II SA/Gl 1280/25

II SA/Gl 1280/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2026-02-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-10-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna
Grzegorz Dobrowolski
Stanisław Nitecki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dz.U. 2025 poz 49
art. 73, art. 80 i art. 87
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski,, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant specjalista Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2026 r. sprawy ze skargi E. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 18 sierpnia 2025 r. nr SKO.PS/41.5/598/2025/11404 w przedmiocie pomocy finansowej na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej oddala skargę.
Uzasadnienie
. UZASADNIENIE
.
Prezydent Miasta Z. decyzją z 18 czerwca 2025 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 73, art. 80 i art. 87 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49) oraz art. 104, art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił przyznania E. T. (dalej jako strona lub skarżąca) pomocy finansowej na pokrycie kosztów utrzymania dziecka M. T. za okres od 27 marca 2025 r. do 30 marca 2025 r. Decyzji tej nadany został rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu tej decyzji organ ten przedstawił czynności podejmowane w tej sprawie jak również przybliżył stan faktyczny, a także przywołał treść przepisów normujących przyznawanie pomocy finansowej rodzinom zastępczym. W konkluzji swojej decyzji organ ten wskazał, że odmowa przyznania wnioskowanej pomocy spowodowana została tym, że postanowieniem z [...] r. Sąd Rejonowy w Z. umieścił wyżej wskazane dziecko w rodzinie zastępczej prowadzonej przez stronę.
Z powyższą decyzja nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym podniosła, że jest opiekunem prawnym przedmiotowego dziecka i jak została pouczona przez sędziego, że jej obowiązkiem jako opiekuna prawnego jest o każdej porze przyjąć dziecko do prowadzonej rodziny zastępczej. Na potwierdzenie takiego pouczenia przywołała treść postanowienia z [...] r. W dalszej części odwołania przedstawiła sytuację faktyczną związaną z przejęciem dziecka od rodziny, która dotychczas pełniła funkcję rodziny zastępczej, jak również przybliżyła okoliczności związane z działaniami i rozstrzygnięciami podejmowanymi przez organ pierwszej instancji. W odwołaniu tym wyraziła dezaprobatę dla działań i czynności podejmowanych przez organ pierwszej instancji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z 18 sierpnia 2025 r. nr SKO.PS/41.5/598/2025/11404 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, w tym treść odwołania wniesionego przez stronę, a następnie przybliżył treść unormowań prawnych leżących u podstaw podejmowanego rozstrzygnięcia. W końcowej części decyzji podkreślono, że strona nie pełni funkcji rodziny zastępczej dla mieszkańców miasta Z., a zarazem pełni funkcje opiekuna prawnego dla dziecka będącego przedmiotem wniosku o przyznanie świadczenia. Zdaniem organu odwoławczego w okresie od 27 marca 2025 r. do 30 marca 2025 r. strona nie pełniła dla tego dziecka funkcji rodziny zastępczej, a tym samym nie może otrzymać z tego tytułu wnioskowanego świadczenia.
Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej przywołała podniesione już okoliczności faktyczne, a mianowicie to, że dziecko w okresie od 27 marca 2025 r. do 30 marca 2025 r. przebywało w rodzinie zastępczej prowadzonej przez nią, albowiem dotychczasowa rodzona zastępcza przekazała jej dziecko z uwagi na trudności w sprawowaniu opieki nad dzieckiem. Skarżąca podkreśliła, że przejęcie dziecka z dotychczasowej rodziny zastępczej odbyło się za zgodą organu pierwszej instancji. W skardze tej domaga się przyznania świadczenia od momentu faktycznego powierzenia jej opieki nad dzieckiem, i na tę okoliczność odwołała się do orzeczeń sądowych potwierdzających takie stanowisko.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje;
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 powyższej ustawy wykazała, że decyzja ta nie narusza wymogów prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. Nr 143) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.
Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do tego, czy skarżącej sprawującej od 27 marca 2025 r. do 30 marca 2025 r. opiekę nad wskazaną powyżej dziewczynką przysługuje świadczenie pieniężne z tytułu pełnienia funkcji rodziny zastępczej. Podkreślić należy, że stan faktyczny w rozpoznawanej sprawie jest ustalony w sposób wystarczający dla podjęcia stosownego rozstrzygnięcia. Można jedynie przypomnieć, że skarżąca 27 marca 2025 r. około godziny 18,00 przejęła opiekę nad wskazaną dziewczynką, ponieważ ustanowiona rodzina zastępcza uznała, że nie jest w stanie dalej sprawować tej funkcji. Następnego dnia to jest 28 marca 2025 r. wskazana rodzina zastępcza wystąpiła do sądu rejonowego o rozwiązanie w trybie pilnym rodziny zastępczej w odniesieniu do sprawowania tej funkcji względem wskazanego dziecka. Równocześnie organizator rodzinnej pieczy zastępczej wystąpił do tegoż samego sądu rejonowego o unormowanie sytuacji prawnej wskazanej dziewczynki. Stosowne postanowienie tegoż sądu rodzinnego podjęte zostało [...] r., przy czym z wydanego postanowienia wynika, że organizator rodzinnej pieczy zastępczej ma do czasu ustanowienia uregulowania sytuacji prawnej dziecka zapewnić miejsce w pieczy zastępczej. Dopiero postanowieniem [...] r., przywoływana tu dziewczynka została umieszczona w formalny sposób w rodzinie zastępczej prowadzonej przez skarżącą. W ramach takiego stanu faktycznego organ pierwszej instancji przyznał skarżącej świadczenie z tytułu pełnienia funkcji rodziny zastępczej począwszy od [...] r., czyli od dnia wydania pierwszego z postanowień sądu rejonowego w trakcie tego postepowania. W następstwie złożonego przez skarżącą wniosku organ pierwszej instancji odmówił przyznania wskazanego świadczenia za okres od 27 marca 2025 r. do 30 marca 2025 r. Fakt zajęcia negatywnego stanowiska przez oba wypowiadające się w sprawie organy administracji publicznej spowodował wniesienie skargi do tutejszego Sądu. W skardze tej skarżąca domaga się przyznania przedmiotowego świadczenia za wskazany okres, a tym samym uchylenia obu decyzji organów administracji publicznej i zobowiązania ich do podjęcia stosownego rozstrzygnięcia.
Po przedstawieniu stanu faktycznego w sprawie niezbędnym jest przywołanie stanu normatywnego. Zgodnie z treścią art. 87 ust. 1 pkt. 1 ustawy o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej świadczenia i dodatki, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 tej ustawy, przyznaje się od dnia faktycznego umieszczenia dziecka odpowiednio w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko lub osobę, o której mowa w art. 37 ust. 2 i 3, rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka.
W świetle przywołanego tu przepisu skarżąca uznaje, że z uwagi na fakt, iż od 27 marca 2025 r. do 30 marca 2025 r. dziecko przebywało pod jej opieką, tym samym za wskazany okres przysługuje jej prawo do przedmiotowego świadczenia. W ocenie skarżącej wypowiadające się w sprawie organy w sposób nieprawidłowy zinterpretowały przywołany przepis, a tym samym pozbawiły ją stosownego świadczenia za wskazany powyżej okres, przez który to sprawowała opiekę nad dzieckiem.
Zestawienie przywołanego stanu prawnego jak również zestawienie go ze stanem faktycznym występującym w rozpoznawanej sprawie pozwala stwierdzić, że rozstrzygnięcia organów administracji publicznej nie są obarczone wadą uzasadniającą uwzględnienie wniesionej skargi. W pierwszej kolejności należy przeprowadzić wykładnię przepisu prawa leżącego u podstaw wydanych decyzji administracyjnych. Stosownie do postanowień wskazanego przepisu świadczenia, o których mowa w art. 80 ust. 1 i w art. 81 ustawy o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej przysługują od dnia "faktycznego umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej". Z punktu widzenia omawianego przepisu kluczowa role odgrywa ten fragment, w którym mówi się, że od "dnia faktycznego umieszczenia dziecka". W przywołanym zwrocie kluczową rolę odgrywa słowo umieszczenie. Przed zwróceniem uwagi na istotę tego pojęcia zauważyć trzeba, że w procedurze umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej występują dwa etapy. Pierwszy etap, to działania uprawnionych do tego organów administracji publicznej oraz sądu powszechnego sprowadzające się do wydania stosownych rozstrzygnięć, stanowiących podstawę dla podejmowania działań faktycznych w omawianym zakresie. Drugi etap umieszczania dziecka w pieczy zastępczej to działania faktyczne podejmowane przez uprawnione służby organów administracji publicznej, które sprowadzają się do fizycznego umieszczenia dziecka we wskazanej w orzeczeniu sądu formie pieczy zastępczej. To w ramach tego etapu następuje fizyczne umieszczenie dziecka w danej formie pieczy zastępczej. W świetle powyższego uznać należy, że wykorzystanie przez prawodawcę wskazanego słowa oznacza, że dziecko może być umieszczone w określonej formie pieczy zastępczej jedynie na mocy stosownego orzeczenia uprawnionego do tego organu państwa, którym najczęściej jest sąd rodzinny. Oznacza to, że występujący w przywołanym przepisie termin umieszczenie rozumiany musi być, jako działanie uprawnionego organu, na mocy którego dziecko trafia do określonego podmiotu pieczy zastępczej. Rozważenia wymaga sytuacja normowana treścią art. 35 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej. Zgodnie z tym przepisem w przypadku pilnej konieczności, na wniosek lub za zgodą rodziców dziecka, możliwe jest umieszczenie dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej na podstawie umowy zawartej między rodziną zastępczą lub prowadzącym rodzinny dom dziecka a starostą właściwym ze względu na miejsce zamieszkania tej rodziny lub miejsce prowadzenia rodzinnego domu dziecka, z zastrzeżeniem art. 54 ust. 3d i art. 60 ust. 5. O zawartej umowie starosta zawiadamia niezwłocznie sąd. Przywołana tu regulacja szczególna zakłada w sytuacjach pilnej konieczności aktywność określonych organów administracji publicznej w ramach procedury umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Warto zauważyć, że niezbędna jest tu umowa zawarta między starostą a rodziną zastępczą. W rozpoznawanej sprawie taka umowa nie została podpisana, a tym samym przywołana tu możliwość nie mogła być zastosowana.
W świetle przeprowadzonej analizy przywołanego stanu normatywnego, leżącego u podstaw poddanych kontroli tutejszego Sądu rozstrzygnięć wypowiadających się w sprawie organów administracji publicznej, przyjdzie stwierdzić, że w sprawie tej dziecko zostało umieszczone w rodzinie zastępczej, którą jest skarżąca dopiero [...] r. Jak wynika ze skargi jak również z pism skarżącej formułowanych w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego, w dniu 27 marca 2025 r. skarżąca przejęła opiekę nad przedmiotową dziewczynką, przy czym dotychczas ustanowiona rodzina zastępcza, kierując się motywami wskazanymi w pismach procesowych zalegających w aktach administracyjnych przekazała pod opiekę skarżącej, a następnie wystąpiła do sądu rodzinnego o rozwiązanie w trybie pilnym ustanowionej pieczy zastępczej.
Przedstawiona powyżej sytuacja nie odpowiada treści normy prawnej, albowiem to skarżąca będąca opiekunem prawnym dziewczynki jak również ustanowiona rodzina zastępcza, przed podjęciem stosownych rozstrzygnięć przez uprawnione do tego organy państwa, zmieniła sytuację formalnoprawną, w jakiej znajdowała się wskazana dziewczynka. Rozważyć należy, czy w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja zaistniała, aby podejmować tego typu działania w sposób samodzielny, pomijając aktywność uprawnionych organów państwa. Odnieść należy się do sygnalizowanej przez skarżącą okoliczności, że wskazane powyżej czynności odbyły się za wiedzą koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej. Przyjdzie w tym miejscu podkreślić, że koordynator ten jest osobą, która ma wspierać rodzinę zastępcza i pomagać jej w wykonywaniu stojących przed nią zadań. Koordynator ten nie jest uprawniony do podejmowania jakichkolwiek działań, mocą których będzie kształtowana sytuacja dziecka przebywającego w pieczy zastępczej. Tym samym nie jest on osobą uprawnioną do podejmowania w tym zakresie jakichkolwiek działań o charakterze władczym odnoszących się do dziecka przebywającego w pieczy zastępczej.
W ocenie składu orzekającego w rozpoznawanej sprawie takie działania podejmowane przez wymienione powyżej osoby, w dodatku jak wynika to z akt sprawy pełniące funkcję rodziny zastępczej, nie mogą zyskać akceptacji i uznania. Tym samym samowolne działania podejmowane przez poszczególne osoby nie mogą stanowić źródła uprawnień przewidzianych w przepisach ustawy o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej.
W skardze do tutejszego Sądu skarżąca przywołała wyrok WSA w Łodzi o sygn. akt II SA/Łd 981/17, w którym to wskazany sąd administracyjny uwzględniając wniesioną skargę wskazał, że świadczenia pieniężne przysługują nie od dnia wydania orzeczenia o ustanowieniu pieczy zastępczej, lecz od wydania wcześniejszego orzeczenia o ustanowieniu tymczasowego powierzenia pieczy zastępczej. Z przywołanym stanowiskiem przyjdzie się w pełni zgodzić i je podzielić. Akceptacja tego stanowiska nie zmienia jednak nic w kontekście rozpoznawanej sprawy, albowiem skarżącej umknęło, że w sprawie tej wypowiadające się organy administracji publicznej uczyniły analogicznie. Jak bowiem wynika z akt administracyjnych sąd rodzinny w orzeczeniu z [...] r. orzekł w trybie pilnym o nagłym umieszczeniu małoletniej w rodzinnej pieczy zastępczej wskazanej przez organ pierwszej instancji do czasu prawomocnego zakończenia postępowania, a właściwe orzeczenie o umieszczeniu dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej nastąpiło postanowieniem z [...] r. Zatem wypowiadające się organy administracji publicznej uczyniły w analogiczny sposób do wskazanego w skardze, a to oznacza, że skarga w tym zakresie nie jest trafna i nie może stanowić podstawy dla jej uwzględnienia.
Skarżąca w swojej skardze skierowanej do tutejszego Sądu jako kolejny wyrok potwierdzający zasadność jej stanowiska przywołała wyroku tutejszego Sądu z 25 listopada 2022 r. o sygn. akt II SA/Gl 1155/22 i niezbędność zastosowania prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej. W odniesieniu do stanowiska wyrażonego w tym wyroku przyjdzie stwierdzić, że nie ma on zastosowania do rozpoznawanej sprawy, ponieważ rozpoznawana we wskazanym wyrok sprawa odnosiła się do pieczy bieżącej ustanowionej przez sąd powszechny i żądań osoby pełniącej na mocy orzeczenia sądu rodzinnego pieczę bieżącą świadczeń przewidzianych dla rodzin zastępczych. Skład orzekający w całej rozciągłości podziela stanowisko wyrażone w przywołanym wyroku, jednakże jak zaznaczono nie ma ono zastosowania w rozpoznawanej sprawie, ponieważ skarżąca została ustanowiona rodziną zastępczą, tym samym brak jest tożsamości sytuacji prawnej podmiotów zajmujących się opieką nad dzieckiem. Sygnalizowana prokonstytucyjna wykładnia przepisów odnosiła się do zrównania sytuacji prawnej osoby sprawującej bieżącą pieczę z sytuacją rodziny zastępczej.
W ramach zarzutów kierowanych pod adresem kontrolowanych decyzji podniesiono zarzut naruszenia postanowień art. 72 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. Tak sformułowany zarzut w ocenie składu orzekającego nie jest zasadny, albowiem przywołany przepis nakłada na uprawnione do tego organy państwa na uregulowanie normatywne sytuacji przejęcie przez państwo opieki nad dzieckiem, w sytuacji, gdy rodzic naturalny nie jest w stanie zapewnić takiej opieki. Przywołane regulacje można również interpretować jako stanowiące podstawę prawną dla uprawnionych organów państwa do podejmowania działań zmierzających do zapewnienia dzieciom tego pozbawionym stosownej opieki. Przy czym podkreślić trzeba, że przepisy te nakładają obowiązki na organy państwa i nie przewidują aktywności innych podmiotów w tym zakresie, a zwłaszcza samowolnych działań osób podejmujących się pieczy na dzieckiem. W konsekwencji także i te przywołane przepisy Konstytucji RP nie mogą stanowić podstawy dla uwzględnienia wniesionej skargi.
Na marginesie przeprowadzonych rozważań poruszyć należy jeszcze kwestię nadania decyzji organu pierwszej instancji rygoru natychmiastowej wykonalności. Sąd pomija to, że skarżąca w swoim odwołaniu jak i w skardze do tutejszego Sądu tego aspektu nie podnosiła, ale sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi i może wypowiedzieć się co do tej okoliczności. Kodeks postępowania administracyjnego określa w art. 108 sytuacje, kiedy organ administracji publicznej nadaje decyzji administracyjnej rygor natychmiastowej wykonalności. Przyjdzie podkreślić, że istota decyzji wydanej przez organ administracji pierwszej instancji – odmowa przyznania dodatku do świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji rodziny zastępczej z tytułu opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności – sprowadza się do braku uwzględnienia żądania strony skierowanego do organu administracji. Tym samym brak jest podstaw prawnych i faktycznych dla nadania takiej decyzji wskazanego rygoru. Mocą decyzji odmawiającej przyznania jakiegoś świadczenia czy dodatku nie kształtuje się sytuacji prawnej osoby w sposób zmieniający jej zakres praw i obowiązków. W tej sytuacji nadanie takiego rygoru staje się bezzasadne. Podkreślić przy tym należy, że nadanie takiego rygoru nie wpływa na prawidłowość lub wadliwość podjętego rozstrzygnięcia, a tym samym brak jest podstaw dla uwzględnienia wniesionej skargi.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.