II SA/Gl 1335/22

II SA/Gl 1335/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2022-12-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Elżbieta Kaznowska
Rafał Wolnik /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Gapiński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 976/23 - Wyrok NSA z 2024-05-07
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 4 lipca 2022 r. nr SKO.4106.552.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Wójt Gminy W. decyzją z dnia 19 kwietnia 2022 r., działając m.in. na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r., po rozpoznaniu wniosku skarżącego Z. W., odmówił przyznania mu prawa świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem L. W.
W uzasadnieniu organ wskazał, że ojciec skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nadto, pozostaje on w związku małżeńskim z D. W., legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji podał też, że skarżący nie pracuje zawodowo, lecz właśnie sprawuje opiekę nad swoim ojcem. Wobec tego uznał, że skoro niepełnosprawność ojca skarżącego powstała po 25 roku życia, a także pozostaje on w związku małżeńskim, a jego współmałżonka nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu nie można przyznać.
Na skutek odwołania wniesionego przez skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz obowiązujący stan prawny w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium wskazało, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niezgodny z Konstytucją, stąd też nie jest dopuszczalne oparcie na tej podstawie decyzji odmawiającej przyznania prawa do tego świadczenia. Jednakże zdaniem organu odwoławczego druga z podstaw wydania decyzji odmownej pozostaje aktualna, albowiem zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium podkreśliło, że D. W. nie legitymuje się takim orzeczeniem. Zatem w ocenie Kolegium nie można przyznać wnioskowanego świadczenia kierując się zasadami współżycia społecznego czy słuszności, w sytuacji nawet bardzo trudnych okoliczności życiowych dotyczących wnioskodawcy.
W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, która miała wpływ na wynik sprawy, tj. art. 128, art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359), zwanej dalej k.r.i.o., w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a u.ś.r. przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że skarżącemu, na którym spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującemu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad niepełnosprawnym ojcem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego; art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a u.ś.r. i niezasadne uznanie, że skarżący nie jest uprawniony do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nim, ponieważ jego żona żyje i to na niej spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do męża; art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność, iż osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek z przyczyn zdrowotnych nie może zająć się mężem, stanowi negatywną przesłankę do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący zarzucił także naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i bezpodstawne przyjęcie, że D. W. jest w stanie opiekować się mężem, gdyż nie legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy jej stan zdrowotny nie umożliwia jej opieki nad mężem. Wobec tego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie albowiem kontrolowane w niniejszej sprawie decyzje są zgodne z prawem.
Przypomnieć na wstępie przyjdzie, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 17 u.ś.r. Zgodnie z jego ust. 1 pkt 4 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.i.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nadto, na mocy ust. 1a tego artykułu, osobom o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 1); nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 2); nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 3). Natomiast na mocy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W niniejszej sprawie organ odwoławczy odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż opiekę nad jego ojcem powinna sprawować żona ojca, tj. matka skarżącego, albowiem nie posiada ona orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Rozstrzygając tą sporną kwestię wskazać przyjdzie, że zagadnienie związane ze sprawowaną przez dziecko opieką nad rodzicem, w takiej konfiguracji z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie, zostało objęte rozstrzygnięciem uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, zgodnie z którą warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest m.in. legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).Tymczasem w niniejszej sprawie, małżonka ojca skarżącego nie legitymuje się takim orzeczeniem (legitymuje się jedynie orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności).
Zauważyć też przyjdzie, że już po podjęciu powyższej uchwały zapadły wyroki wskazujące wyraźnie, iż warunkiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez krewnych zobowiązanych w dalszej kolejności, jest posiadanie przez małżonka osoby niepełnosprawnej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (zob. wyrok NSA z dnia 23 listopada 2022 r., sygn. I OSK 28/22). W wyroku tym Sąd stwierdził, że "pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej". Podobnie NSA orzekł w wyroku z dnia 12 stycznia 2023 r., sygn. akt I OSK 354/22, w którym uznał, iż "fakt, że małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza możliwość ustalenia, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dalszym osobom, na których wobec osoby wymagającej opieki ciąży obowiązek alimentacyjny, i które w związku ze sprawowaną opieką zrezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmują takiej aktywności".
Nadto dodać przyjdzie, iż w przytoczonej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Stwierdził też, że w takim razie nie dochodzi do powstania sprzeczność z zasadami Konstytucji RP.
Skład Sądu obecnie orzekający w sprawie jest związany powyższą uchwałą i ma obowiązek interpretować przepisy zgodnie ze stanowiskiem w niej wyrażonym. Podkreślić bowiem trzeba, że ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl bowiem art. 269 § 1 zd. pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.
Zaznaczyć także wypadnie, że powyższa uchwała została podjęta wobec trwałej i rzeczywistej rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych (art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), która to jest specyficznym rodzajem orzeczenia rozstrzygającym pytanie prawne (tzw. uchwała abstrakcyjna). W przypadku jej podjęcia chodzi o zapewnienie stałości, pewności i bezpieczeństwa obrotu prawnego oraz zapewnienia respektowania zasady równości wobec prawa, tak by osoby znajdujące się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej otrzymały takie samo rozstrzygnięcie.
Podsumowując wskazać należy, że skarżący wnioskujący o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem nie może tego świadczenia otrzymać. Na przeszkodzie stoi fakt, że ojciec jest żonaty a jego żona nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W świetle wspomnianej uchwały nie ma tu znaczenia faktyczny stan zdrowia żony ojca skarżącego. Jedynym kryterium oceny przez organy może tu być odpowiednie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności.
Mając na uwadze powyższe stwierdzić przyjdzie, że zarzuty skargi okazały się niezasadne, a organy orzekające w niniejszej sprawie nie naruszyły przepisów czy to prawa materialnego lub też procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stąd też skarga na podstawie art. 151 p.p.s.a. podlegała oddaleniu.
Dodać jeszcze wypadnie, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a. wobec zgodnego wniosku skarżącego i organu w tym zakresie. Z kolei powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl