II SA/Gl 142/23

II SA/Gl 142/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-07-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-01-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna
Renata Siudyka /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Gapiński
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2732/23 - Postanowienie NSA z 2023-11-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 104 ust. 3 w zw. z  art. 61 ust. 3
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 lipca 2023 r. sprawy ze skargi K. O. (O.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 21 listopada 2022 r. nr SKO.PS/41.5/1187/2022/16819 w przedmiocie zwrotu wydatków za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO) decyzją z dnia 21 listopada 2022 r., nr SKO.PS/41.5/1187/2022/16819, po rozpatrzeniu odwołania K. O. (skarżąca), od decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia 26 września 2022 r. nr [...] r., w przedmiocie zobowiązania skarżącej do zwrotu środków z tytułu zastępczego ponoszenia opłat za pobyt ojca H. O. w Domu Pomocy Społecznej w G. za okres od 1 sierpnia 2016r. do [...] r. na łączną kwotę 35.362,77 zł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym
Na mocy decyzji Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w G. z dnia 2 października 2013 r. nr [...], H. O. (ojciec skarżącej) został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej [...] w G. (DPS), gdzie zamieszkał w dniu 27 listopada 2013 r., a na podstawie decyzji z dnia 20 grudnia 2013 r. nr [...], ponosił odpłatność za ten pobyt w wysokości 70 % własnego dochodu. Ojciec skarżącej zmarł w dniu [...] r.
Skarżąca na mocy umowy z dnia [...] r., zawartej z Dyrektorem Ośrodka Pomocy Społecznej w R., zobowiązała się do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w wyżej opisanej placówce. Z § 9 umowy wynika, że wiąże ona strony na czas pobytu ojca skarżącej w DPS. Umowa była zmieniona kolejnymi aneksami w zakresie wysokości opłaty ponoszonej przez skarżącą kolejno od dnia 1 lutego 2014r., 1 kwietnia 2015r, oraz od dnia 1 marca 2016r. Począwszy od 1 marca 2016 r. skarżąca zobowiązała się do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS w wysokości 1806,34 zł miesięcznie, przy miesięcznym koszcie utrzymania mieszkańca w DPS od 1 marca 2016 r. w wysokości 3580,00 zł
Wnioskiem z dnia [...] r., skierowanym do Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w R. zwróciła się z prośbą o zwolnienie jej z opłaty za pobyt ojca w DPS, z uwagi na trudną sytuację finansową. SKO decyzją z dnia 8 marca 2017 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 13 stycznia 2017 r., którą odmówiono skarżącej zwolnienia z opłaty za pobyt ojca w DPS. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 11 października 2017 r. o sygn. akt IV SA/Gl 436/17 oddalił skargę skarżącej na wskazaną decyzję SKO. Wyrok ten jest prawomocny od dnia 26 września 2018 r.
Decyzją z dnia 22 marca 2021 r. Prezydent Miasta R. zobowiązał skarżącą do zwrotu wydatków z tytułu zastępczego ponoszenia opłat przez Gminę R. za pobyt H. O. w DPS, za okres od dnia 1 sierpnia 2016 r. do dnia [...] r. na łączną kwotę 35.362,77 zł. SKO, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia 24 maja 2021 r. uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Wojewódzki Sądu Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2021 r. o sygn. akt II SA/Gl 768/21 oddalił sprzeciw skarżącej od decyzji SKO z dnia 24 maja 2021 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż organ I instancji, prowadząc postępowanie, naruszył art. 7 oraz 77 § 1 K.p.a. i wydał rozstrzygnięcie pomimo, że na skutek nieprzeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie zbadał aktualnej sytuacji materialno- bytowej brata skarżącej – T. O..
Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji podjął działania zmierzające do aktualizacji sytuacji materialnej brata skarżącej. Próba przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z bratem skarżącej nie udała się, gdyż pracownik socjalny nie zastał go w miejscu zamieszkania. Wezwanie do kontaktu zostało zignorowane przez brata skarżącej. Ostatecznie w dniu 10 maja 2022 r. organ I instancji uzyskał informację od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, iż płatnikiem składek brata skarżącej jest sama skarżąca. Wobec powyższego organ I instancji wystosował wniosek o udostępnienie danych osobowych do skarżącej z prośbą o podanie wysokości wynagrodzenia jej brata okres od września 2019 r. do kwietnia 2022 r. Skarżąca odpowiedziała na powyższy wniosek pismem, które wpłynęło do organu I instancji w dniu 2 czerwca 2022 r. Z posiadanej dokumentacji wynika, iż dochód brata skarżącej we wskazanym okresie nie przekraczał 300% kryterium dochodowego, co wskazuje na brak podstaw do zobowiązania go do partycypowania w kosztach związanych z pobytem ojca w DPS.
Organ I instancji ustalił także aktualną sytuację materialna skarżącej na podstawie informacji uzyskanych z Urzędu Skarbowego, oświadczeń skarżącej oraz wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze skarżącą w dnia 23 sierpnia 2023 r Stwierdził, że przychód skarżącej w 2021 r. wyniósł 237 165,59 zł, natomiast dochód skarżącej za 2021 r. wynosił 33 946,78 zł.
Na podstawie całości zgromadzonego materiału dowodowego organ ustalił, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Dochód rodziny skarżącej w lipcu 2022 r. wyniósł 12 363,29 zł, tj. 6 181,65 zł na osobę w rodzinie, co stanowi 1/12 jej dochodu z działalności gospodarczej w wysokości 1 563,52 zł oraz wynagrodzenia męża skarżącej w wysokości 10 799,77 zł. Dochód na osobę w rodzinie przekracza 300% ustawowego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
Organ I instancji przeanalizował wydatki skarżącej lipcu 2022 r., stwierdzając , że łączne wydatki rodziny skarżącej za lipiec 2022 r. opiewają na kwotę 8 603,38 zł wraz z energią za czerwiec 2022 r. Stan posiadania rodziny skarżącej wynikał z oświadczenia majątkowego z dnia 18 sierpnia 2022 r. Organ wskazał również, że z oświadczenia z dnia 13 października 2021 r. wynika, iż skarżąca pomaga swojemu bratu, opłacając za niego rachunki mieszkaniowe, pomaga również w formie rzeczowej (zakup żywności, środków czystości, odzieży, lekarstw).
Dalej organ I instancji przywołał brzmienie art. 60, art. 61 ust.1, ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm. -dalej u.p.s.), akcentując, że stosownie do art. 61 ust. 3 u.p.s. w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Organ podkreślił, iż skarżąca jest zobowiązana do uiszczania opłat za pobyt ojca w DPS zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Ponadto w ocenie organu I instancji skarżąca jest w stanie zwrócić należną kwotę z tytułu zwrotu wydatków z zastępczo ponoszonych opłat przez Gminę R. za pobyt ojca w DPS za okres od 1 sierpnia 2016 r. do dnia [...] r. w łącznej wysokości 35 362,77 zł. Stwierdził, że dochód na osobę w rodzinie skarżącej wynosi 6 181,65 zł, co znacznie przekracza ustalone ustawowe kryterium dochodowe w wys. 1 800,00 zł na osobę, wynikające z art. 8 ust. 1 pkt. 2, oraz art. 61 ust. 2 pkt. 2b u.p.s. Organ zaznaczył, że pełnomocnikowi zapewniono czynny udział w postępowaniu stosownie do art. 10 §1 Kpa., a do dnia wydania decyzji skarżąca nie wniosła uwag co do prowadzonego postępowania administracyjnego.
W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca, reprezentowana jak dotychczas przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, zarzuciła organowi I instancji naruszenie: art. 104 ust. 1 oraz art. 104 ust. 5 u.p.s. poprzez wydanie decyzji o zastępczym ponoszeniu przez skarżącą opłat za pobyt ojca w DPS, w sytuacji gdy brak jest ostatecznej decyzji ustalającej wysokość należności do której byłaby zobowiązana; art. 103 ust. 2 u.p.s. poprzez wydanie decyzji o zastępczym ponoszeniu przez skarżącą opłat za pobyt ojca w DPS, mimo nie zawarcia umowy ze skarżącą dotyczącej opłat za pobyt ojca w DPS, art. 7 K.p.a. oraz 77 § 1 K.p.a. poprzez brak wyjaśnienia jak została wyliczona wysokość należności wskazana w sentencji zaskarżonej decyzji; art. 7 K.p.a. oraz 77 § 1 K.p.a. w związku z art. 107 § 3 K.p.a. poprzez brak dokonania oceny stanu finansowego brata skarżącej w kontekście ustalenia, iż to jedynie na niej ma ciążyć obowiązek zwrotu należności poniesionych przez Gminę i lakoniczne stwierdzenie, iż dochód jej brata nie przekracza 300% ustawowego kryterium dochodowego. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu pełnomocnik przedstawił argumenty na poparcie stanowiska skarżącej.
SKO, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia 21 listopada 2022 r., utrzymało w mocy decyzje organu I instancji. W uzasadnieniu przedstawiło przebieg postepowania według chronologii zdarzeń oraz wskazało, że podstawę materialnoprawną w rozpatrywanej sprawie stanowią regulacje zawarte w art. 59 i następnych u.p.s., które określają warunki umieszczenia osoby w domu pomocy społecznej, sposób ustalenia odpłatności za pobyt oraz krąg podmiotów zobowiązanych do ponoszenia wyżej wymienionej opłaty. Odnosząc się do stanu faktycznego SKO zauważyło, że na podstawie umowy zawartej pomiędzy OPS w R. reprezentowanym przez dyrektora, a skarżącą określono wysokość opłaty ponoszonej przez nią jako osobę zobowiązaną do ponoszenia kosztów związanych z pobytem ojca w DPS. Następnie w piśmie z dnia 4 sierpnia 2016 r. skarżąca złożyła oświadczenie o wypowiedzeniu umowy zawartej w dniu [...] r. dotyczącej ponoszenia przez nią opłat za pobyt ojca w DPS. W związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 października 2017 r. o sygn. akt IVSA/Gl 436/17 oddalającym skargę skarżącej na decyzję SKO z dnia 8 marca 2017 w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłaty za pobyt w DPS, organ I instancji poinformował skarżącą o braku możliwości zmiany wysokości kwot w dotychczasowych aneksach umów i negatywnym rozpatrzeniu jej wniosku o odstąpieniu od umowy z dnia [...] r. (pismo z dnia 13 lutego 2019 r.).
Zdaniem SKO słusznie organ I instancji za podstawę wydanej decyzji przyjął ustalenie, że skarżąca jako córka H. O. zobowiązana jest do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca DPS. Podzieliło ustalenia organu I instancji, co do sytuacji dochodowej wskazując, że dochód skarżącej wraz z dochodem jej męża w lipcu 2022 r. wyniósł 12.363,29 zł, tj. 6.181,65 zł na osobę, co przekracza 300% kryterium dochodowego, które wynosi 1800 zł na osobę w rodzinie. SKO wskazało dalej, że zgodnie z oświadczeniem majątkowym skarżąca wraz z mężem posiadają dom o powierzchni 160 m2, mieszkanie własnościowe o powierzchni 37 m2, samochód o wartości 12.000,00 zł, oszczędności w wysokości 60.000 zł, fundusz emerytalny w wysokości 60.000 zł oraz lokal pod działalność gospodarczą o powierzchni 120 m2.
Odnosząc się do zawartego w odwołaniu zarzutu o niewyjaśnieniu w jaki sposób obliczono należności do zwrotu żądanej od strony kwoty SKO wyjaśniło, że kwota ta stanowi różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej a odpłatnością ustaloną dla H. O. przez okres od dnia 1 sierpnia 2016 r. do dnia [...] r. SKO stwierdziło, iż wynik działań odpowiada kwotom opłaty ustalonym przez organ I instancji. Organ I instancji prawidłowo ustalił dochód zgodnie z art. 8 ust. 3 oraz art. 8 ust. 5 i 7u.p.s.
SKO stwierdziło, że krąg osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca skarżącej w DPS został ustalony w sposób zgodny z art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.p.s. SKO przeanalizowało również sytuację materialną brata skarżącej i po analizie przedłożonej przez skarżącą dokumentacji stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo nie obciążył go kosztami odpłatności za pobyt ojca w DPS.
Ponadto SKO nie stwierdziło naruszenia art. 104 ust 1 i 5 u.p.s. poprzez zobowiązanie skarżącej do zwrotu wydatków z tytułu zastępczego ponoszenia opłat przez Gminę R. za pobyt jej ojca w DPS. Zgodnie z powołanym przepisem roszczenie to przedawnia się z upływem 3 lat od kiedy decyzja ustalająca te należności stałą się ostateczna. Wskazało, iż decyzja organ I instancji w momencie złożenia odwołania nie była ostateczna zatem termin przedawnienia nie rozpoczął swojego biegu. W ocenie SKO organ I instancji dostatecznie rozważył sytuację materialną skarżącej i jej brata w związku z czym nie naruszył art. 7 K.p.a. i 77 K.p.a. prowadząc postępowanie zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję SKO z dnia 21 listopada 2022 r. skarżąca reprezentowana ,jak dotychczas przez pełnomocnika, zaskarżyła ją w całości decyzję zarzucając naruszenie prawa materialnego t,j, art. 104 ust. 5 u.p.s.; art. 104 ust. 3 w zw. z art. 59 u.p.s.; art. 104 ust. 4 u.p.s. poprzez nieuprawione zastosowanie go w sytuacji, gdy nie zostało przeprowadzone jakiekolwiek postępowanie mające na celu ustalenie czy w odniesieniu do brata skarżącej zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony; odstąpienie od obciążania brata skarżącej obowiązkiem zwrotu opłat w sytuacji, gdy w sprawie nie został złożony przez uprawniony do tego podmiot wniosek odstąpienie od obciążania / naliczania opłat za pobyt ojca w DPS oraz naruszenie przepisów postępowania t.j. art. 7 K.p.a. i art. 77 K.p.a. - poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego: art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. - poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji wydanej z naruszeniem prawa; art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.- poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegi oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego od SKO na rzecz skarżącego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej stwierdził, że decyzja nie odpowiada prawu. W ocenie skarżącej kluczowym w niniejszej sprawie pozostaje fakt, że na żadnym etapie poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji, nie było prowadzone jakiekolwiek postępowanie, wynikiem którego byłoby wydanie decyzji administracyjnej w zakresie ustalenia należności za pobyt ojca skarżącej w DPS oraz wskazującej, iż to skarżąca zobowiązana jest do ponoszenia tychże należności. Ponadto SKO nie odniosło się do faktu podniesienia przez skarżącą kwestii przedawnienia.
Zdaniem skarżącej z dniem złożenia przez nią oświadczenia z dnia 4 sierpnia 2016 r. o wypowiedzeniu umów z odpadła podstawa do uiszczania przez nią opłat z tytułu pobytu ojca w DPS. Ponadto w stosunku do skarżącej nie została wydana decyzja administracyjna ustalająca należność z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej, o której mowa m.in. w art. 104 ust. 5 u.p.s.. W analizowanej sprawie nie została wydana decyzja ustalająca obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, która zindywidualizowałaby obowiązek ponoszenia przedmiotowych opłat, a zatem nie ma podstaw do wydania decyzji nakazującej zwrot środków zastępczo poniesionych przez gminę. Zasygnalizowała dalej, że SKO nie odniosło się do podnoszonego przez skarżącą zarzutu przedawnienia. Stwierdziła, że skoro nie wpłynął wniosek o zwolnienie od obowiązku ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS, a brak było możliwości do odstąpienia od żądania tychże należności od brata skarżącej.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Oceniając wydane w sprawie decyzje w wyżej wskazanym zakresie kognicji Sąd w składzie rozpoznającym sprawę uznał, że wniesiona skarga nie jest zasadna.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (SKO) utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 26 września 2022 r. w przedmiocie zobowiązania skarżącej do zwrotu środków z tytułu zastępczego ponoszenia opłat za pobyt jej ojca w DPS za okres od 1 sierpnia 2016r. do [...] r. na łączną kwotę 35.362,77 zł.
Podstawę materialnoprawną w rozpatrywanej sprawie stanowią regulacje zawarte w art. 59 i następnych ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie t.j. Dz.U. z 2023 poz. 901 – dalej "u.p.s."), które określają warunki umieszczenia osoby w domu pomocy społecznej, sposób ustalenia odpłatności za pobyt oraz krąg podmiotów zobowiązanych do ponoszenia ww. opłat.
Stosownie do treści art. 17 ust. 1 pkt 16 u.p.s. do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy kierowanie do domu pomocy społecznej i ponoszenie odpłatności za pobyt mieszkańca gminy w tym domu. W tym kontekście należy odczytywać przepis art. 60 ust. 1 u.p.s., wprowadzający obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Jedną z zasad ustawy o pomocy społecznej jest zasada finansowania pomocy społecznej ze środków publicznych. Państwo i samorządy terytorialne nie tylko mają obowiązek wykonywania zadań pomocy społecznej, ale muszą również ponosić związane z tym obciążenia finansowe. Jest to jedna z podstawowych cech odróżniających pomoc społeczną od ubezpieczeń społecznych, które są finansowane głównie ze składek. Uzupełnieniem powyższej zasady jest zasada odpłatności, określająca udział beneficjentów w pokrywaniu kosztów świadczeń pomocy społecznej. Świadczenia mogą być udzielane odpłatnie i nieodpłatnie, a część z nich może podlegać zwrotowi. Odpłatność w przypadku świadczeń niepieniężnych sprowadza się głównie do pokrywania kosztów usług lub otrzymanej pomocy rzeczowej. W zakresie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej konkretyzację tych zasad stanowią przepisy art. 61 ust. 2 pkt 3 oraz art. 61 ust. 3 u.p.s. W pierwszym przypadku chodzi o opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 (mieszkaniec, małżonek, zstępni przed wstępnymi). Obowiązek wnoszenia przez gminę tej części opłat nie jest uzależniony od wywiązywania się osób, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2. Odmienne jest uregulowanie art. 61 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy. Wynika z niego obowiązek ponoszenia przez gminę opłat zastępczych w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Z punktu widzenia prawa materialnego obowiązek ten powstaje jako konieczne następstwo niewywiązywania się osób, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2. Sformułowanie dyspozycji art. 61 ust. 3 zdanie pierwsze jest kategoryczne: "Gmina wnosi opłatę". Gmina nie ma więc w tym zakresie wyboru.
Ponoszenie opłat zastępczych przez gminę uwarunkowane jest natomiast także przepisem art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.. Zgodnie z tym przepisem, małżonek, zstępni przed wstępnymi wnoszą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2. Przepis ten stanowi, że kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64. Z przywołanych norm wynika, że jeśli mieszkaniec domu nie wnosi opłaty za pobyt w pełnej wysokości, w pierwszej kolejności należy dążyć do zawarcia umowy z osobami, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2. Podkreślenia wymaga, że umowę zawiera kierownik ośrodka pomocy społecznej. Nadto, osoby w myśl art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. zobowiązane do ponoszenia opłat mogą wystąpić o zwolnienie z opłaty, na podstawie art. 64 pkt 1 – 4 u.p.s.
Ustalenie opłaty z tytułu zwrotu wydatków poniesionych przez Gminę jest sprawą administracyjną . Obowiązek ponoszenia opłat przez poszczególne podmioty wynika z art. 61 ust. 2 u.p.s.. Obowiązek ten jest nakładany, na osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 w drodze umowy, a jeśli nie dojdzie do zawarcia umowy, w drodze decyzji administracyjnej. Wskazuje na to brzmienie art. 59 ust. 1 u.p.s..
