II SA/Gl 13/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2024-04-19
NSAAdministracyjneWysokawsa
pomoc społecznadom pomocy społecznejopłata za pobytustalenie odpłatnościprawo administracyjnekodeks postępowania administracyjnegoustawa o pomocy społecznejstudentmożliwości finansowezwolnienie z opłaty

WSA uchylił decyzję SKO i organu pierwszej instancji w sprawie opłaty za pobyt w DPS, uznając, że organy błędnie ustaliły wysokość opłaty, nie uwzględniając sytuacji majątkowej i możliwości studenta zobowiązanego do jej ponoszenia.

Skarżący J.L. zaskarżył decyzję SKO utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza o ustaleniu opłaty za pobyt jego babci w domu pomocy społecznej. Skarżący argumentował, że jako student dzienny, utrzymywany przez rodziców, nie powinien ponosić opłaty, a organy nie uwzględniły jego możliwości finansowych zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. WSA uznał skargę za zasadną, stwierdzając, że organy obu instancji błędnie zinterpretowały przepisy, skupiając się jedynie na kryterium dochodowym i pomijając sytuację osobistą i majątkową Skarżącego. Sąd uchylił zaskarżone decyzje i nakazał ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wszystkich okoliczności.

Sprawa dotyczyła opłaty za pobyt babci Skarżącego w domu pomocy społecznej (DPS). Organ pierwszej instancji (Burmistrz Miasta Z.) ustalił dla Skarżącego miesięczną odpłatność za pobyt babci, wskazując na jego dochody i przekroczenie kryterium dochodowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) utrzymało tę decyzję w mocy, argumentując, że postępowanie o ustalenie opłaty jest odrębne od postępowania o zwolnienie z niej, a okoliczności rodzinne i majątkowe Skarżącego będą miały znaczenie jedynie w osobnym postępowaniu o zwolnienie. Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, zaskarżył decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Gliwicach. Zarzucił naruszenie prawa materialnego (art. 61 ust. 2d u.p.s.) i procesowego (art. 7, 8, 77, 80 k.p.a.), twierdząc, że organy pominęły jego sytuację jako studenta dziennego, utrzymywanego przez rodziców, co powinno być uwzględnione przy ustalaniu opłaty zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. WSA uznał skargę za zasadną. Sąd wskazał, że organy obu instancji błędnie zinterpretowały przepisy ustawy o pomocy społecznej, w szczególności art. 61 ust. 2d i art. 64 u.p.s. w związku z art. 103 ust. 2 u.p.s. Sąd podkreślił, że w przypadku odmowy zawarcia umowy, ale zgody na wywiad środowiskowy, organy powinny uwzględnić nie tylko kryterium dochodowe, ale także możliwości finansowe osoby zobowiązanej, wynikające z jej sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej. WSA zwrócił uwagę, że nowelizacja art. 64 u.p.s. rozszerzyła krąg osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty, w tym osób zobowiązanych do jej wnoszenia. Sąd stwierdził, że organy pominęły kluczowe okoliczności podnoszone przez Skarżącego (status studenta, brak własnych dochodów, obowiązek alimentacyjny rodziców) i nie rozpatrzyły jego wniosku o zwolnienie z opłaty. W konsekwencji, WSA uchylił zaskarżoną decyzję SKO oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza, nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wskazówek sądu, w tym oceny możliwości płatniczych Skarżącego i rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłaty.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, organy powinny uwzględniać indywidualne możliwości finansowe i osobiste osoby zobowiązanej, a nie tylko kryterium dochodowe, zwłaszcza gdy osoba ta jest studentem dziennym i nie osiąga własnych dochodów.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej nakazuje uwzględnienie dochodów i możliwości osoby zobowiązanej przy ustalaniu opłaty. Pominięcie tej zasady, a skupienie się wyłącznie na kryterium dochodowym, stanowi wadliwą wykładnię prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (25)

Główne

u.p.s. art. 61

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 61 § ust. 2

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 61 § ust. 2d

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 61 § ust. 2e

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 64

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 103 § ust. 2

Ustawa o pomocy społecznej

Pomocnicze

u.p.s. art. 59 § ust. 1

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 60 § ust. 1

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 62

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 106

Ustawa o pomocy społecznej

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 75

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 78 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

P.u.s.a. art. 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy nie uwzględniły indywidualnych możliwości finansowych i osobistych Skarżącego (studenta dziennego) przy ustalaniu opłaty za pobyt babki w DPS, co stanowi naruszenie art. 103 ust. 2 u.p.s. Skarżący ma prawo ubiegać się o zwolnienie z opłaty w toku postępowania o jej ustalenie, co wynika ze zmiany art. 64 u.p.s. Organy naruszyły zasady postępowania administracyjnego (prawdy obiektywnej, wyczerpującego zebrania materiału dowodowego) poprzez pominięcie istotnych okoliczności faktycznych.

Godne uwagi sformułowania

organy obu instancji dokonały wadliwej wykładni art. 61 ust. 2d oraz art. 64 pkt 3 u.p.s. w związku z art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Wskutek dokonania błędnej wykładni wskazanych przepisów prawa materialnego w rozpoznawanej sprawie doszło także do naruszenia przepisów postępowania Organy administracji publicznej winny kierować się zasadą prawdy obiektywnej co oznacza, że z urzędu powinny podejmować wszelkie działania zmierzające do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy

Skład orzekający

Artur Żurawik

przewodniczący

Grzegorz Dobrowolski

członek

Agnieszka Kręcisz-Sarna

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących ustalania opłat za pobyt w domach pomocy społecznej, zwłaszcza w kontekście sytuacji osób zobowiązanych będących studentami lub mających ograniczone możliwości finansowe, a także możliwość ubiegania się o zwolnienie z opłaty w toku postępowania o jej ustalenie."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o pomocy społecznej i może wymagać uwzględnienia lokalnych uwarunkowań lub innych przepisów w podobnych sprawach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest indywidualne podejście organów administracji do sytuacji życiowej osób zobowiązanych do ponoszenia opłat, szczególnie w przypadku studentów. Podkreśla również znaczenie aktualnej wykładni przepisów i możliwości dochodzenia swoich praw przez obywateli.

Student musi płacić za babcię w DPS? Sąd: Organy muszą patrzeć szerzej niż tylko na dochody.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 13/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-04-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna /sprawozdawca/
Artur Żurawik /przewodniczący/
Grzegorz Dobrowolski
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61, art. 62, art. 64, art. 103 ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 8, art. 75, art. 77, art. 80, art. 107
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 6 listopada 2023 r. nr SKO.IV/424/2587/2023 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta Z. z dnia 18 sierpnia 2023 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej na rzecz skarżącego 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 6 listopada 2023 r. nr SKO.IV/424/2587/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (dalej "Kolegium" lub "Organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Burmistrza Miasta Z. (dalej "Burmistrz" lub "Organ pierwszej instancji") z [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.
Powyższa decyzja Kolegium zapadła w następującym stanie sprawy.
Organ pierwszej instancji ustalił dla J. L. (dalej "Skarżący") miesięczną odpłatność za pobyt babki w Domu Pomocy Społecznej w Z. (dalej "DPS") od dnia 1 kwietnia 2023 r. na czas nieokreślony, przy czym za okres od 1 kwietnia 2023 r. do 31 marca 2024 r. w wysokości 389,59 zł, a od 1 kwietnia 2024 r. na czas nieokreślony w wysokości 144,21 zł. Skarżący został zobowiązany do wnoszenia opłat w terminie do 5 dnia każdego miesiąca za dany miesiąc.
Podstawę prawną decyzji stanowiły w szczególności przepisy art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. b i ust. 2d, art. 62 ust. 2 i ust. 3, art. 101 ust. 6, art. 103 ust. 2, art. 106 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.; dalej "u.p.s.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej "k.p.a.").
W uzasadnieniu decyzji Burmistrz wskazał, że decyzją z 26 czerwca 2019 r. babka Skarżącego została skierowana do DPS, a następnie na mocy decyzji z 8 lipca 2019 r. została umieszczona w DPS. Decyzją z 26 czerwca 2019 r. z późniejszymi zmianami została ustalona odpłatność za pobyt babki Skarżącego w DPS. Opłata została ustalona zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s., tj. w wysokości nie więcej niż 70% dochodu mieszkańca domu pomocy społecznej. Wskazane decyzje są ostateczne.
Babka Skarżącego do dnia 31 marca 2023 r. na podstawie umowy z 6 marca 2020 r. ponosiła pełną odpłatność za pobyt w DPS. Począwszy od 1 kwietnia 2023 r. babka Skarżącego ponosi częściową odpłatność w wysokości 2.676,84 zł miesięcznie stanowiącą 70% posiadanego dochodu w kwocie 3.824,05 zł. Natomiast zgodnie z umową babka Skarżącego ponosi dobrowolnie dodatkową odpłatność za pobyt w placówce w wysokości 1000 zł miesięcznie.
Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS wynosi 4.839,20 zł. Sytuacja majątkowa babki Skarżącego ustalona na podstawie przeprowadzonych wywiadów środowiskowych nie pozwala na ponoszenie przez nią pełnej wysokości opłaty za pobyt w DPS. Kwota stanowiąca różnicę między średnim kosztem utrzymania w DPS a opłatami wnoszonymi przez babkę Skarżącego wynosi 1.162,36 zł.
Z ustaleń rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ojcem, matką oraz małoletnim bratem. Zobowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt babki w DPS są w kolejności: matka Skarżącego jako córka oraz Skarżący jako wnuk. W marcu 2023 r. miesięczny dochód w rodzinie Skarżącego wynosił 8.758,36 zł (wynagrodzenie matki Skarżącego 7.776,86 zł oraz premia za 2022 r. – 11.778,00 zł). Suma dochodów z uwzględnieniem dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kryterium dochodowe rodziny wynosi 8.753,86 zł, dochód na osobę w rodzinie wynosi 2.189,59 zł i przekracza 300% kryterium na osobę w rodzinie wynikające z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Stąd Skarżący jest obowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt babki w DPS począwszy od dnia powstania obowiązku wnoszenia opłat, tj. od 1 kwietnia 2023 r. do 31 marca 2024 r. w wysokości 389,59 zł miesięcznie. Z uwagi na fakt, że luty 2024 r. jest ostatnim miesiącem doliczenia odpowiedniej części dochodu jednorazowego, dochód rodziny w marcu 2024 r. wynosi 7.776,86 zł, dochód na osobę w rodzinie wynosi 1.944,21 zł i przekracza 300% kryterium na osobę w rodzinie wynikające z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Stąd Skarżący jest obowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt babki w DPS począwszy od dnia 1 kwietnia 2024 r. na czas nieokreślony w wysokości 144,21 zł miesięcznie.
Burmistrz przesłał Skarżącemu propozycję zawarcia umowy w sprawie ustalenia opłaty za pobyt babki w DPS, jednakże Skarżący propozycji nie przyjął i umowy nie podpisał. W związku z tym wysokość opłaty ustalono w drodze decyzji. Ustalając odpłatność Burmistrz za podstawę przyjął połowę kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy średnim kosztem utrzymania w DPS a opłatą ponoszoną przez babkę Skarżącego i proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych do jej wnoszenia. Z uwzględnieniem, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. 1.800,00 zł.
W odwołaniu od decyzji Skarżący wniósł o zwolnienie z odpłatności za pobyt babki w DPS wskazując, że nie wzięto pod uwagę żadnych okoliczności zawartych w wywiadzie rodzinnym zgodnie z art. 64 pkt 3 u.p.s. Organ pominął także, że Skarżący jest studentem studiów dziennych i nie ma możliwości podjęcia żadnej pracy.
Zaskarżoną obecnie decyzją Kolegium utrzymało rozstrzygnięcie Organu pierwszej instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji Organ odwoławczy szczegółowo opisał okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy, a następnie przywołał treść przepisów art. 8 ust. 3 i ust. 4, art. 60 i art. 61 u.p.s. Kolegium podkreśliło, że Organ pierwszej instancji był uprawniony do ustalenia opłat za pobyt babki Skarżącego w DPS w drodze decyzji administracyjnej z uwagi na brak zawarcia umowy w tym zakresie. Dochód rodziny został prawidłowo ustalony na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. Dla obowiązku ponoszenia opłaty nie mają znaczenia podniesione przez Skarżącego okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej czy majątkowej. Mogą one natomiast stanowić podstawę do wydania przez organ rozstrzygnięcia o zwolnieniu z obowiązku ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 u.p.s. Postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty. Najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku. Wobec powyższego podnoszone w odwołaniu kwestie będą miały znaczenie w postępowaniu wszczętym na wniosek Skarżącego w sprawie o zwolnienie częściowe lub całkowite z opłaty za pobyt babki w DPS.
W skardze na decyzję Kolegium Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Skarżący podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art. 61 ust. 2d u.p.s. poprzez błędne zastosowanie polegające na pominięciu intencji ustawodawcy oraz pominięcie, że przy ustalaniu opłaty uwzględnia się nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej, o czym wyraźnie stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s., a w konsekwencji pominięcie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji przesłanek z art. 103 ust. 2 u.p.s.
Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 77 § 1 i art. 7 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, odnoszących się do dochodów oraz możliwości finansowych i zarobkowych Skarżącego jako osoby zobowiązanej. Ponadto zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji polegający na bezzasadnym przyjęciu, że Skarżący powinien ponosić opłatę za pobyt swojej babki w DPS w określonej wysokości. Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentu, tj. zaświadczenia o statusie studenta z 21 listopada 2023 r. wydane przez [...].
W uzasadnieniu skargi Skarżący podkreślił, że jedyny dochód rodziny stanowi wynagrodzenie jego matki. Skarżący jest kawalerem i studentem studiów dziennych. Jako student nie ma możliwości podjęcia pracy i aktualnym wobec niego pozostaje obowiązek alimentacyjny jego rodziców. Przy wydawaniu decyzji organy odwołały się wyłącznie do kryterium dochodowego, pomijając możliwości osoby zobowiązanej, o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s.
Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie).
Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Organu pierwszej instancji wykazała, że są one dotknięte wadami uzasadniającymi ich uchylenie.
W rozpatrywanej sprawie, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, Skarżącemu zaproponowano zawarcie umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., jednakże Skarżący nie przystąpił do jej podpisania. Wobec tego Skarżącemu ustalono w drodze decyzji administracyjnej odpłatność za pobyt babki w DPS za okres od 1 kwietnia 2023 r. na czas nieokreślony. Skarżący wskazał, że prawidłowo ustalono, że jego babka została umieszczona w DPS i do dnia 31 marca 2023 r. ponosiła pełną odpłatność za ten pobyt. Natomiast od dnia 1 kwietnia 2023 r. ponosi częściową odpłatność za pobyt. Prawidłowo podano też, że koszt utrzymania mieszkańca w DPS wynosi 4.839,20 zł i po wniesieniu opłaty przez babkę Skarżącego do zapłaty pozostaje kwota 1.162,36 zł. Jednakże zdaniem Skarżącego nie może on być osobą zobowiązaną do ponoszenia pozostałej części opłaty z uwagi na okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej i osobistej, które w myśl art. 103 ust. 2 u.p.s. organy winny były uwzględnić przy wydawaniu decyzji.
W tych okolicznościach faktycznych należy przybliżyć regulacje prawne mające zastosowanie w sprawie.
Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Przy czym osoby określone w pkt 2 i 3 oraz gmina nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. W myśl z kolei art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Następnie należy wskazać, że opłata obciążająca małżonka, wstępnych i zstępnych za pobyt danej osoby w domu pomocy społecznej może zostać nałożona albo na podstawie umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. albo na podstawie decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Natomiast w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d u.p.s.). Zgodnie zaś z art. 61 ust. 2e u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.
Jak wynika z zacytowanych regulacji w przypadku odmowy przez osoby zobowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. zawarcia umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. należy rozróżnić dwie sytuacje. Pierwszą w której osoba zobowiązana odmawia zawarcia umowy, ale wyraża zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 61 ust. 2d u.p.s.) oraz drugą, w której osoba ta odmawia i zawarcia umowy i przeprowadzenia wywiadu (art. 61 ust. 2e u.p.s.). W sytuacji pierwszej organy gminy winny uwzględnić nie tylko kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., lecz także możliwości osoby zobowiązanej, przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej. W sytuacji drugiej przy ustaleniu wysokości opłaty znajdzie zastosowanie tylko kryterium dochodowe (por. wyrok NSA z 20 lipca 2023 r., I OSK 1620/23, opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").
Należy również wskazać na zmianę brzmienia art. 64 u.p.s., która nastąpiła z dniem 4 października 2019 r. na mocy art. 1 pkt 8 lit. a) ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1690). W art. 64 u.p.s. dodano, że z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej mogą być zwolnione częściowo lub całkowicie zarówno osoby wnoszące opłatę, jak i osoby obowiązane do wnoszenia opłaty. Rozszerzono zatem krąg osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty o osoby obowiązane do wnoszenia opłaty. Jak wynika z uzasadnienia projektu ww. ustawy zmieniającej (druk Sejmu RP VIII kadencji nr 3524 rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego) skutkiem zmiany brzmienia art. 64 u.p.s. jest poszerzenie możliwości zwalniania z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, obok osób wnoszących opłatę, również osób zobowiązanych do wnoszenia opłat zgodnie z przepisami ustawy, ale jeszcze ich niewnoszących.
W wyniku zmiany brzmienia art. 64 u.p.s. prezentowany w orzecznictwie pogląd o ograniczeniu w tym przepisie kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty do osób wnoszących opłatę stał się nieaktualny. Konkludując osoba obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. Organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia o zwolnieniu z opłat w decyzji ustającej ich wysokość (por. wyroki NSA: z 11 stycznia 2023 r., I OSK 318/22; z 12 lipca 2023 r., I OSK 1588/22 – opubl. w CBOSA).
Odnosząc powyższe uwagi natury ogólnej do okoliczności faktycznych sprawy należy wskazać, że organy obu instancji ustaliły Skarżącemu wysokość opłaty za pobyt babki w DPS uwzględniając jedynie kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., a pomijając dochody i możliwości Skarżącego, o czym wyraźnie stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s. Organy nie zweryfikowały możliwości płatniczych Skarżącego, uwarunkowanych jego sytuacją osobistą, rodzinną, zdrowotną i majątkową. Skarżący zaś podnosił, że jest studentem studiów dziennych, pozostaje na utrzymaniu rodziców, nie osiąga żadnych dochodów i nie ma możliwości podjęcia stałego zatrudnienia Organy pominęły te okoliczności i wyliczyły opłatę wyłącznie na podstawie kryterium dochodowego.
Skarżący w toku postępowania domagał się całkowitego zwolnienia go z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt babki w DPS powołując się na okoliczność z art. 64 pkt 3 u.p.s., tj. małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia. Skarżący podkreślał, że jedyny dochód w rodzinie osiąga jego matka. Zgłoszenie przez Skarżącego wniosku o zwolnienie z opłaty obligowało organy do jego rozpatrzenia i orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłat w decyzji ustającej ich wysokość.
W konsekwencji organy obu instancji dokonały wadliwej wykładni art. 61 ust. 2d oraz art. 64 pkt 3 u.p.s. w związku z art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Wskutek dokonania błędnej wykładni wskazanych przepisów prawa materialnego w rozpoznawanej sprawie doszło także do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 75, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy administracji publicznej winny kierować się zasadą prawdy obiektywnej co oznacza, że z urzędu powinny podejmować wszelkie działania zmierzające do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Dążąc do ustalenia prawdy obiektywnej ograny powinny zgromadzić - czy to z inicjatywy strony czy z urzędu - materiał dowodowy, który następnie w całokształcie powinny poddać pełnej ocenie z punktu widzenia przedmiotu (istoty) rozstrzyganej sprawy administracyjnej. Dokonane takiej oceny, aby można było uniknąć zarzutu dowolności przyjętych ustaleń faktycznych, musi zostać zobrazowane w treści uzasadnienia decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.).
Ponownie rozpoznając sprawę Organ pierwszej instancji uwzględni ocenę prawną przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu i wynikające z niej wskazania co do dalszego postępowania. W szczególności obowiązkiem organu będzie wydanie decyzji co do ustalenia opłaty nie tylko z uwzględnieniem kryterium dochodowego, ale również wysokości dochodów i możliwości Skarżącego. Organ rozpatrzy także wniosek Skarżącego o zwolnienie z opłaty, a stosowne rozstrzygnięcie w przedmiocie tego wniosku zawrze w decyzji ustającej wysokość opłaty.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł jak w punkcie II sentencji wyroku, działając na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935). Do kosztów zaliczono koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru (480 zł).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI