II SA/Gl 1371/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2023-12-20
NSAAdministracyjneŚredniawsa
świadczenia rodzinnezasiłek rodzinnystwierdzenie nieważnościopieka faktycznakrąg osób uprawnionychKodeks postępowania administracyjnegoprawo materialneinterpretacja przepisówSKOWSA

WSA w Gliwicach oddalił skargę Prokuratora na decyzję SKO, która stwierdziła nieważność własnej decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji Wójta przyznającej zasiłek rodzinny na dziecko męża.

Sprawa dotyczyła skargi Prokuratora na decyzję SKO, która stwierdziła nieważność wcześniejszej decyzji SKO o stwierdzeniu nieważności decyzji Wójta Gminy R. przyznającej zasiłek rodzinny. Wójt przyznał zasiłek na czworo dzieci, w tym na dziecko męża strony z poprzedniego związku. SKO pierwotnie stwierdziło nieważność decyzji Wójta, uznając rażące naruszenie prawa, ponieważ strona nie była rodzicem tego dziecka. Następnie SKO samo stwierdziło nieważność swojej pierwszej decyzji, uznając, że pierwotna decyzja Wójta nie była rażąco wadliwa, a wątpliwości interpretacyjne co do kręgu osób uprawnionych nie uzasadniały stwierdzenia nieważności. WSA oddalił skargę Prokuratora, uznając decyzję SKO o stwierdzeniu nieważności własnej decyzji za prawidłową.

Przedmiotem skargi Prokuratora była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 28 kwietnia 2023 r., którą SKO stwierdziło nieważność własnej decyzji z dnia 20 stycznia 2023 r. o stwierdzeniu nieważności decyzji Wójta Gminy R. z dnia 15 stycznia 2020 r. Decyzja Wójta przyznała R. S. zasiłki rodzinne na czworo dzieci, w tym na dziecko jej męża z poprzedniego związku. SKO w pierwszej decyzji (z 20 stycznia 2023 r.) stwierdziło nieważność decyzji Wójta, uznając, że przyznanie zasiłku na dziecko męża, którego strona nie jest rodzicem, stanowi rażące naruszenie art. 4 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Następnie, w decyzji z 28 kwietnia 2023 r., SKO samo stwierdziło nieważność swojej pierwszej decyzji. Uzasadniono to tym, że pierwotna decyzja Wójta nie była rażąco wadliwa, a wątpliwości interpretacyjne co do kręgu osób uprawnionych (w szczególności czy strona nie jest opiekunem faktycznym dziecka) nie uzasadniały stwierdzenia nieważności. Dodatkowo wskazano na wadę sentencji pierwszej decyzji SKO, która obejmowała nieważność wszystkich świadczeń, a nie tylko tych na sporne dziecko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Prokuratora. Sąd uznał, że SKO prawidłowo stwierdziło nieważność swojej pierwszej decyzji, ponieważ decyzja Wójta nie była rażąco wadliwa. Brak było jednoznacznych ustaleń, czy strona nie jest opiekunem faktycznym dziecka, a wątpliwości interpretacyjne co do art. 4 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie stanowiły podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji Wójta. Sąd zgodził się z argumentacją Prokuratora, że definicje "dziecka" i "rodziny" z art. 3 ustawy nie poszerzają kręgu osób uprawnionych do zasiłku, który jest określony w art. 4 ust. 2.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli istnieją wątpliwości interpretacyjne co do kręgu osób uprawnionych, w szczególności czy strona nie jest opiekunem faktycznym dziecka.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że wątpliwości interpretacyjne dotyczące art. 4 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym możliwość uznania strony za opiekuna faktycznego dziecka, nie pozwalają na stwierdzenie rażącego naruszenia prawa przez organ pierwszej instancji. Brak jednoznacznych ustaleń i błędna interpretacja przepisów przez SKO w pierwszej decyzji uzasadniały stwierdzenie nieważności tej pierwszej decyzji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

u.ś.r. art. 4 § ust. 2

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Określa krąg osób uprawnionych do zasiłku rodzinnego: rodzice, jeden z rodziców, opiekun prawny, opiekun faktyczny, osoba ucząca się. Nie obejmuje małżonka rodzica, chyba że jest opiekunem faktycznym.

p.p.s.a. art. 132

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna orzekania o oddaleniu skargi.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna orzekania o oddaleniu skargi.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 3 § pkt 2, 4, 14, 16

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Definicje pojęć "dziecko" i "rodzina" służą ustalaniu dochodu rodziny i nie poszerzają kręgu osób uprawnionych do zasiłku.

p.p.s.a. art. 1 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądów administracyjnych nad działalnością administracji publicznej.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi.

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji przez sąd.

k.p.a. art. 156 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej (w tym pkt 2 - wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości lub rażące naruszenie prawa).

k.p.a. art. 157 § § 1 i 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 158 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Decyzja SKO z 28 kwietnia 2023 r. prawidłowo stwierdziła nieważność własnej decyzji z 20 stycznia 2023 r., ponieważ pierwotna decyzja Wójta nie była rażąco wadliwa. Wątpliwości interpretacyjne co do kręgu osób uprawnionych do zasiłku rodzinnego (w tym status opiekuna faktycznego) nie uzasadniają stwierdzenia nieważności decyzji Wójta. Definicje "dziecka" i "rodziny" z art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie poszerzają kręgu osób uprawnionych do zasiłku określonego w art. 4 ust. 2. Pierwsza decyzja SKO była wadliwa w sentencji, gdyż obejmowała nieważność wszystkich świadczeń, a nie tylko tych budzących wątpliwości.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Prokuratora oparta na założeniu rażącego naruszenia prawa przez Wójta Gminy R. przy przyznawaniu zasiłku na dziecko męża. Argumentacja SKO z pierwszej decyzji (z 20 stycznia 2023 r.) o rażącym naruszeniu prawa przez Wójta.

Godne uwagi sformułowania

"O rażącym naruszeniu prawa można mówić tylko wówczas, gdy podjęte rozstrzygnięcie jest w sposób oczywisty sprzeczne z treścią nie budzącej wątpliwości i mającej zastosowanie w danej sprawie normy prawnej." "Wątpliwości interpretacyjne dotyczące stosowanego przez organ pierwszej instancji uregulowania nie stanowią podstawy do stwierdzenia nieważności." "Definicje pojęć "dziecko" oraz "rodzina" obowiązujące na gruncie tej ustawy i uwzględniane między innymi przy ustalaniu dochodu rodziny [...] nie polega na wyznaczeniu zakresu podmiotowego beneficjentów zasiłku rodzinnego ani też na poszerzeniu tego zakresu wskazanego przecież wyczerpująco w art. 4 ust. 2 powołanej ustawy."

Skład orzekający

Stanisław Nitecki

przewodniczący sprawozdawca

Tomasz Dziuk

sędzia

Aneta Majowska

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"rażącego naruszenia prawa\" w kontekście stwierdzania nieważności decyzji administracyjnych, zwłaszcza w sprawach świadczeń rodzinnych. Znaczenie wątpliwości interpretacyjnych dla oceny wadliwości decyzji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji przyznawania zasiłku rodzinnego na dziecko małżonka z poprzedniego związku oraz procedury stwierdzania nieważności decyzji. Konieczność analizy definicji "opiekuna faktycznego".

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy świadczeń rodzinnych i procedury administracyjnej, co jest istotne dla prawników procesowych i specjalistów od prawa administracyjnego. Wątek "macochy" przyznającej zasiłek na dziecko męża dodaje element ludzki.

Czy macocha może dostać zasiłek na dziecko męża? Sąd wyjaśnia granice prawa i procedury.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 1371/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-12-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska
Stanisław Nitecki /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Dziuk
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 3 pkt 2, 4, 14, 16; art. 4 ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 132, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 28 kwietnia 2023 r. nr SKO.IV/424/1223/2023 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji stwierdzającej nieważność decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 15 stycznia 2020 r., nr [...] Wójt Gminy R. przyznał R. S. (dalej jako strona) zasiłki rodzinne w okresie od 1 stycznia do 31 października 2020 r. na dzieci: N. S. - w wysokości 95 zł miesięcznie wraz z jednorazowym dodatkiem z tytułu urodzenia dziecka (1.000 zł); D. D. - w wysokości 124 zł miesięcznie wraz z jednorazowym dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego (100 zł); N. D. - w wysokości 124 zł miesięcznie wraz z jednorazowym dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego (100 zł) oraz S. S. - w wysokości 124 zł miesięcznie, wraz z dodatkami: na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła (69 zł miesięcznie), z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej (95 zł miesięcznie) oraz z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego (jednorazowo 100 zł).
Następnie, pismem z 19 października 2022 r. Wojewoda Śląski zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji 15 stycznia 2020 r. wywodząc, iż ramach przeprowadzonej kontroli stwierdził, że akt ten jest obarczony wadą kwalifikowaną w części dotyczącej przyznania świadczenia na dziecko męża strony z pierwszego małżeństwa.
W wyniku tego wniosku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej zawiadomiło stronę i organ pierwszej instancji o wszczęciu postępowania w przedmiotowej sprawie, a następnie 20 stycznia 2023 r. wydało decyzję nr SKO.IV/424/1329/2022, mocą której stwierdziło nieważność powołanego wyżej aktu z 15 stycznia 2020 r. W uzasadnieniu Kolegium wywiodło, że zachodzi przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. W tym zakresie zaakcentowało, że art. 4 ust. 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualnie Dz. U. z 2023, poz. 390 ze zm.) określa, iż prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków przysługuje: rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu i osobie uczącej się. Tymczasem z akt sprawy wynika, że Wójt Gminy R. przyznał stronie przedmiotowe świadczenia na dziecko jej męża z poprzedniego związku, a zatem nie była ona w tym przypadku żadną z osób wskazanych powołanym uregulowaniu. Dodatkowo zwrócono uwagę na błąd polegający na wliczeniu do dochodu rodziny alimentów we wskazanej przez stronę w oświadczeniu kwocie, która jest niższa od wartości określonej w stosownym wyroku sądu.
Kolejną decyzją nr SKO.IV/424/1223/2023 wydaną 28 kwietnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej stwierdziło nieważność wspomnianej wyżej decyzji własnej z 20 stycznia 2023 r. nr SKO.IV/424/1329/2022 (o stwierdzeniu nieważności decyzji Wójta Gminy R. z 15 stycznia 2020 r.). W podstawie prawnej niniejszej decyzji z 28 kwietnia 2023 r. wskazano art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i 2 oraz art. 158 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu zaprezentowano dotychczasowy przebieg postępowania oraz powołano treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych określających przesłanki warunkujące uzyskanie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. W tym zakresie przytoczono między innymi definicję określoną w art. 3 pkt 4 rzeczonej ustawy, zgodnie z którym pod pojęciem dziecka rozumie się dziecko własne, małżonka, przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub dziecko znajdujące się pod opieką prawną, a także definicję rodziny zawartą w art. 3 pkt 16 tej ustawy stanowiącym, że tworzą ją odpowiednio: małżonkowie, rodzice dzieci, opiekun faktyczny dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna. W tym kontekście ponownie zaznaczono, że dla potrzeb przyznania świadczeń rodzinnych za rodzinę należy uznawać małżonków, a nadto nie tylko ich wspólne dzieci lecz także dzieci jednego z nich. Tym samym podkreślono, że decyzja Wójta Gminy R. przyznająca stronie prawo do świadczeń rodzinnych także na dziecko jej męża została wydana prawidłowo i brak było podstaw do stwierdzenia jej nieważności natomiast decyzja Kolegium z 20 stycznia 2023 r., mocą której stwierdzono nieważność tego rozstrzygnięcia jest wadliwa i dlatego to w stosunku do niej należało orzec o stwierdzeniu nieważności.
Skargę na powyższą decyzję Kolegium z 28 kwietnia 2023 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Prokurator Prokuratury Rejonowej w Z. domagając się stwierdzenia nieważności ewentualnie uchylenia tego aktu w całości. Skarżący podniósł zarzut rażącego naruszenia art. 4 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wywodząc, że strona nie jest osobą uprawnioną do otrzymania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami w odniesieniu do dziecka, którego nie jest rodzicem. Podkreślił bowiem, że katalog osób uprawnionych do tych świadczeń określony w art. 4 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma charakter zamknięty i obejmuje rodziców, jednego z rodziców, opiekuna prawnego lub faktycznego dziecka, a także osobę uczącą się, natomiast nie wskazano tam małżonka rodzica dziecka. Równocześnie skarżący Prokurator zakwestionował stanowisko Kolegium oparte na odwołaniu się do definicji pojęć "dziecko" i "rodzina" sformułowanych w powyższej ustawie wywodząc, że znajdują one zastosowanie przy ustalaniu dochodu rodziny branego pod uwagę w ramach rozstrzygania o świadczeniach rodzinnych. Czym innym jest natomiast legitymacja osoby uprawnionej do pobierania zasiłku rodzinnego, zwłaszcza że świadczenie to ma wprawdzie na celu pokrycie kosztów utrzymania dziecka, jednak zgodnie z wyrażonym w judykaturze poglądem jest świadczeniem przysługującym nie dzieciom lecz ich rodzicom.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej wniosło o jej oddalenie i podnosząc argumentację analogiczną do tej, którą zawarło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wywiodło, że nie znajduje podstaw do zmian zajętego w sprawie stanowiska.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Z brzmienia art. 145 § 1 powyższej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może natomiast kierować się tu względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.
W tym kontekście uznano, że skarga nie podlega uwzględnieniu. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) wykazała bowiem, że zaskarżony akt odpowiada wymogom prawa.
Przedmiotem skargi jest w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie, mocą którego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej stwierdziło nieważność decyzji własnej z 20 stycznia 2023 r. o stwierdzeniu nieważności decyzji Wójta Gminy R. przyznającej stronie zasiłki rodzinne wraz z dodatkami na czworo dzieci, w tym na dwoje wspólnych z małżonkiem, jedno będące jej dzieckiem z poprzedniego związku oraz jedno będące dzieckiem jej męża z poprzedniego małżeństwa.
W ocenie Sądu Kolegium trafnie uznało, że jego uprzednia decyzja z 20 stycznia 2023 r. stwierdzająca nieważność rozstrzygnięcia organu pierwszoinstancyjnego sama jest dotknięta jest wadą nieważności.
Należy w tym miejscu zaznaczyć, że przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy, która już została rozstrzygnięta kontrolowaną decyzją, albowiem decyzja, o której mowa w art. 158 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, jakkolwiek jest decyzją wydaną w sprawie administracyjnej, to jednak sprawy tej nie rozstrzyga. Przedmiotem postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest jedynie zbadanie, czy kwestionowana decyzja nie jest dotknięta wadą prawną wymienioną w art. 156 § 1 tego Kodeksu (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2022 r., sygn. akt II GSK 935/10, publ. Lex nr 3438950). Działanie organu w tym postępowaniu wymaga więc zupełnie innego podejścia niż w postępowaniu zwykłym. Nastawione powinno być wyłącznie na poszukiwanie najcięższych wad, o których mowa w art. 156 § 1 powyższego Kodeksu. To zaś również oznacza, że żadne inne uchybienia, nawet jeśli mają miejsce, nie mogą być w tym postępowaniu uwzględnione, bo nie mogą prowadzić do stwierdzenia nieważności badanego orzeczenia (patrz: M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel - Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego; uwagi dotyczące art. 156, publ. System Informacji Prawnej Lex). Stwierdzenie nieważności odnosi się jedynie do najistotniejszych, tkwiących w decyzji uchybień, stanowiąc zarazem najdalej idącą ich konsekwencję. Dotyczy ono w zasadzie wad materialnych decyzji, które skutkują nieprawidłowym ukształtowaniem stosunku prawnego. Wady proceduralne same w sobie nie skutkują zwykle zniweczeniem prawa lub obowiązku, lecz powodują konieczność przeprowadzenia procedury zmierzającej do ich określenia przy prawidłowo dokonanych czynnościach procesowych (vide: B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz; 2019 r., s. 638).
W treści decyzji z 20 stycznia 2023 r. (stwierdzającej nieważność decyzji organu pierwszej instancji o przyznaniu świadczeń rodzinnych) powołano w podstawie prawnej przesłankę określoną w art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. W przepisie tym wymieniono dwie odrębne podstawy nieważności, których zakresy, co do zasady, nie pokrywają się. Wada polegająca na wydaniu decyzji bez podstawy prawnej obejmuje sytuację, w której albo nie ma przepisu prawnego, który umocowuje administrację publiczną do działania, albo też przepis jest, ale nie spełnia wymagań podstawy prawnej działania organów tej administracji, polegającego na wydawaniu decyzji administracyjnych i postanowień, rozumianych jako indywidualne akty administracyjne zewnętrzne (por. Z. Kmieciak, J. Wegner, M. Wojtuń - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, uwagi do art. 156, publ. System Informacji Prawnej Lex oraz wyrok NSA z 22 września 2021 r., sygn. akt II OSK 87/21, publ. Lex nr 3265075). Odrębnie kwalifikować należy natomiast zdarzenia mieszczące się w przesłance "rażącego naruszenia prawa", która stanowi klauzulę generalną i ma charakter oceny. Jak jednak jednolicie przyjmuje się w judykaturze oraz w literaturze przedmiotu, omawiane pojęcie musi być interpretowane wąsko, co oznacza, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić tylko wówczas, gdy podjęte rozstrzygnięcie jest w sposób oczywisty sprzeczne z treścią nie budzącej wątpliwości i mającej zastosowanie w danej sprawie normy prawnej. Chodzi zatem tyko o takie ułomności decyzji, które w świetle przepisów stanowiących podstawę podjętego rozstrzygnięcia mają charakter ewidentnie sprzeczny z logiką czy istotą danej instytucji prawnej. (por. wyrok NSA z 26 listopada 2021 r., sygn. akt II GSK 1822/21; publ. LEX nr 3282335 oraz Z. Kmieciak, J. Wegner, M. Wojtuń - Kodeks postępowania administracyjnego...). W tym kontekście należy zaaprobować tezę, zgodnie z którą z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia wówczas, gdy właściwy organ wydaje orzeczenie z oczywistym naruszeniem przepisu, którego treść nie budzi zasadniczych wątpliwości interpretacyjnych i który ma istotne znaczenie w ramach podstawy prawnej rozstrzygnięcia" (vide: wyrok NSA z 25 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 3024/19, publ. LEX nr 3284135).
Zdaniem Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy brak było dostatecznych podstaw do formułowania twierdzeń o tym, aby decyzja Wójta Gminy R. przyznająca świadczenia rodzinne dotknięta była tego rodzaju wadą kwalifikowaną. Stwierdzając nieważność rzeczonego rozstrzygnięcia (mocą decyzji z 20 stycznia 2023 r.) Kolegium uznało, że doszło tu do rażącego naruszenia prawa, gdyż zasiłek rodzinny wraz z dodatkami został przyznany stronie na czworo dzieci, przy czym jedno z nich to dziecko jej męża z poprzedniego związku, w odniesieniu do którego nie była osobą uprawnioną do pobierania tych świadczeń.
Stwierdzenie nieważności mogłoby być w takiej sytuacji uzasadnione, jednak wyłącznie wtedy, gdyby ustalono jednoznacznie, że wyżej wymieniona rzeczywiście nie mieści się w kręgu osób uprawnionych do pobierania na to dziecko spornych świadczeń a równocześnie fakt ten nie budził jakichkolwiek wątpliwości. Dokumenty zalegające w aktach niniejszej sprawy nie potwierdzają jednak tej okoliczności w sposób jednoznaczny, zaś z uzasadnienia decyzji z 20 stycznia 2023 r. także nie wynika, aby oparto ją na całkowicie wolnym od wątpliwości ustaleniu, że strona nie jest żadną z osób wymienionych w katalogu osób uprawnionych do pobierania na wspomniane dziecko zasiłku rodzinnego.
Katalog ten ustawodawca określił w art. 4 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdzie wskazano: (1) rodziców, jednego z rodziców albo opiekuna prawnego dziecka; (2) opiekuna faktycznego dziecka i (3) osobę uczącą się. Tymczasem w treści powołanej decyzji z 20 stycznia 2023 r. ograniczono się do stwierdzenia, że przedmiotowe dziecko jest synem męża strony z poprzedniego małżeństwa, a zatem, skoro nie jest ona dla tego dziecka rodzicem (lecz macochą), nie może skutecznie ubiegać się o zasiłek rodzinny na pokrycie wydatków związanych z jego utrzymaniem. Jakkolwiek jednak pozostaje bezspornym, że wyżej wymieniona nie jest matką wspomnianego dziecka (sama zresztą wcale tak nie twierdziła, a jedynie wymieniła to dziecko we wniosku jako wchodzące w skład jej rodziny), to w powołanej decyzji nie rozważono, czy nie jest w doniesieniu do niego inną osobą wskazaną w art. 4 ust. 2 cytowanej regulacji i w tych ramach w ogóle nie wzięto pod uwagę, że może być dlań opiekunem faktycznym. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy tego nie wyklucza, a skoro jest poza sporem, że pozostaje w związku małżeńskim z ojcem tego dziecka i wszyscy oni tworzą rodzinę (wspólne gospodarstwo domowe), to istnieje prawdopodobieństwo, że właśnie tak może być. Pod pojęciem opiekuna faktycznego w świetle art. 3 pkt 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozumieć osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Jak wspomniano wyżej, strona tworzy rodzinę ze wskazanym dzieckiem oraz jego ojcem, co może wskazywać, że wspólnie z mężem faktycznie się nim opiekuje, a równocześnie choć z akt sprawy wynika, że przed wydaniem decyzji o przyznaniu świadczenia go nie przysposobiła, to jednak nie można z góry zakładać, iż nie wystąpiła z wnioskiem o jego przysposobienie. Fakt ten wymagał zbadania tym bardziej, że matka rzeczonego dziecka nie żyje. Powyższa okoliczność nie została w żaden sposób wyjaśniona ani skomentowana w decyzji z 20 stycznia 2023 r., a w rezultacie Kolegium trafnie uznało, że decyzja ta rażąco narusza art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż w takich warunkach brak było dostatecznych podstaw do stosowania tak daleko idącej sankcji, jaką jest stwierdzenie nieważności rozstrzygnięcia o przyznaniu spornych świadczeń.
Po drugie - przyjdzie zauważyć, że wspomniana decyzja Kolegium z 20 stycznia 2023 r. rażąco narusza powołany przepis także w inny sposób. Mianowicie, w jej sentencji określono, że stwierdza ona "nieważność decyzji Wójta Gminy R. z dnia 15.01.2020 r. nr [...] w sprawie przyznania stronie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego" i nie wskazano, aby stwierdzenie nieważności odnosiło się wyłącznie do świadczeń przyznanych jej na sporne dziecko. Konkluzja taka wynika wprawdzie wprost z uzasadnienia tego aktu, jednak skoro w jego sentencji tego nie doprecyzowano, pozostaje ona w sprzeczności z uzasadnieniem, gdyż jej brzmienie wskazuje de facto, że stwierdzenie nieważności odnosi się do wszystkich świadczeń objętych decyzją organu pierwszej instancji z 15 stycznia 2020 r., a więc także tych przyznanych na pozostałe dzieci, co do prawidłowości przyznania których wątpliwości nie było.
W tym kontekście zarzuty skargi nie mogły odnieść skutku. Argumentacja podnoszona przez skarżącego Prokuratora koncentruje się - podobnie zresztą jak uzasadnienie decyzji Kolegium z 20 stycznia 2023 r., przede wszystkim na braku możliwości przyznania zasiłku rodzinnego danej osobie na dziecko jej współmałżonka z poprzedniego związku. Skład orzekający w niniejszej sprawie przychyla się do wyrażonego w skardze poglądu, zgodnie z którym katalog osób uprawnionych do spornego świadczenia ma charakter zamknięty i określony został jasno w art. 4 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, natomiast za chybione należy uznać wywody Kolegium z zaskarżonej decyzji, gdzie nawiązano w niniejszym zakresie do art. 3 pkt 4 i 16 powołanej regulacji. Przyjdzie bowiem wyjaśnić, że w tych ostatnich przepisach sformułowano definicje pojęć: "dziecko" oraz "rodzina" obowiązujące na gruncie tej ustawy i uwzględniane między innymi przy ustalaniu dochodu rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 2 tej regulacji, natomiast cel wspomnianych unormowań, które zamieszczono w "słowniczku" ustawowym nie polega na wyznaczeniu zakresu podmiotowego beneficjentów zasiłku rodzinnego ani też na poszerzeniu tego zakresu wskazanego przecież wyczerpująco w art. 4 ust. 2 powołanej ustawy. Sąd aprobuje również powiązane z tym poglądem stanowisko skarżącego o tym, że prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami przysługuje rodzicom (opiekunom) a nie dzieciom. Chociaż bowiem świadczenia te służą niewątpliwie zaspokajaniu potrzeb życiowych dzieci, to jednak rodzice (opiekunowie) są dysponentami otrzymanych w niniejszym zakresie środków i skoro z treści wspomnianego art. 4 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika wyraźnie, że przysługują one nie dzieciom a im, stąd właśnie oni są w istocie jego adresatami.
Skład orzekający w niniejszej sprawie dostrzega jednak, że opisane wyżej zagadnienie może budzić pewne wątpliwości interpretacyjne i zasadniczo to one legły u podstaw przyznania stronie zasiłku rodzinnego na dziecko małżonka. Jakkolwiek zastosowana w tych ramach przez Wójta Gminy R. wykładnia systemowa art. 4 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana w powiązaniu z art. 3 pkt 4 i 16 tej ustawy jest błędna, to jednak nie można formułować twierdzeń, aby wspomniany organ naruszył tu prawo w sposób rażący, uzasadniający stwierdzenie nieważności podjętego przezeń rozstrzygnięcia. O rażącym naruszeniu prawa można by bowiem mówić jedynie w przypadku jaskrawej sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może więc zostać naruszony wyłącznie przepis, który nie wymaga stosowania wykładni i nie budzi żadnych wątpliwości co do sposobu jego stosowania (por. wyrok NSA z 6 lutego 1995 r., sygn. akt II SA 1531/94, publ. ONSA 1996/1 p[oz. 37 oraz W. Chróścielewski, Z. Kmieciak – Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. uwagi do art. 156; System Informacji Prawnej Lex).
W tym stanie rzeczy, abstrahując od trafności wywodów ujętych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, samo to rozstrzygnięcie należało uznać za prawidłowe, gdyż na jego mocy Kolegium słusznie stwierdziło nieważność swojej wcześniejszej decyzji, skoro ta ostatnia stwierdzała nieważność rozstrzygnięcia o przyznaniu spornych świadczeń w sposób rażąco bezpodstawny, to jest po pierwsze - bez jednoznacznego potwierdzenia koniecznymi ustaleniami, że strona nie mieści się w katalogu osób określonych w art. 4 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (a w szczególności bez ustalenia, czy nie jest osobą wskazaną w pkt. 2 tego unormowania), po drugie - obejmując w sentencji stwierdzeniem nieważności wszystkie świadczenia przyznane stronie przez Wójta Gminy R. , choć w uzasadnieniu wskazał, że chodzi tylko o świadczenia na rzecz wskazanego dziecka i po trzecie - stwierdził nieważność na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego przyjmując, że zaistniałe w sprawie uchybienie jest rażącym naruszeniem prawa mimo, że wynikało ono w istocie z wątpliwości interpretacyjnych dotyczących stosowanego przez organ pierwszej instancji uregulowania.
Zważywszy wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza prawa w stopniu mogącym uzasadniać jego wzruszenie i dlatego działając na podstawie art. 132 oraz art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym orzekł o oddaleniu skargi.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI