jak ustalił organ I instancji legitymuje się on orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] r., z którego wynika, że został on zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności a jego niepełnosprawność datuje się od urodzenia. Prezydent ustalił także, że matka strony zmarła w 2021 r., a jej ojciec E. K. ma 83 lata, porusza się przy pomocy balkonika, sam wymaga opieki i nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Organ I instancji decyzją z dnia 31 czerwca 2022 r. nr [...] odmówił przyznania przedmiotowego świadczenia z uwagi na okres w jakim powstała niepełnosprawność niepełnosprawnego brata strony i z uwagi na treść art. 17 ust.1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 615) – dalej: "u.ś.r.". W ocenie organu I instancji treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. (sygn. Akt K 38/13) nie zmienia przepisów ustawy i powołanego wyżej art.17 ust. 1b ustawy.
Od tej decyzji odwołała się strona do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: "Kolegium" lub "organ odwoławczy"). Strona zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie mające istotny wpływ na jej wydanie przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a u.ś.r. i niezasadne uznanie, że siostra niepełnosprawnego L. K. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nim.
Kolegium decyzją nr SKO.PSS/41.5/1996/2022/10248 z dnia 29.07.2022 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji, po przedstawieniu stanu faktycznego i z powołaniem się na orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium stwierdziło, iż w analizowanym przypadku przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest okoliczność, że ojciec strony żyje i brak jest przyczyn obiektywnych (znaczny stopień niepełnosprawności) uniemożliwiających mu sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym synem. W dalszej kolejności obowiązek ten będzie dotyczył dopiero siostry osoby niepełnosprawnej. Ponadto Kolegium zauważyło, że decyzja odmawiająca stronie przyznania prawa świadczenia pielęgnacyjnego zasługuje na utrzymanie w mocy z innych przyczyn. Organ odwoławczy stwierdził bowiem, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, które jest wyznacznikiem standardów orzekania dla organów administracyjnych, wyraźnie od roku 2021 zaznacza się, iż system świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do sprawowania której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Tymczasem, z akt sprawy wynika, że strona ostatni raz pracowała około 29 lat temu. Kolegium powołało się na wywiad przeprowadzony ze stroną z dnia 11.04.2022 r. W ocenie Kolegium w analizowanym przypadku nie można mówić o istnieniu związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub nie podejmowaniem przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad bratem. Z uwagi na powyższe Kolegium nie znalazło podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji.
Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, działając przy pomocy profesjonalnego pełnomocnika, złożyła skarżąca i zarzuciła jej:
- naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnie, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
• art. 128 , art.129, art. 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1359) – dalej: "k.r.i.o.", w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a u.ś.r. przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że siostrze, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad bratem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego,
• art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a u.ś.r. i niezasadne uznanie, że siostra niepełnosprawnego L. K. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nim, ponieważ ich ojciec żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i to na nim spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do syna,
• art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że siostra niepełnosprawnego L. K. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym bratem,
- naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnie, tj.:
• art. 6 , art. 7 , art. 8 , art. 9, art. 77, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j. Dz.U z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – dalej: "k.p.a.", w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i bezzasadne ustalenie, że ojciec niepełnosprawnego L. K. jest w stanie opiekować się synem podczas gdy on sam wymaga wsparcia w czynnościach dnia codziennego, co potwierdza załączone do akt zaświadczenie lekarskie z dnia [...].03.2022 r.
W konsekwencji zgłoszonych zarzutów skarżąca wniosła o:
- uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości;
- zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm
przepisanych;
- rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 poz. 137) wykazała, że zaskarżona decyzja narusza prawo, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. Nr 329 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.
Dla rozstrzygnięcia sprawy niezbędnym jest przybliżenie stanu normatywnego jak również stanu faktycznego.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl ust. 1a przywołanego przepisu ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób będących opiekunem faktycznym dziecka lub osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Jak wynika z treści ust. 1b przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Stosownie do postanowień ust. 5 wskazanego powyżej przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Przedmiotowe świadczenie nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, względnie została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Przywoływane świadczenie nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; albo też członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, jak również na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, albo też na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Powołane wyżej przepisy prawa materialnego określają jakie muszą zaistnieć przesłanki pozytywne a jakie przesłanki negatywne nie mogą wystąpić, aby skarżąca mogła się skutecznie ubiegać o wnioskowane świadczenie. Analizując stan faktyczny sprawy Sąd ocenił jakie przesłanki występują po stronie skarżącej. Z akt sprawy wynika, że skarżąca zamieszkuje z mężem i synem oraz niepełnosprawnym bratem w jednym gospodarstwie domowym. Skarżąca nie pracuje od 29 lat i nie jest zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy, jak również nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Z wyjaśnień złożonych przez skarżącą wynika, że od 30 lat pomagała rodzicom przy niepełnosprawnym bracie, a po śmierci matki i z uwagi na wiek ojca (83 lata) oraz stan jego zdrowia przejęła pełną opiekę nad bratem. Ojciec strony nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności.
W dniu 14 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjne podjął uchwałę, sygn. akt I OPS 2/22 w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z tezą pierwszą tego orzeczenia "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.);".
Z art. 269 p.p.s.a. wynika moc ogólnie wiążąca zarówno uchwał abstrakcyjnych, jak i uchwał konkretnych. Istota owej mocy ogólnie wiążącej uchwał sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować (Dauter B., Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021).
W świetle powyżej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca skarżącej, brak jest możliwości przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego do czasu uzyskania przez niego takiego orzeczenia.
Sąd uznał, że z uwagi na powyższe zaskarżona decyzja Kolegium jest zgodna z prawem i powinna pozostać w obiegu prawnym.
W konsekwencji Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.