II SA/Gl 1442/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje odmawiające przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niepełnej analizy sytuacji małżonka osoby wymagającej opieki.
Skarżąca domagała się świadczenia pielęgnacyjnego na opiekę nad matką, jednak organy odmówiły, wskazując na brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonka osoby wymagającej opieki. Sąd uchylił te decyzje, uznając, że organy nie zbadały obiektywnej możliwości sprawowania opieki przez małżonka, który był w podeszłym wieku i schorowany, co mogło uzasadniać przyznanie świadczenia.
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego B. H. na opiekę nad jej niepełnosprawną matką. Organy administracji odmówiły świadczenia, powołując się na dwa powody: datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (co zostało uznane za niekonstytucyjne) oraz fakt, że małżonek osoby wymagającej opieki nie posiadał orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca odwołała się, podnosząc, że jej ojciec (małżonek osoby wymagającej opieki) jest w podeszłym wieku (75 lat), schorowany i nie jest w stanie zapewnić opieki swojej żonie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił obie decyzje, stwierdzając, że organy nie zbadały w sposób wyczerpujący obiektywnej możliwości sprawowania opieki przez małżonka osoby wymagającej opieki. Sąd podkreślił, że sama formalna przesłanka braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonka nie może być jedyną podstawą odmowy, jeśli obiektywnie nie jest on w stanie sprawować opieki, zwłaszcza biorąc pod uwagę jego wiek i stan zdrowia. Sąd wskazał na potrzebę pogłębionego postępowania dowodowego w tym zakresie.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, odmowa nie może opierać się wyłącznie na tym kryterium, jeśli obiektywnie małżonek nie jest w stanie sprawować opieki. Organy muszą zbadać faktyczne możliwości sprawowania opieki.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organy nie zbadały wystarczająco możliwości sprawowania opieki przez małżonka osoby wymagającej opieki, który był w podeszłym wieku i schorowany. Sama formalna przesłanka braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest wystarczająca, jeśli obiektywnie opieka nie może być sprawowana.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (20)
Główne
u.ś.r. art. 17 § ust. 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 2 lit. a
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § ust. 1b
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Uznany za niekonstytucyjny w zakresie różnicującym prawo do świadczenia ze względu na datę powstania niepełnosprawności.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
p.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2
Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 3 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 119 § pkt 2 w zw. z art. 120
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 141 § § 4 zd. 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 210 § § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § § 1 w zw. z art. 200
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.s.k.o. art. 2
Ustawa o samorządowych kolegiach odwoławczych
k.r.o.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
u.w.s.i.s.p.z.
Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organy nie zbadały obiektywnej możliwości sprawowania opieki przez małżonka osoby wymagającej opieki, opierając się jedynie na formalnym braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wiek i stan zdrowia małżonka osoby wymagającej opieki wskazują na jego niezdolność do sprawowania opieki. Zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie daty powstania niepełnosprawności jest niedopuszczalne po wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Godne uwagi sformułowania
nie sposób doszukać się w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji analizy faktycznych możliwości sprawowania opieki przez L. Z. nad małżonką. organy oparły się wyłącznie o wykładnię literalną i nie dokonały jakiejkolwiek analizy faktycznych możliwości sprawowania opieki przez L. Z. nad małżonką. nie jest wykluczone na gruncie obowiązujących przepisów, przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego również w sytuacji, gdy małżonek osoby wymagającej opieki sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny do uczynienia zadość temu obowiązkowi. Uzyskanie prawa do dodatku pielęgnacyjnego wyklucza prawo do zasiłku pielęgnacyjnego (art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Oba te świadczenia mają ten sam cel jako dodatkowe wsparcie dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, z uwagi na zaawansowany wiek. Skoro zatem ustawodawca przyjmuje domniemanie, że osoba w wieku 75 lat sama co do zasady wymaga opieki ze strony osób trzecich i w tym celu udziela jej wsparcia, to nie można przyjąć, by ten sam racjonalny ustawodawca jednocześnie zakładał, że osoba w wieku 75 lat lub więcej (nielegitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) jest zdolna do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym małżonkiem.
Skład orzekający
Aneta Majowska
sprawozdawca
Renata Siudyka
przewodniczący
Stanisław Nitecki
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście obiektywnej niemożności sprawowania opieki przez małżonka osoby niepełnosprawnej, zwłaszcza w przypadku podeszłego wieku i stanu zdrowia małżonka."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest spokrewniona lub spowinowacona z osobą wymagającą opieki, a jej małżonek nie jest w stanie zapewnić tej opieki.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest indywidualne podejście i analiza faktycznych okoliczności, a nie tylko ścisłe trzymanie się formalnych przesłanek, szczególnie w kontekście świadczeń socjalnych.
“Czy 75-letni, schorowany mąż musi zapewnić opiekę żonie, by odmówić świadczenia pielęgnacyjnego?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Gl 1442/21 - Wyrok WSA w Gliwicach Data orzeczenia 2022-02-24 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2021-11-15 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Sędziowie Aneta Majowska /sprawozdawca/ Renata Siudyka /przewodniczący/ Stanisław Nitecki Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2020 poz 111 art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.),, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lutego 2022 r. w sprawie ze skargi B. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. nr [...]. Uzasadnienie Decyzją Prezydenta Miasta B. (dalej: "organ", "organ I instancji") z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 20 ust. 3 w zw. z art. 3, art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm., dalej: "ustawa"), odmówiono B. H. (dalej: "Strona", "Skarżąca") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną J. Z. (dalej: "matka Skarżącej", "osoba wymagająca opieki"). Postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony w dniu 28 lipca 2021 r. Organ przedstawił poczynione w sprawie ustalenia: osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. z dnia [...] r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji, wymaga wsparcia i pomocy drugiej osoby w czynnościach życia codziennego, nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować w środowisku, niepełnosprawność powstała w wieku 66 lat, jest mężatką, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jednak z uwagi na wiek oraz znaczne problemy zdrowotne nie może zapewnić należytej opieki małżonce, natomiast Strona w okresie od 1 maja 2014 r. do 6 sierpnia 2021 r. była aktywna zawodowo, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką zrezygnowała z pracy i nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, nie jest uprawniona do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanych w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, codziennie przyjeżdża do miejsce zamieszkania matki i sprawuje nad nią opiekę, jest jedyną osobą mogąca zapewnić matce należytą opiekę. Następnie w przywołaniu na treść art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, organ wskazał, że Strona nie spełnia wszystkich przesłanek przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Strona wniosła odwołanie zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy podnosząc niezasadność odmowy przyznania świadczenia w oparciu o datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki w sytuacji, gdy przywołany przepis wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenie pielęgnacyjnego ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, został uznany za niekonstytucyjny. Strona zwróciła również uwagę, że małżonek osoby wymagającej opieki ma 75 lat, przebył zawał serca, ma orzeczoną chorobą zawodową, nie jest w stanie zapewnić należytej opieki, nadto z trudnością się porusza, ma problemy z pamięcią, oddychaniem, nie wspiera małżonki finansowo, od [...] r. przekazuje małżonce jedynie alimenty ustalone orzeczeniem sądu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "k.p.a."), decyzją z dnia [...] r. nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczas przeprowadzone w sprawie czynności, przywołał treści art. 17 ustawy, a następnie stwierdził, że organ I instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, zastosował właściwe przepisy prawa i odpowiednio uzasadnił swoje stanowisko, zauważając jednak, w odniesieniu do art. 17 ust. 1b ustawy, że oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności. Następnie organ odwoławczy zwrócił uwagę, że niezaprzeczalnie Strona opiekuję się matką, z przedłużonych świadectw pracy wynika, że była czynna zawodowo natomiast w związku z opieką zrezygnowała z zatrudnienia i nie podejmuje zatrudnienie bądź innej pracy zarobkowej. W ocenie Kolegium świadczenie jednak nie przysługuje, ponieważ osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, natomiast przedłożone to akt dokumenty o stwierdzenie choroby zawodowej, czy też brak wsparcia finansowego małżonki poza zasądzonymi alimentami, nie mają wpływu na wydane rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy zauważył również, że gdyby małżonek osoby wymagającej opieki legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to organ odwoławczy ustaliłby Stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Skarżąca podkreśliła, że nie została poinformowana o konieczności przedłożenie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonka osoby wymagającej opieki, uznała, że skoro jest to osoba w podeszłym wieku i ma znaczne problemy zdrowotne to nie jest w stanie zapewnić opieki swojej żonie. Nie miała również wiedzy, że w przypadku pobierania emerytury można ubiegać się o przyznanie stopnia niepełnosprawności. Ponadto wskazała, że w dniu [...] r. został złożony w/w wniosek o orzeczenie niepełnosprawności. W związku z tym wniosła o wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji do momentu doręczenia orzeczenia w tym przedmiocie i ponowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji. W dniu 22 grudnia 2021 r. do akt sprawy Skarżąca złożyła pismo wraz z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wydanym przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia [...] r., którym ustalono umiarkowany stopień niepełnosprawności L. Z. na stałe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi. Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia rozstrzygnięć organów administracji publicznej, Sąd uznał, że zaskarżone decyzje organów pierwszej i drugiej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego oraz przepisów postępowania uzasadniających ich uchylenie w całości. Skarga zasługuje zatem na uwzględnienie. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści odpowiedzi na skargę z dnia 12 listopada 2021 r. przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez Skarżącą w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku w tym przedmiocie wraz z pouczeniem (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.). Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 17 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak wynika natomiast z brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozpatrywanej sprawie organ I instancji odmówił przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką podnosząc dwie przyczyny odmowy, pierwszą - powstanie niepełnosprawności po 18 roku życia przywołując przy tym treść art. 17 ust. 1b ustawy oraz drugą - nielegitymowanie się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W zakresie pierwszej przyczyny odmowy, Kolegium rozpoznając odwołanie Skarżącej, słusznie zwróciło uwagę organowi I instancji, że przyczyna odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie przywołane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny. Organ odwoławczy słusznie zatem zwrócił uwagę na powyższe. Druga z przyczyn odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazana przez organ I instancji, została natomiast zaakceptowana przez organ odwoławczy. W zakresie kryterium określonego w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy organ odwoławczy wyjaśnił jedynie, że okoliczności wskazane w odwołaniu i oświadczeniach załączonych do akt sprawy z których wynika: stwierdzenie choroby zawodowej małżonka osoby wymagającej opieki, lekceważące podejścia małżonka do choroby żony, brak wsparcia finansowego poza przekazywanymi alimentami, nie mają wpływu na rozstrzygnięcie, a w ocenie organu odwoławczego, gdyby małżonek osoby wymagającej opieki legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to organ odwoławczy ustaliłby Skarżącej prawo do wnioskowanego świadczenia (str. 3-4 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Powyższe w ocenie Sądu nie wyczerpuje analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, ani też nie czyni zadość zasadzie prawdy obiektywnej. W aktach administracyjnych przedłożonych do sprawy pozostają, poza wskazaną przez organ odwoławczy decyzją nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. z dnia [...] r. o stwierdzeniu choroby zawodowej (karta nr 31 akt administracyjnych), także: dokumentacja medyczna małżonka osoby wymagającej opieki ([...] w Z., karta 28 akt administracyjnych, Historia Choroby – [...] Zespół Lecznictwa Specjalistycznego w G., karta nr 21-27 akt administracyjnych), oświadczenie Skarżącej o stanie zdrowia ojca z dnia [...] r., w którym wskazano "mój tata też jest osobą schorowaną i nie jest w stanie zapewnić żonie opieki, gdyż sam jej potrzebuje" (karta nr 16 akt administracyjnych), których analizy nie sposób doszukać się w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji. Nadto na etapie postępowania sądowoadministracyjnego (dokument nieznany organowi odwoławczemu na dzień wydania decyzji), Skarżąca przedłożyła orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ojca wydane przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia [...] r. nr [...], w którym stwierdzono, iż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] r., nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, orzeczenie wydano na stałe (karta nr 26 akt sądowych). Jak wynika z powyższego organy oparły się wyłącznie o wykładnię literalną i nie dokonały jakiejkolwiek analizy faktycznych możliwości sprawowania opieki przez L. Z. nad małżonką. Sąd zauważa brak jakiegokolwiek odniesienia się do tej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Organy nie dokonały bowiem żadnych bliższych ustaleń czy małżonek osoby wymagającej opieki jest obiektywnie niezdolny do sprawowania tej opieki. Jak natomiast wynika z orzecznictwa sądowo-administracyjnego, które Sąd, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, w całości podziela, nie jest wykluczone na gruncie obowiązujących przepisów, przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego również w sytuacji, gdy małżonek osoby wymagającej opieki sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny do uczynienia zadość temu obowiązkowi. Podkreśla się nawet, iż oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego o kryterium wynikające z treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy możliwe jest wyłącznie w sytuacji, gdy małżonek osoby wymagającej opieki nie jest w stanie rzeczywiście tej opieki świadczyć, nie jest natomiast zależne wyłącznie od ustalenia, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym zakresie Sąd akcentuje szeroko akceptowaną w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wykładnię prokonstytucyjną art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodną z zasadami praworządności i równości, m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2017 r. I OSK 1113/15, z dnia 18 listopada 2021 r. I OSK 744/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 grudnia 2021 r. II SA/Po 293/21 i II SA/Po 466/21, z dnia 26 listopada 2021 r. II SA/Po 437/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 września 2021 r. II SA/Rz 709/21 i z dnia 17 sierpnia 2021 r. II SA/Rz 791/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 27 października 2021 r. II SA/Ke 757/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 23 września 2021 r. II SA/Bk 517/21. Sąd zwraca również uwagę na wiek małżonka osoby wymagającej opieki. Jak wynika z akt administracyjnych L. Z. w dniu wydania zaskarżonej decyzji miał 75 lat (rok urodzenia – [...] r., karta nr 26 akt administracyjnych). Jak słusznie wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 13 listopada 2015 r. I OSK 1230/14 "Uzyskanie prawa do dodatku pielęgnacyjnego wyklucza prawo do zasiłku pielęgnacyjnego (art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Oba te świadczenia mają ten sam cel jako dodatkowe wsparcie dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, z uwagi na zaawansowany wiek. Skoro zatem ustawodawca przyjmuje domniemanie, że osoba w wieku 75 lat sama co do zasady wymaga opieki ze strony osób trzecich i w tym celu udziela jej wsparcia, to nie można przyjąć, by ten sam racjonalny ustawodawca jednocześnie zakładał, że osoba w wieku 75 lat lub więcej (nielegitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) jest zdolna do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym małżonkiem". Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w całości przywołane wyżej stanowisko (podobnie m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 grudnia 2021 r. II SA/Po 466/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 1 grudnia 2021 r. II SA/Rz 1425/21, z dnia 14 października 2021 r. II SA/Rz 946/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 września 2020 r. IV SA/Wr 107/20, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2016 r. I OSK 910/15). W konsekwencji powyższych rozważań, należy stwierdzić, iż rozstrzygnięcia organów administracji publicznej powinny zawierać ustalenia, czy opiekę nad niepełnosprawną J. Z. zdolny jest sprawować jej małżonek, a ustalenia te nie powinny ograniczyć się wyłącznie o stwierdzenie, że nie legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustalenie obiektywnej niemożności sprawowania tej opieki, na tle przywołanych wyżej poglądów wyrażanych w orzecznictwie, uzasadnia wyeliminowanie przesłanki negatywnej nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez inną osobę z kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, o której mowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Analiza w tym zakresie nie została jednak dokonana przez organy rozstrzygające w sprawie. W ocenie Sądu błędna wykładnia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy doprowadziła do przedwczesnej odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bez dokonania oceny obiektywnej możliwości sprawowania opieki przez małżonka osoby wymagającą opieki, tym bardziej, że była to jedyna przesłanka odmowy, jak wskazał bowiem organ odwoławczy "gdyby mąż Skarżącej legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności to organ odwoławczy ustaliłby stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką" (str. 4 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Kwestia ta wymagała pogłębionego wyjaśnienia. W odniesieniu do zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji sprawując kontrolę sądowoadministracyjną, Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów procedury administracyjnej, w tym w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie oraz naruszenia zasady zaufania obywateli do władzy publicznej wyrażonej w art. 8 k.p.a. Z uwagi na wskazane uchybienia, Sąd, zauważa również, że prawidłowe zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy wymaga uprzedniego prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego celem ustalenia wystąpienia bądź braku wystąpienia w sprawie przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia. Powyższe uzasadniało w ocenie Sądu zastosowanie uprawnień kasatoryjnych. Zgodnie z treścią art. 141 § 4 zd. 2 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni ocenę prawną, a także wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu. Konieczne staje się bowiem poczynienie ustaleń, o których mowa powyżej, w tym ustalenie czy małżonek osoby wymagającej opieki, ze względu na wiek oraz powoływany stan zdrowia, faktycznie nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną żoną. W tym zakresie organ rozważy także uzupełnienie postępowania dowodowego. Wynik tych ustaleń powinien natomiast przekładać się na prawo Skarżącej do wnioskowanego świadczenia. Następnie organ winien wnikliwie uzasadnić swoje stanowisko zgodnie z przepisem art. 107 § 3 k.p.a. W tym miejscu, uwzględniając, iż Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] r. nr [...], ustalono niezdolność do samodzielnej egzystencji osoby wymagającej opieki do dnia [...] r., Sąd zauważa zasadność poinformowania Skarżącej o konieczności przedłożenia dokumentu na dalszy okres, zgodnie z zasadą wynikają z art. 9 k.p.a. Na podstawie art. 210 § 2 p.p.s.a. oraz art. 205 § 1 w zw. z art. 200 p.p.s.a. Sąd z urzędu poczynił ustalenia w zakresie przysługujących Stronie od organu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw stwierdzając, że w niniejszej sprawie nie powstały należne Skarżącej niezbędne koszty postępowania prowadzonego przez stronę osobiście, w tym koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI