II SA/Gl 1396/24

II SA/Gl 1396/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-03-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Kalaga-Gajewska
Grzegorz Dobrowolski /sprawozdawca/
Stanisław Nitecki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17 ust. 9 pkt 3
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.),, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Protokolant starszy referent Weronika Siedlaczek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2025 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 30 sierpnia 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1568/2024/13662 w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego oddala skargę.
Uzasadnienie
Po rozpatrzeniu wniosku D.M. Prezydent Miasta C. decyzją z dnia 27 lipca 2023 r. Nr [...] odmówił przyznania stronie świadczenia rodzicielskiego w związku z opieką nad małoletnim synem. W uzasadnieniu decyzji przytoczono podstawy prawne rozstrzygnięcia, w tym treść art. 17c ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz 17c ust. 9 pkt 3 tego aktu. Uznano, że rozmiar pracy świadczonej przez wnioskodawcę uniemożliwia mu opiekę nad dzieckiem.
Na skutek odwołania adresata decyzji sprawę rozpatrywało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, które utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy.
Następnie sprawę rozpatrywał tutejszy Sąd, który wyrokiem z dnia 31 stycznia 2024 r. (sygn. II SA/Gl 1700/23) uchylił rozstrzygnięcia organów obu instancji. Przyczyną orzeczenia kasatoryjnego było niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Jak wskazał skład orzekający "w ocenie Sądu w przypadku ojca ubiegającego się o przyznanie świadczenia rodzicielskiego, w sytuacji w której - tak jak w niniejszej sprawie - świadczenie to nie może być przyznane matce z powodu nie uzyskania przez nią karty stałego pobytu, do stwierdzenia zaistnienia negatywnej przesłanki wskazanej w art. 17c ust. 9 pkt 3 u.ś.r. nie wystarcza samo ustalenie, że ojciec pozostaje w zatrudnieniu, czy wykonuje inną pracę zarobkowa. Koniecznym jest bowiem ustalenie, czy jest to takiego rodzaju zatrudnienie lub praca zarobkowa, która całkowicie uniemożliwia sprawowanie opieki. Takich zaś ustaleń w realiach rozpoznawanej sprawy nie poczyniono. Nie chodzi przy tym o ustalenie, że praca wykonywana przez ojca ubiegającego się o świadczenie rodzicielskie jest tego rodzaju, że nie pozwala na równoległe, tj. bezpośrednio w czasie jej świadczenia, zajmowanie się opieką nad dzieckiem. Istotne jest bowiem, czy po uwzględnieniu czasu, w którym ze względu na zatrudnienie lub inną aktywność zarobkową ojciec przebywa poza miejscem przebywania dziecka, w pozostałym czasie jest on w stanie zajmować się opieką nad dzieckiem, a następnie czy opiekę tę faktycznie sprawuje. Oznacza to w istocie, że tylko w przypadku ustalenia, że ojciec dziecka, ze względu np. na wymiar zatrudnienia, odległe miejsce świadczenia pracy lub jej szczególnie absorbujący charakter, w ogóle nie zajmuje opieką na dzieckiem lub zajmuje się nią jedynie w marginalnym zakresie lub jedynie okazjonalnie, będzie można uznać, że zachodzi negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17c ust. 9 pkt 3 u.ś.r.".
Sąd stwierdził również, że "jakkolwiek bezpośrednią przyczyną odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego przez niego świadczenia było przedwczesne uznanie za spełnioną negatywnej przesłanki z art. 17c ust. 9 pkt 3 u.ś.r. to dla porządku zaakcentować należy konieczność właściwej wykładni art. 17c ust. 2 u.ś.r. Analizując orzecznictwo sądów administracyjnych zapadłe na tle zastosowania tego przepisu nie można nie zauważyć odejścia od literalnej wykładni tego przepisu na rzecz wykładni celowościowej rozważanego unormowania, która prowadzi do zupełnie odmiennego wyniku, aniżeli wykładnia literalna [...]. Jeżeli więc w toku ponownego postępowania organy, kierując się wcześniejszym wskazaniami Sądu, uzupełnią materiał dowodowy i ustalą, że nie zachodzi negatywna przesłanka z art. 17c ust. 9 pkt 3 u.ś.r., to przy ocenie zasadności wniosku skarżącego powinny zastosować przedstawioną powyżej wykładnię art. 17c ust. 2 u.ś.r.".
Podejmując postępowanie organ I instancji dokonał szczegółowej analizy możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Wnioskodawca jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w P. na stanowisku górnik – pod ziemią zgodnie z zaświadczeniem wydanym przez pracodawcę z dnia 5 czerwca 2024 r. W sprawie przesłuchano również samą stronę. Oświadczył on, że pracuje średnio 9 godzin z dojazdem do zakładu pracy na tym stanowisku od poniedziałku do piątku. W okresie, za jaki domaga się on świadczenia był również zatrudniony M., gdzie zajmował stanowisko Kuriera [...]. Świadczył tam usługi w zależności od potrzeb, w tym także w weekendy. Ustalono wreszcie, że dzieckiem cały dzień zajmuje się żona wnioskodawcy, która nie pracuje. Nie mogła jednak wystąpić o przyznanie świadczenia rodzicielskiego, gdyż jest obcokrajowcem i ciągle oczekuję na przyznanie karty pobytu. Wskazano, że wnioskodawca w okresie od [...] lipca 2024 r. do [...] sierpnia 2024 r, wykorzystał zasiłek macierzyński z ubezpieczenia chorobowego za okres urlopu ojcowskiego.
Biorąc pod uwagę powyższe organ uznał, że w sprawie zaistniała przesłanka przewidziana w art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych ("osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki") i decyzją z dnia 11 lipca 2024 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.
Odwołanie od tej decyzji złożył jej adresat. Podkreślił, że matka dziecka nie może pobierać świadczenia rodzicielskiego, gdyż nie posiada w dalszym ciągu karty pobytu. W ocenie odwołującego się świadczenie to powinno zostać przyznane ojcu dziecka.
Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Podkreśliło, że z akt sprawy wynika bezsprzecznie, że wnioskodawca jest osobą aktywną zawodowo zarówno na podstawie umowy o pracę (praca na etat) jak i umowy zlecenia. Zgodnie z informacją zawartą w aktach sprawy opiekę nad dzieckiem sprawuje jego żona. Kolegium uznało, że wydając zaskarżoną decyzję organ I instancji dokonał prawidłowej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z treści art. 17 c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.
Podkreślono tu cel wprowadzonego świadczenia rodzicielskiego wskazany w uzasadnieniu do projektu ustawy zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw zawarty w druku sejmowym nr 3335 Sejmu RP VII kadencji, z którego wynika, że "nowe świadczenie będzie dotyczyło rodziców bezrobotnych, wykonujących prace na umowach o dzieło, studentów i rolników. Świadczenie to będzie przysługiwać osobom, które urodziły dziecko, a które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego łub uposażenia macierzyńskiego. Uprawnieni do pobierania tego świadczenia będą więc m.in. bezrobotni, studenci, a także wykonujący prace na podstawie umów cywilnoprawnych. Ze świadczenia rodzicielskiego nie będą mogły skorzystać osoby uprawnione do zasiłku macierzyńskiego, a także osoby, które mają prawo skorzystania z tego typu świadczeń z tytułu urodzenia dziecka w innych systemach niż powszechny system ubezpieczeniowy (m.in. funkcjonariusze tzw. służb mundurowych). Jeżeli jeden z rodziców będzie uprawniony do zasiłku macierzyńskiego, drugiemu z rodziców nie będzie przysługiwało świadczenie rodzicielskie".
Kolegium zwróciło uwagę na treść art. 17c ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w którym wymienione zostały przypadki, w których świadczenie rodzicielskie nie przysługuje. Jednym z nich - wskazanym w art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy - jest przypadek, w którym świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli osoba ubiegająca się oświadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki. Zatem prawo do świadczenia rodzicielskiego nie przysługuje w przypadku, gdy osoba uprawniona nie pełni osobistej opieki nad dzieckiem albo gdy przestała już taką opiekę sprawować. Z powyższego przepisu wynika jednoznacznie, że przysługiwanie świadczenia rodzicielskiego wprost powiązane zostało przez ustawodawcę z faktycznym sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiem. Wykładnia przywołanego przepisu nie nastręcza trudności interpretacyjnych. Co do zasady prawo do świadczenia rodzicielskiego nie przysługuje w przypadku, gdy osoba uprawniona nie pełni osobistej opieki nad dzieckiem albo gdy przestała już taką opiekę sprawować. Powodem niesprawowania wskazanej opieki nad dzieckiem mogą być obowiązki zawodowe osoby uprawnionej związane z jej zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, jednakże - na co wyraźnie wskazuje ustawodawca - tylko wtedy, gdy uniemożliwiają one sprawowanie osobie uprawnionej opieki nad dzieckiem.
Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji zarzucił SKO w Katowicach brak uwzględnienia wskazań udzielonych przez tutejszy Sąd w wyroku z dnia 31 stycznia 2024 r. (sygn. akt II SA/Gl 1700/23).
Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Konieczne jest tu również wskazanie, że zarówno organy administracji rozstrzygające w sprawie, jak i obecnie orzekający skład WSA jest związany stanowiskiem zawartym w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 31 stycznia 2024 r. (sygn. akt II SA/Gl 1700/23). Skład orzekający wyraził tam stanowisko, że "w ocenie Sądu w przypadku ojca ubiegającego się o przyznanie świadczenia rodzicielskiego, w sytuacji w której - tak jak w niniejszej sprawie - świadczenie to nie może być przyznane matce z powodu nie uzyskania przez nią karty stałego pobytu, do stwierdzenia zaistnienia negatywnej przesłanki wskazanej w art. 17c ust. 9 pkt 3 u.ś.r. nie wystarcza samo ustalenie, że ojciec pozostaje w zatrudnieniu, czy wykonuje inną pracę zarobkowa. Koniecznym jest bowiem ustalenie, czy jest to takiego rodzaju zatrudnienie lub praca zarobkowa, która całkowicie uniemożliwia sprawowanie opieki". Jednocześnie skład Sądu orzekający obecnie uwzględni wskazanie dotyczące właściwej wykładni art. 17c ust. 2 ustawy.
Zgodnie z art. 17c ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323) świadczenie rodzicielskie przysługuje:
1) matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2;
2) opiekunowi faktycznemu dziecka w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 14. roku życia;
3) rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10. roku życia;
4) osobie, która przysposobiła dziecko, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 14. roku życia.
Konieczne jest tu również odwołanie się do art. 17c ust. 9 ustawy. Przewiduje on przesłanki odmowy przyznania świadczenia, przy czym przesłanki te odnoszą się do wszystkich podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 ustawy, w tym do ojca. I tak świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli:
1) co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego;
2) dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej - w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 4;
3) osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki;
4) w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
5) osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy uznać, że rozstrzygnięcia organów administracji są prawidłowe. Jak wynika z akt administracyjnych organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające, zgodnie z wytycznymi udzielonymi w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 31 stycznia 2024 r. Ustalono, że skarżący przebywa przynajmniej 9 godzin poza domem w związku z wykonywaniem pracy jako górnik w kopalni węgla kamiennego. Oprócz tego dorabia jako kurier. Jak wynika z oświadczenia skarżącego praca ta wykonywana jest w wybranych przez niego godzinach. Ale naturalnym jest, że może być realizowana przed rozpoczęciem pracy pod ziemią, albo po jej zakończeniu. Czasami praca ta jest wykonywana również w weekendy. Jak skarżący oświadczył w trakcie rozprawy jest to zależne od jego potrzeb finansowych. Musi bowiem płacić alimenty na dzieci z innego związku. Proste zasady doświadczenia życiowego wskazują, że adresat decyzji nie jest w stanie sprawować opieki osobistej nad dzieckiem. Poza pracą (łącznie nawet kilkanaście godzin na dobę) musi odpoczywać, zwłaszcza że praca "etatowa" jest wykonywana pod ziemią. Tu warto wreszcie wskazać, że skarżący nie kwestionuje powyższych ustaleń. Przyznaje, że opiekę osobistą nad dzieckiem sprawuje jego żona, która nie pracuje. On sam domaga się świadczenia dlatego, że żona tego świadczenia otrzymać nie może, ze względu na brak karty stałego pobytu w Polsce.
W konsekwencji skład obecnie orzekający uznaje, że w sprawie zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czyli osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki. Zbędne jest zatem badanie przesłanek przewidzianych w art. 17c ust. 2 ustawy.
Na marginesie powyższych rozważań skład orzekający w sprawie wskazuje, że przyczyną pozbawienia rodziny skarżącego prawa do świadczenia rodzicielskiego nie jest błędnie skonstruowany model świadczenia rodzicielskiego, czy też okoliczności leżące po stronie adresata kontrolowanych decyzji. Jak wynika z akt administracyjnych żona skarżącego wystąpiła o kartę stałego pobytu przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia rodzicielskiego, co miało miejsce dnia 12 czerwca 2023 r. Przyznanie powyższej karty umożliwiałoby matce dziecka uzyskanie świadczenia, o którym mowa w art. 17c ustawy. Jednakże do dnia rozprawy, która miała miejsce dnia 5 marca 2025 r. sprawa przyznania karty stałego pobytu żonie skarżącego (co ten ostatni oświadczył w trakcie rozprawy) nie została rozstrzygnięta. Jest to stan niedopuszczalny z punktu widzenia państwa prawa i zasad dobrej administracji.
Biorąc powyższe pod uwagę, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.