Wydanie, na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s., decyzji o wysokości należności podlegającej zwrotowi, powinno nastąpić po skonkretyzowaniu i zindywidualizowaniu obowiązku wnoszenia opłat przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.. Zobowiązanie zstępnego osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, do zwrotu poniesionych przez gminę wydatków z tytułu zastępczo przez gminę wniesionej opłaty za pobyt tej osoby w domu pomocy społecznej, bez rozstrzygnięcia zasadności obciążenia tego zstępnego obowiązkiem zwrotu, stanowiłoby naruszenie art. 104 ust. 3 u.p.s..
W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że zaskarżona obecnie decyzja była poprzedzona decyzją SKO z dnia 24 maja 2021 r., którą po rozpatrzeniu odwołania skarżącej od decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia 22 marca 2021 r. zobowiązującej skarżącą do zwrotu wydatków z tytułu zastępczego ponoszenia opłat przez Gminę R. za pobyt jej ojca w DPS. za okres od 1 sierpnia 2016 r. do [...] r. uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Wojewódzki Sądu Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2021 r. o sygn. akt II SA/Gl 768/21 oddalił sprzeciw skarżącej od decyzji SKO z dnia 24 maja 2021 r. wskazując, że organ I instancji, prowadząc postępowanie naruszył art. 7 oraz 77 § 1 K.p.a. Organ I instancji ponownie prowadząc sprawę uzupełnił materiał dowodowy w odniesieniu brata skarżącej i ustalił, że jego dochód we wskazanym okresie nie przekraczał 300% kryterium dochodowego, co wskazuje na brak podstaw do zobowiązania go do partycypowania w kosztach związanych z pobytem ojca w DPS. Wobec powyższego zarzut naruszenia przez SKO art. 104 ust. 4 u.p.s. jest chybiony.
Wskazać należy, że na mocy decyzji Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w G. z dnia 2 października 2013 r. ojciec skarżącej został umieszczony w DPS, gdzie zamieszkał w dniu 27 listopada 2013 r. Na podstawie decyzji z dnia 20 grudnia 2013 r. ojciec skarżącej ponosił odpłatność za ten pobyt w wysokości 70 % własnego dochodu. Za listopad 2013 r. odpłatność wynosiła 230 zł, a od grudnia 2013 r. była to kwota 1725.10 zł. Kwota odpłatności ulegała zmianie Ojciec skarżącej zmarł w dniu [...] r. Również matka skarżącej –M. O. została umieszczona w DPS. Skarżąca została zwolniona z odpłatności za pobyt matki w DPS. Matka skarżącej zmarła w dniu [...] r.
Skarżąca w dniu [...] r., zawarła umowę z Dyrektorem Ośrodka Pomocy Społecznej w R., w której zobowiązała się do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS od 1 marca 2013 r. w kwocie 1 534,90 zł miesięcznie przy miesięcznym koszcie utrzymania mieszkańca w DPS w wysokości 3260,00 zł. Z § 9 umowy wynika, że wiąże ona strony na czas pobytu ojca skarżącej w DPS. Umowa była zmieniona kolejnymi aneksami w zakresie wysokości opłaty ponoszonej przez skarżącą kolejno od dnia 1 lutego 2014 r., 1 kwietnia 2015 r, oraz od dnia 1 marca 2016 r. Począwszy od 1 marca 2016 r skarżąca zobowiązała się do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS w wysokości 1806, 34 zł miesięcznie, przy miesięcznym koszcie utrzymania mieszkańca w DPS od dnia 1 marca 2016 r. w wysokości 3 580,00 zł.
Ustalony stan majątkowy oraz osobisty skarżącej, których to ustaleń skarżąca nie zakwestionowała na etapie postępowania sądowoadministracyjnego wskazuje, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Dochód rodziny skarżącej w lipcu 2022 r. wyniósł 12 363,29 zł, tj. 6 181,65 zł na osobę w rodzinie, Dochód na osobę w rodzinie przekracza 300% ustawowego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Organ I instancji przeanalizował wydatki skarżącej lipcu 2022 r., stwierdzając , że łączne wydatki rodziny skarżącej za lipiec 2022 r. opiewają na kwotę 8 603,38 zł wraz z energią za czerwiec 2022 r. Zgodnie z oświadczeniem majątkowym z dnia 13 października 2021 r. skarżąca wraz z mężem posiadają dom o powierzchni 160 m2, mieszkanie własnościowe o powierzchni 37 m2, samochód o wartości 12.000,00 zł, oszczędności w wysokości 60.000 zł, fundusz emerytalny w wysokości 60.000 zł oraz lokal pod działalność gospodarczą o powierzchni 120 m2. Miesięczne obciążenia finansowe rodziny za lipiec 2022 r. wynosiły łącznie 8.603, 38 zł. Spełnione zostały zatem przesłanki określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. Ponadto zauważyć należy, że w odrębnym postępowaniu SKO decyzją z dnia 8 marca 2017 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 13 stycznia 2017 r., którą odmówiono skarżącej zwolnienia z opłaty za pobyt ojca w DPS. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 11 października 2017 r. o sygn. IV SA/Gl 436/17 oddalił skargę skarżącej na wskazaną decyzję SKO. Wyrok ten jest prawomocny od dnia 26 września 2018 r.
Reasumując dotychczasowe rozważania wskazać należy, że Sąd podziela stanowisko SKO, iż określona kwota zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę R. za pobyt ojca skarżącej w DPS została określona prawidłowo. Sytuacja rodzinna oraz majątkowa skarżącej pozwala na partycypowanie w kosztach pobytu ojca w DPS od dnia 1 sierpnia 2016 do dnia 5 marca 2018 r. Wysokość wydatków poniesionych przez Gmin R. z tytułu zastępczego ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS została obliczona prawidłowo.
Odnosząc się do twierdzeń skarżącej, że SKO nie odniosło się do zarzutu przedawnienia Sąd zauważa, że jest on niezasadny, gdyż organ odniósł do tej kwestii w uzasadnieniu decyzji. Sąd dodatkowo wskazuje, że zgodnie z treścią art. 104 ust. 5 u.p.s. należności, o których mowa w ust. 1 (z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej) przedawnieniu ulegają z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Nie można zatem mówić o biegu przedawnienia, jeżeli nie wydano decyzji w tej sprawie. Ustawodawca ustanowił granicę czasową do wydania decyzji jedynie w stosunku do świadczenia nienależnie pobranego, wskazując, że nie można orzec o jego zwrocie, jeżeli od pobrania takiego świadczenia upłynęło więcej niż 10 lat. W przypadku natomiast zwrotu pozostałych należności organ może wydać decyzję w każdym czasie. Stanowisko takie znajduje poparcie zarówno w piśmiennictwie jak i ugruntowanej judykaturze (zob. I. Sierpowska (w:) Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021, art. 104., W. Maciejko (w:) P. Zaborniak, W. Maciejko, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, wyd. IV, Warszawa 2013, art. 104., Wyrok WSA w Bydgoszczy z 16 lipca 2019 r., II SA/Bd 244/19, LEX nr 2711766). Jako, że w niniejszej sprawie kwestię przedawnienia rozstrzygać należy na gruncie przepisu art. 104 ust. 5 u.p.s., nie można skutecznie twierdzić, że doszło do przedawnienia należności za pobyt ojca skarżącej w DPS, obciążających skarżącą jako zstępną.
W toku prowadzonego postępowania organy rozważyły dokładnie i wnikliwie sytuację rodziny skarżącej oraz przeanalizowały wszelkie zobowiązania kredytowe, jak również oceniły, że nie zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu wydatków poniesionych przez Gminę R. określone w treści art. 64 u.p.s.. Tym samym, w ocenie Sądu, uznać należało, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu., a ustalenia organów mają charakter prawidłowy i odpowiadają regułom wynikającym z art. 7 K.p.a. i art. 77 § 1 K.p.a. SKO nie naruszyło również pozostałych przepisów postępowania wskazanych w skardze.
Sąd podkreśla, że w ramach prowadzonego postępowania niemożliwe było odniesienie się, co do zasadności postępowania organów administracji względem brata skarżącej. Przedmiotowe postępowanie dotyczy bowiem określenia zwrotu wydatków od skarżącej.
Mając powyższa na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.