II SA/GL 1298/22

II SA/Gl 1298/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2022-11-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Renata Siudyka /sprawozdawca/
Stanisław Nitecki /przewodniczący/
Wojciech Gapiński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 443/23 - Wyrok NSA z 2024-03-20
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 17 ust. 5 pkt 1b
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzenie niejawnym w dniu 8 listopada 2022 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 14 lipca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2010/2022/10347 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 21 czerwca 2022 r. nr [...], Burmistrz Miasta K. odmówił A. Z. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związku z opieką nad niepełnosprawnym synem.
Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 8 czerwca 2022 r A. Z. (strona, skarżąca), działając przez pełnomocnika będącego adwokatem, zwróciła się do organu I instancji o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem D. Z. . W uzasadnieniu wskazała, że Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn.. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.- dalej "u.s.r.") w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie jest niezgodny z art.32 ust.1 Konstytucji. Do wniosku załączyła kopię orzeczenia o niepełnosprawności, z którego wynika, że syn strony został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do 30 czerwca 2024 r., przy czym niepełnosprawność istnieje od 10 września 2014 r. Znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 9 grudnia 2016 r. Jednocześnie skarżąca złożyła oświadczenie z dnia 8 czerwca 2022 r., z którego wynika, że na podstawie art. 27 ust. 5 o świadczeniach rodzinnych z dniem przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z przysługującego jej prawa do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego.
Uzasadniając decyzję organ I instancji wskazał m.in. na brzmienie art. 17 ust 5 pkt 1b u.s.r. Wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 64 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Osobą wymagającą opieki jest D. Z. i na niego ustalone jest prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego strony, a wobec tego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego strona nie może uzyskać.
W odwołaniu od powyższej decyzji strona, działająca przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b u.s.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP; błędne zastosowanie art. 17 ust. 1 lit.b u.s.r. polegającą na pominięciu celów u.s.r; niezastosowanie art. 27. ust. 5 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.s.r poprzez nieuwzględnienie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń. W związku z podniesionymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie przez SKO decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO) decyzją z dnia 14 lipca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2010/2022/10347 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO nakreśliło przebieg dotychczasowego postępowania oraz przedstawiło i omówiło podstawę normatywną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. SKO nie podzieliło stanowiska organu I instancji jakoby czas, w jakim powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki miał wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby, która zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wskazało, że w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.s.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Dalej SKO stwierdziło, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 5 u.s.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.
SKO biorąc pod uwagę powyższy przepis oraz stan faktyczny sprawy stwierdziło, że brak jest podstaw do przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na syna, gdyż ma ona ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością opieki nad synem do 31 października 2022 r. Strona do chwili obecnej nie zrezygnowała z przysługującego jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego wobec czego SKO orzekło jak w sentencji. Podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane dopiero wówczas, gdy w obrocie prawnym znajduje się ostateczna decyzja uchylająca decyzję przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy oraz zostaną spełnione pozostałe przesłanki uprawniające do tego świadczenia. Zauważyło, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie opiekującej się, w sytuacji nie zostało uchylone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie zostały więc spełnione przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze na powyższą decyzję skarżąca, działająca przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.s.r. poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego; art. 27 ust. 5 u.s.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce, bowiem wskazała, iż w przypadku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje ona z zasiłku opiekuńczego. Wniosła o uchylenie decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że wykładnia językowa z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.s.r. prowadzi do wniosków sprzecznych z przepisami ustawy. Ponadto na poparcie przedstawionego w skardze stanowiska zacytowano fragmenty wybranych wyroków sądów administracyjnych.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2022 r., poz. 329 ze zm. -dalej "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem skarżącej i brakiem sprzeciwu organu w tym zakresie.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o przedstawione powyżej kryteria wykazała, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zdaniem Sądu organy nie dopuściły się istotnego naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego, uzasadniającego usunięcie z obrotu prawnego decyzji obu instancji.
Jak stanowi art. 17 ust. 1 u.s.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Po myśli ust. 1a przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób będących opiekunem faktycznym dziecka lub osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie z treścią ust. 1 b przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Stosownie do postanowień ust. 5 wskazanego powyżej przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Przywoływane świadczenie nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; albo też członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, jak również na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, albo też na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Co do zasady, ustalając od kiedy wnioskodawcy przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, organ stosuje art. 24 ust. 2 u.s.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Dokonując wykładni tego przepisu, należy jednak uwzględnić brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.s.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi więc negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Ustawodawca przewidział w art. 27 ust. 5 u.s.r. uprawnienie dla wnioskodawcy do wyboru jednego z przysługujących mu świadczeń. Z treści przywołanego przepisu wynika jednoznacznie, że osobie uprawnionej przysługuje jedynie jedno z wymienionych w tym przepisie świadczeń. Aby dokonać w sposób skuteczny wyboru świadczenia, konieczne jest podjęcie przez wnioskodawcę działań wywołujących określone skutki prawne, nie zaś jedynie złożenie warunkowej deklaracji. Do czasu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, zasiłek ten jest świadczeniem należnym, a jego otrzymywanie wyklucza, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.s.r., przyznanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dołączyła jedynie oświadczenie, w którym stwierdziła, że na podstawie art. 27 ust. 5 u.s.r. z dniem przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W ocenie Sądu, nie można zatem przyjąć, że z dniem złożenia wniosku skarżąca utraciła uprawnienie do specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyznanego jej decyzją z dnia 24 sierpnia 2020 r. do dnia 1 października 2022 r.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1190/21 zauważył, że aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne wnioskodawca musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej mu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. Nie jest natomiast możliwa rezygnacja z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego dopiero po przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego (podobne stanowisko zawarł NSA w wyroku z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 870/21). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się również, że brak jest podstaw prawnych do kompensowania przez organ świadczeń i wypłaty wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy zbiegającymi się uprawnieniami. Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniach dotyczących zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, które jednak zachowują aktualność także w odniesieniu do specjalnego zasiłku opiekuńczego, podkreśla, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością innych świadczeń, pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.s.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki (por. wyroki: NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20; z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20).
Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie uprawnienie skarżącej do specjalnego zasiłku opiekuńczego ustało z dniem 1 października 2022 r., a decyzja SKO została wydana w dniu 14 lipca 2022 r. to zasadnie organy nie przyznały jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu słusznie SKO stwierdziło, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie opiekującej się, w sytuacji gdy nie zostało uchylone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.