II SA/Gl 139/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2025-04-11
NSAAdministracyjneŚredniawsa
pomoc społecznapowódźklęska żywiołowazasiłek celowyremontszacowanie stratpostępowanie administracyjneuchylenie decyzji

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje odmawiające przyznania zasiłku celowego na remont budynku zniszczonego przez powódź, wskazując na błędy proceduralne i konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy.

Skarżący P.I. domagał się zasiłku celowego na remont budynku mieszkalnego uszkodzonego przez powódź, jednak organy odmówiły przyznania świadczenia, uznając, że szkody nie spełniają kryteriów kwalifikujących do pomocy. Sąd administracyjny uchylił obie decyzje, stwierdzając naruszenie przepisów proceduralnych i konieczność ponownego zbadania sprawy, w tym oceny uszkodzeń i zasad udzielania pomocy.

Sprawa dotyczyła skargi P.I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. odmawiającą przyznania zasiłku celowego na remont budynku mieszkalnego uszkodzonego przez powódź. Skarżący twierdził, że jego wniosek dotyczył odszkodowania za straty, a nie zasiłku celowego, i kwestionował ustalenia komisji szacującej straty, która oceniła procent zniszczeń na 0%. Organy administracji argumentowały, że zasiłek celowy nie ma charakteru odszkodowawczego i nie jest przeznaczony do pełnej rekompensaty szkód, a pomoc przyznawana jest od 5% zniszczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił obie decyzje, uznając, że organy naruszyły przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, nie wyjaśniając wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Sąd wskazał na konieczność ponownego zbadania kwestii oceny uszkodzeń, uwzględnienia przedłożonego kosztorysu i dokumentacji, a także zasad udzielania pomocy finansowej w przypadku klęsk żywiołowych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, zasiłek celowy może być przyznany, ale organy nieprawidłowo oceniły stan faktyczny i nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności, w tym nie odniosły się do przedłożonego kosztorysu i zasad udzielania pomocy.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy naruszyły przepisy proceduralne, nie wyjaśniając należycie stanu faktycznego i nie oceniając wszystkich dowodów, w tym kosztorysu remontu i dokumentacji zdjęciowej. Wskazano na konieczność uwzględnienia zasad udzielania pomocy finansowej i prawidłowej oceny uszkodzeń, nawet jeśli nie przekraczają 5%.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (24)

Główne

u.p.s. art. 39 § 1 i 2

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 40 § 2 i 3

Ustawa o pomocy społecznej

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.p.s. art. 7 § pkt 15

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 106 § 1 i 4

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 18 § 1 pkt 4

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 22 § pkt 1

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 110 § 2

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 3 § 1

Ustawa o pomocy społecznej

k.p.a. art. 104

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

p.u.s.a. art. 1 § 1 i 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 153

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Rady Ministrów art. 1 § ust. 2 pkt 3

w sprawie wprowadzenia stanu klęski żywiołowej na obszarze części województwa dolnośląskiego, lubuskiego, opolskiego i śląskiego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy nieprawidłowo oceniły stan faktyczny i nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności sprawy dotyczących przyznania zasiłku celowego. Organy nie odniosły się do przedłożonego przez Skarżącego kosztorysu remontu, dokumentacji zdjęciowej oraz wyjaśnień dotyczących rozmiaru szkód. Nie wyjaśniono, dlaczego pomimo zalania fundamentów i ścian na wysokość 1 metra nie stwierdzono żadnych zniszczeń ani uszkodzeń.

Godne uwagi sformułowania

Zasiłek celowy nie ma charakteru odszkodowawczego i jego celem nie jest zapewnienie pełnej rekompensaty z tytułu powstałych strat i szkód. Ocena uszkodzeń budynku sporządzona przez komisję do spraw szacowania szkód jest środkiem dowodowym, który podlega ocenie organu jak każdy środek dowodowy. Zapadłe w sprawie rozstrzygnięcia zostały wydane z przekroczeniem granic uznania administracyjnego, gdyż nie znajdują one odzwierciedlenia w materiale dowodowym i sformułowanej w decyzjach - ocenie prawnej.

Skład orzekający

Agnieszka Kręcisz-Sarna

sprawozdawca

Grzegorz Dobrowolski

przewodniczący

Tomasz Dziuk

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przyznawania zasiłków celowych na remonty po klęskach żywiołowych, znaczenie zasad udzielania pomocy finansowej oraz obowiązki organów w zakresie postępowania dowodowego i oceny materiału dowodowego."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznych zasad udzielania pomocy po powodzi we wrześniu 2024 r. i wytycznych Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, które mogą ulec zmianie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe przeprowadzenie postępowania administracyjnego i ocena dowodów, nawet w sprawach dotyczących pomocy socjalnej. Pokazuje też, że nawet rutynowe wnioski mogą być podstawą do uchylenia decyzji z powodu błędów proceduralnych.

Czy zasiłek celowy po powodzi to tylko formalność? Sąd wskazuje na błędy organów w ocenie szkód.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 139/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-04-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna /sprawozdawca/
Grzegorz Dobrowolski /przewodniczący/
Tomasz Dziuk
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 39, art. 40
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi P. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 27 grudnia 2024 r. nr SKO.IV/424/911/2024 w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia 8 listopada 2024 r. nr [...].
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 27 grudnia 2024 r., nr SKO.IV/424/911/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (dalej "Kolegium" lub "Organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Prezydenta Miasta B. (dalej "Prezydent" lub "Organ I instancji") z 8 listopada 2024 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie sprawy.
Organ I instancji, po rozpatrzeniu wniosku z 20 września 2024 r., odmówił przyznania P. I. (dalej "Skarżący") świadczenia w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów remontu budynku mieszkalnego w związku z uszkodzeniami powstałymi w wyniku powodzi z 14 września na 15 września 2024 r. noszącej znamiona klęski żywiołowej.
Podstawę prawną decyzji stanowiły w szczególności przepisy art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 40 ust. 2 i ust. 3 w związku z art. 7 pkt 15, art. 106 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 1283; dalej "u.p.s.") w związku z § 1 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2024 r. w sprawie wprowadzenia stanu klęski żywiołowej na obszarze części województwa dolnośląskiego, lubuskiego, opolskiego i śląskiego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1395) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej "k.p.a.").
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w toku prowadzonego postępowania komisja do spraw szacowania strat, powołana przez Prezydenta, określiła procentowy udział zniszczeń budynku zajmowanego przez Skarżącego na poziomie 0,00%. Z ustaleń przeprowadzonego 14 października 2024 r. wywiadu środowiskowego wynika, że w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. zalany został parter budynku mieszkalnego, będącego własnością Skarżącego, który podczas powodzi był remontowany (stan surowy zamknięty). Ustalono również, że w dniu powodzi w budynku tym Skarżący prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe na poddaszu, które pełni funkcję mieszkalną. Komisja odnosząc się do zarzutów Skarżącego (który przedłożył kosztorys remontu) stwierdziła, że parter budynku jest w trakcie remontu kapitalnego, co potwierdza przedłożona przez Skarżącego dokumentacja fotograficzna. Stan zaawansowania robót określono na poziomie stanu surowego zamkniętego. Poddasze nie uległo zniszczeniu. W związku z tym obiekt nie spełnia warunków i nie kwalifikuje się do szacowania strat.
Końcowo Organ I instancji wskazał, że Skarżącemu udzielono pomocy finansowej w formie zasiłku powodziowego w wysokości 2000 zł w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby i w wysokości 8000 zł w formie zasiłku celowego na pokrycie wydatków powstałych w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej.
W odwołaniu od decyzji Skarżący wniósł o jej uchylenie i przyznanie wnioskowanej pomocy w kwocie 13 397,92 zł na remont budynku mieszkalnego. Zdaniem Skarżącego Organ I instancji błędnie zakwalifikował roszczenie jako zasiłek celowy, gdyż wniosek dotyczył wyrównania strat w budynku mieszkalnym (odszkodowania). Otrzymane dotychczas środki nie były przeznaczone na remont budynku mieszkalnego. Skarżący - powołując się na przedłożony kosztorys remontu budynku - zakwestionował ustalenia Komisji w zakresie uszkodzeń budynku.
Zaskarżoną obecnie decyzją Kolegium utrzymało rozstrzygnięcie Organu I instancji w mocy.
W uzasadnieniu decyzji Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz przytoczył przepisy prawa dotyczące przyznawania pomocy społecznej, w tym zasiłku celowego. Kolegium wskazało, że zasiłek z art. 40 ust. 2 u.p.s. nie pełni funkcji odszkodowawczej i jego celem nie jest zapewnienie pełnej rekompensaty z tytułu powstałych strat i szkód. Skoro zasiłek celowy nie ma charakteru odszkodowawczego brak jest podstaw do szczegółowego odnoszenia się do przedłożonego przez Skarżącego kosztorysu remontu budynku.
Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Organ I instancji dokonał stosownych ustaleń na podstawie sporządzonej oceny uszkodzeń budynku spowodowanych powodzią, wykonanej przez osobę posiadającą odpowiednie kwalifikacje. Osoba ta oceniła, że procentowy udział zniszczeń/uszkodzeń tego budynku wynosi 0,00 %. Zgodnie z załącznikiem nr 1 zasad udzielania pomocy finansowej, zatwierdzonych przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, w przypadku procentowego udziału zniszczeń w budynku mieszkalnym pomoc przyznawana jest od poziomu 5% zniszczeń/uszkodzeń budynku.
W skardze Skarżący zakwestionował prawidłowość decyzji Kolegium i wniósł o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił naruszenie:
1) art. 39 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 40 ust. 2 i ust. 3 u.p.s. z uwagi na fakt, że wniosek nie dotyczył zasiłku celowego, a zasiłku na pokrycie kosztów remontu zarówno budynku mieszkalnego, jak i gospodarczego;
2) brak zastosowania zasad MSWiA z 9 października 2024 r. w sprawie udzielania pomocy finansowej ze środków budżetu państwa z części 85 – budżety wojewodów, dział 852 – pomoc społeczna, rozdział 85278 – usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz z rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych w formie zasiłków celowych w zakresie nie uwzględnienia pkt I.1 ust. 2 lit a i b;
3) brak zastosowania pkt IIII ust. 3 ww. zasad poprzez ustalenie 0% uszkodzeń/zniszczeń budynku podczas gdy Skarżący przedstawił kosztorys robót na łączne koszty w wysokości 13 397,92 zł, które dotyczyły fundamentu i ścian parteru budynku.
W uzasadnieniu skargi Skarżący stwierdził m. in., że szacowany procent zniszczeń w jego budynku wyniósł 15%, gdyż zalanie fundamentów i ścian sięgało około 1 metra powyżej fundamentów.
Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej "p.p.s.a.").
Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności wydanych w sprawie decyzji wykazała, że są one dotknięte uchybieniami w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.
W rozpoznawanej sprawie Skarżący zwrócił się z wnioskiem o udzielenie mu pomocy finansowej na remont budynku mieszkalnego w związku z uszkodzeniami, które powstały w wyniku powodzi z 14 na 15 września 2024 r., tj. wystąpieniem zdarzenia noszącego znamiona klęski żywiołowej. Skarżący wyjaśnił, że w związku z powodzią 15 września 2024 r. otrzymał zasiłek powodziowy i pomoc doraźną jednakże jest ona niewystarczająca. W toku postępowania – na potwierdzenie strat jakie poniósł –przedłożył kosztorys remontu budynku po powodzi opiewający na kwotę 13 397,92 zł.
Przypomnieć zatem należy, że zgodnie z art. 40 ust. 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Zasiłek może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi (art. 40 ust. 3 u.p.s.).
Pomoc udzielana na podstawie art. 40 ust. 2 i 3 u.p.s. stanowi wykonywanie przez organ wykonawczy gminy zadania powierzonego mu przez administrację rządową (art. 18 ust. 1 pkt 4 u.p.s.). Sposób wykonywania zadań z zakresu administracji rządowej realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego ustala wojewoda (art. 22 pkt 1 u.p.s.), zaś gmina, realizując zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, kieruje się ustaleniami przekazanymi przez wojewodę (art. 110 ust. 2 u.p.s.). Choć ustanowione w oparciu o art. 22 pkt 1 u.p.s. ww. ustalenia (wytyczne) wojewody nie mają charakteru aktu prawa miejscowego, a więc nie mogą stanowić podstawy prawnej podejmowanych decyzji administracyjnych w sprawie przyznania zasiłków celowych z art. 40 ust. 2 u.p.s., to jednak wiążą gminę na podstawie art. 110 ust. 2 u.p.s. i winny były być respektowane przez gminę przy wypłacie na podstawie art. 40 ust. 2 u.p.s. zasiłków celowych ze środków finansowych przekazanych gminie z budżetu państwa na ten cel (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 stycznia 2017 r., II GSK 3501/16, opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji 18 października 2024 r. zatwierdził "Zasady udzielania pomocy finansowej, ze środków budżetu państwa z części 85 - Budżety wojewodów, dział 852 – Pomoc społeczna, rozdział 85278 – Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz z rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 roku", dalej "Zasady". W postanowieniach ogólnych Zasad podano, że pomoc jest udzielana w formie pomocy remontowo-budowlanej, przyznawanej na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 40 ust. 2 i 3 u.p.s., na którą składają się m. in. zasiłek na remont albo odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego, który został zniszczony lub uszkodzony w wyniku powodzi. Pomoc remontowo-budowlana, przyznawana jest niezależnie od kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 u.p.s.
Zasady nie stanowią źródła prawa powszechnie obowiązującego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 19 lipca 2011 r., II SA/Bd 567/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 18 lutego 2021 r., II SA/Rz 1259/20 – opubl. w CBOSA). Niemniej tego rodzaju wytyczne odzwierciedlają założenia na jakie przeznaczone zostało finansowanie z budżetu państwa celem realizacji zadania zleconego z zakresu administracji rządowej, co wiąże się jednocześnie z możliwościami finansowymi organu pomocy społecznej realizującego zadanie zlecone finansowane z budżetu państwa. Wykonując zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej i dokonując wypłaty środków finansowych przekazanych na zasiłki celowe na usuwanie skutków klęski żywiołowej organ pomocowy powinien zatem uwzględniać przeznaczenie środków publicznych określone w wytycznych organu rządowego, który przekazuje środki finansowe na realizację tego zadania zleconego, co określa jednocześnie możliwości finansowe organu pomocowego. Dlatego też organ pomocowy powinien dokonać oceny określonych okoliczności występujących w danej sprawie nie tylko w świetle norm prawa materialnego powszechnie obowiązującego zawartych u.p.s., lecz także z uwzględnieniem ww. Zasad.
Decyzje wydawane na podstawie art. 40 ust. 2 u.p.s. podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ ma możliwość, lecz nie obowiązek, przyznania zasiłku celowego osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej.
W orzecznictwie dotyczącym pomocy finansowej udzielanej na podstawie art. 40 u.p.s. wskazuje się na dwie zasadnicze kwestie. Po pierwsze, zasiłek celowy z art. 40 u.p.s. nie ma charakteru odszkodowawczego i nie może być traktowany jako rekompensata za straty spowodowane zdarzeniem losowym lub klęską żywiołową. Nie stanowi też zadośćuczynienia ze strony Państwa, które nie ma obowiązku zapewnić pomocy w remoncie każdej nieruchomości uszkodzonej przez zdarzenie losowe wypełniające znamiona klęski żywiołowej. Po drugie zasiłek celowy ma umożliwić przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych. Zatem przepis art. 40 u.p.s. nie może być realizowany bez zastosowania ogólnych zasad pomocy społecznej, której celem jest zabezpieczenie podstawowych, niezbędnych potrzeb życiowych. Przy podejmowaniu decyzji w sprawach z zakresu pomocy społecznej organy winny zatem kierować się dobrem danej osoby i mieć na względzie, że pomoc ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.) Zasiłek taki nie musi być zatem wypłacony każdemu, kto jest właścicielem nieruchomości dotkniętej klęską żywiołową czy też ekologiczną. Zaś spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia.
Uznaniowy charakter decyzji wydawanej w oparciu o art. 40 ust. 2 u.p.s. nie zezwala jednak organowi na całkowitą i niekontrolowaną swobodę w rozstrzyganiu sprawy. W orzecznictwie wskazuje się, że organ jest szczególnie związany zasadami ogólnymi unormowanymi w rozdziale 2 k.p.a. Organ powinien zatem podejmować wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy. Organ zobowiązany jest zapewnić stronie czynny udział w każdym stadium postępowania oraz stworzyć stronie warunki do wypowiedzenia się, jeszcze przed wydaniem decyzji, co do zebranego materiału dowodowego (art. 10 § 1 k.p.a.), jak również wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy (art. 11 k.p.a.).
Z tych wszystkich względów kontrola sądowa decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny czy postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadami procedury administracyjnej, czy zgodnie z nimi ustalono stan faktyczny sprawy, a rozstrzygnięcie wynika z tych ustaleń i nie ma znamion rozstrzygnięcia dowolnego. Sąd może zatem badać jedynie legalność, a nie słuszność czy celowość zaskarżonej decyzji.
Odnosząc powyższe uwagi natury ogólnej do okoliczności sprawy Sąd stwierdza, że zarówno decyzja organu I, jak i II instancji naruszają art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że nie wyjaśniono wszystkich istotnych okoliczności sprawy dotyczących przyznania – w ramach uznania administracyjnego – pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego w oparciu o art. 40 ust. 2 u.p.s. W konsekwencji doszło także do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. albowiem bez przeprowadzenia merytorycznej oceny istotnych okoliczności sprawy, dowodów zgromadzonych w aktach sprawy jak i przepisów prawa utrzymano w mocy decyzję Organu I instancji.
Skarżący w wywiadzie środowiskowym wyjaśnił, że w wyniku powodzi został zalany parter budynku (do wysokości 1 m), który jest częściowo remontowany, zalaniu uległo nowo położone ogrzewanie podłogowe, płyty kartonowo-gipsowe. W wyniku zalania, ściany budynku są mokre i zostały uszkodzone.
W kwestionariuszu oceny uszkodzeń budynku, sporządzonego podczas wizji z 23 października 2023 r., komisja do spraw szacowania strat dokonała kwalifikacji uszkodzeń elementów budynku Skarżącego. Wskazano, że w przypadku fundamentów kamiennych i ścian zostały one zalane i zawilgocone (ściany zostały zalane do wysokości 1 m). Jednakże nie stwierdzono uszkodzeń ani zniszczeń tych elementów budynku. Dach, stropy i stolarka okienna także nie zostały w wyniku powodzi uszkodzone ani zniszczone. Stolarki drzwiowej brak, a instalacja elektryczna jest w trakcie realizacji. Ani komisja dokonująca szacowania wysokości szkód w budynku ani Organ I instancji nie wyjaśnili kwestii zgłaszanej przez Skarżącego szkody w postaci zalania ogrzewania podłogowego.
Nadto w kwestionariuszu stwierdzono, że parter budynku nie podlega weryfikacji i ocenie szkód ze względu na trwający remont kapitalny, zaś kondygnacja poddasza nie uległa zniszczeniu. Nie przedstawiono jednak żadnego uzasadnienia co do podstaw takiego stwierdzenia. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z Zasadami zasiłek remontowo-budowlany przyznawany jest rodzinom lub osobom samotnie gospodarującym, jeśli w dniu wystąpienia powodzi prowadziły gospodarstwo domowe w budynku mieszkalnym lub lokalu mieszkalnym, które zostały zniszczone lub uszkodzone w wyniku tego zdarzenia (pkt I.6). Jednakże zasiłek na remont lub odbudowę budynku mieszkalnego przysługuje również na remont lub odbudowę budynku mieszkalnego będącego w procesie budowy. Zasiłek ten nie przysługuje poszkodowanemu, który jest właścicielem innego budynku mieszkalnego/lokalu mieszkalnego (pkt I.1. pkt 2 a) oraz pkt I.9). W takiej sytuacji nie ma jednak zastosowania pkt 6, który wskazuje na przesłankę prowadzenia gospodarstwa domowego w budynku mieszkalnym, który został zniszczony lub uszkodzony w wyniku powodzi. Ponadto z kwoty przyznanego zasiłku na odbudowę budynku mieszkalnego mogą zostać sfinansowane koszty remontu lub zakupu urządzeń niezbędnych do doprowadzenia energii, ciepła, wody oraz niezbędnej infrastruktury technicznej towarzyszącej budownictwu mieszkalnemu, które zostały zniszczone lub uszkodzone w wyniku zdarzeń związanych z powodzią. Koszty te nie zwiększają kwoty zasiłku na odbudowę budynku mieszkalnego (pkt III.8). W końcu pomoc remontowo-budowlana jest przyznawana niezależnie od posiadanego ubezpieczenia (pkt. III.12).
Nie wyjaśniono także z jakich powodów pomimo ustalenia, że doszło do zalania i zawilgocenia fundamentów oraz ścian budynku na wysokość 1 m nie stwierdzono żadnych zniszczeń ani uszkodzeń tych elementów budynku. Stosownie do pkt VI. 5 Zasad do oceny uszkodzeń budynku podmioty, dokonujące szacowania strat, mogą pomocniczo wykorzystać załączniki nr 8 i 8a. W załączniku nr 8 zawarto m. in. instrukcję/wytyczne szacowania procentowego szkód w elementach budynku uszkodzonych w wyniku powodzi. W tabeli w pozycji "Zalanie przy braku uszkodzeń konstrukcji wymagających wymiany lub przebudowy elementu konstrukcyjnego z zastrzeżeniem konstrukcji drewnianych" wskazano procent zalania fundamentów i ścian piwnic oraz odpowiednią procentową wartość zniszczenia/uszkodzenia elementów budynku. W przypadku zalania fundamentów wskazano na możliwość uwzględnienia tej pozycji w ocenie szacowania szkód w razie zalania ścian mieszkania nad niepodpiwniczoną częścią budynku w wysokości 35% zniszczenia/uszkodzenia tego elementu budynku. Ani Komisja ani organy nie wyjaśniły z jakich powodów ustalono stopień zniszczenia/uszkodzenia ścian i fundamentów budynku na 0%, z pominięciem ww. instrukcji.
Należy zauważyć, że Skarżący kwestionował prawidłowość ustaleń faktycznych poczynionych przez komisję do spraw szacowania szkód. Organ I instancji wprawdzie zwrócił się do komisji o zajęcie stanowiska co do zarzutów Skarżącego, jednakże komisja jedynie podtrzymała swoje ustalenia. Komisja w żaden sposób nie odniosła się do spornych kwestii dotyczących rozmiaru szkód i stopnia zniszczenia elementów budynku, w szczególności w kontekście przywołanych wyżej wytycznych wynikających z Zasad.
Podkreślić trzeba, że ocena uszkodzeń budynku sporządzona przez komisję do spraw szacowania szkód jest środkiem dowodowym, o którym mowa w art. 76 § 2 k.p.a., który podlega ocenie organu jak każdy środek dowodowy. Organy nie przeprowadziły oceny ww. dokumentu, ograniczając się do przytoczenia zawartych w nim ustaleń. Organy nie odniosły się do przedłożonego przez Skarżącego kosztorysu remontu budynku, dostarczonej dokumentacji zdjęciowej ani wyjaśnień Skarżącego co do rodzaju i rozmiarów poniesionych przez niego szkód.
Wobec powyższego należy stwierdzić, że zapadłe w sprawie rozstrzygnięcia zostały wydane z przekroczeniem granic uznania administracyjnego, gdyż nie znajdują one odzwierciedlenia w materiale dowodowym i sformułowanej w decyzjach - ocenie prawnej. Odmowę przyznania Skarżącemu wnioskowanego zasiłku celowego, z uwagi na zaniechanie rozważenia powyższych kwestii, należało uznać za przedwczesną.
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni wskazania wynikające wprost z niniejszego uzasadnienia, bacząc by nie naruszono przepisów procedury administracyjnej, a wydając rozstrzygnięcie uzasadni swoje stanowisko stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. O kosztach postępowania nie orzeczono, ponieważ Skarżący, zwolniony z mocy ustawy od kosztów sądowych i działający osobiście, nie wykazał aby w związku ze sprawą poniósł wydatki niezbędne do celowego dochodzenia swych praw (art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI