II SA/GL 1277/21

II SA/Gl 1277/21 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2022-01-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-10-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska
Bonifacy Bronkowski
Renata Siudyka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1005/22 - Wyrok NSA z 2023-05-05
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2220
art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Asesor WSA Aneta Majowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta S. decyzją z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 – dalej "u.s.r.") oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. – dalej "K.p.a.") orzekł o odmowie przyznania A.G. (strona, skarżący) świadczenia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną- E.G.
W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 19 maja 2021 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 1b u.s.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nr [...] wynika, że żona skarżącego została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od dnia 17 lipca 2019 r., czyli od 60 roku życia.
W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący zarzucił organowi wydanie decyzji z naruszeniem prawa materialnego poprzez jego niewłaściwą wykładnię i zastosowanie, a to art. 17 u.s.r., art. 128, art. 23, art., 27 K.r.i.o., art. 32 Konstytucji RP oraz art. 18, art. 71 Konstytucji RP. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad żoną. W uzasadnieniu wskazał na cele świadczenia pielęgnacyjnego Podkreślił, że dokonana przez organ I instancji literalna wykładnia art. 17 ust. 1b u.s.r jest wadliwa, a to ze względu na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn.. akt K 38/13. Zaakcentował, że pozostawanie w związku małżeńskim nie jest okolicznością uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na osobę w nim pozostającą. Ponadto zauważył, że w sprawie winna być stosowana prokonstytucyjna wykładnia art. 17 u.s.r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO), decyzją z dnia [...] r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji organu I instancji utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu przedstawiło przebieg postępowania według chronologii zdarzeń. Wskazało, że skarżący nie pobiera świadczeń emerytalno -rentowych , nie jest osobą niepełnosprawną i opiekuje się żoną. SKO przytoczyło treść art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 u.s.r. a następnie wskazało, że żona skarżącego na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...]r. nr [...] została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności od dnia 31 sierpnia 2019 r. do dnia 31 sierpnia 2020 r. Nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 17 września 2019 r. i wniosek o wydanie orzeczenia został złożony dnia 17 września 2019 r. Z oświadczenia skarżącego wynika, że żona nie posiada innych orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, nie stawiała się na Komisji od dnia końca ważności orzeczenia czyli od 31 sierpnia 2021 r. ani w międzyczasie. Dalej SKO stwierdziło, że osoby pozostające w związku małżeńskim powinny być traktowane jednakowo, jak osoby w związku małżeńskim nie pozostające. Zatem nie można poprzestać na literalnej wykładni art. 17 ust. 1 u.s.r. Odnosząc się do brzmienia art. 17 ust. 1b u.s.r. wskazało na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13. SKO stwierdziło że organy mają obowiązek badać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiającego uzyskanie tego świadczenia.
Zdaniem SKO organ I instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, a skarżącemu zapewniony czynny udział w postępowaniu. Niemniej w ocenie SKO skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem żona skarżącego nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności
Podkreśliło, iż ustalenie faktu niepełnosprawności i jego stopnia odbywa się w oparciu o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez zespól ds. orzekania o niepełnosprawności i tylko ten dokument uprawnia do poczynienia ustaleń w zakresie stopnia i daty powstania stopnia niepełnosprawności. Zdaniem SKO okoliczności podniesione w odwołaniu nie mają wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia. Przepisy związane z COVID-19 i kwestią uprawnień związanych z orzeczeniem o niepełnosprawności nie mają zastosowania, albowiem do dnia 31 sierpnia 2020 r. żona strony legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności a następnie nie złożyła wniosku o nowe orzeczenie, a ponadto w okresie obowiązywania orzeczenia skarżący nie był uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego (które było by przedłużane do dnia 60 dnia od dania ustania stanu epidemii ale nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia na podstawie dotychczasowego orzeczenia). SKO nie może przyznać świadczenia za okres od miesiąca złożenia wniosku z uwagi na brak wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności po dacie obowiązywania jedynego orzeczenia jakim żona skarżącego się legitymuje tj. po dniu 31 sierpnia 2020 r. oraz brak decyzji organu I instancji w tym zakresie (normy związane z Covid-19 pozwalały przyznawać takie uprawnienia osobom, w niektórych okolicznościach). Ustawodawca założył w ustawie o świadczeniach rodzinnych, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznaje się na okres uzależniony orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności a nabycie uprawnienia (okres) uwarunkowane jest także wnioskiem złożonym w terminie do 3 miesięcy od daty wydania orzeczenia. Decyzja w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru decyzji uznaniowej, co oznacza, że przyznanie świadczenia uzależnione jest ściśle od spełnienia wymogów przewidzianych przepisami prawa. Zdaniem SKO zarzuty zawarte w odwołaniu jak i ocena skarżącego dotycząca trudnej i złożonej sytuacji życiowej związanej z opieką nad żoną stanem jej zdrowia, nie mają wpływu na wydane rozstrzygnięcie (są bezsporne i organ odwoławczy ich nie kwestionuje) a zarzuty nie zasługują na ich uwzględnienie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący reprezentowany przez pełnomocnika zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych( Dz.U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm- dalej "ustawa COVID"), poprzez jego błędną wykładnię, a tym samym poprzez przyjęcie, że żona skarżącego w momencie złożenia wniosku nie legitymowała się orzeczeniem o niepełnosprawności; art. 24 ust. 2 i 2a u.s.r. poprzez ich błędną wykładnie i przyjęcie, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od złożenia wniosku w terminie 3 miesięcy od daty wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu przywołał treść art.15h ust. 1 pkt 2 ustawy COVID wskazując, że z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a zatem wbrew stanowisku SKO żona skarżącego w dniu złożenia wniosku legitymowała się orzeczeniem o niepełnosprawności. Zdaniem skarżącego skoro w organie I instancji został złożony kompletny wniosek to świadczenie pielęgnacyjne powinno być przyznane od daty jego złożenia.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.- dalej "p.p.s.a.",) zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został zawarty w odpowiedzi skargę, a skarżący w ustawowym terminie nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W zakresie swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.
W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.
Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie Sąd, dokonując w zakreślonych wyżej granicach kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem decyzja ta nie narusza przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organów stanowiły przepisy art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.- dalej "u.s.r."). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.s.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Wskazaną przez SKO przyczyną odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego było to, że przepisy ustawy COVID- 19 i kwestią uprawnień związanych orzeczeniem o niepełnosprawności nie mają zastosowania w sprawie, albowiem do dnia 31 sierpnia 2020 r. żona skarżącego legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a następnie nie złożyła wniosku o nowe orzeczenie, a ponadto w okresie obowiązywania orzeczenia nie była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego. SKO stanęło na stanowisku, że nie może przyznać świadczenia za okres od miesiąca złożenia wniosku z uwagi na brak wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności po dacie obowiązywania jedynego orzeczenia jakim żona skarżącego się legitymuje oraz brak decyzji organu I instancji w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego.
W ocenie skarżącego skoro orzeczenie było wydane do dnia 31 sierpnia 2020 r. to okres jego obowiązywania został przedłużony, a świadczenie pielęgnacyjne winno być przyznane skarżącemu od dnia złożenia wniosku.
Nie jest kwestionowane, że do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżący załączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności E.G. z dnia [...]r. nr [...] wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S., z którego jednoznacznie wynika, że zostało ono wydane do dnia 31 sierpnia 2020 r.(k. 1 akt adm.). Skarżący w okresie od dnia 7 sierpnia 2019 r. do dnia 31 sierpnia 2020 r. nie występował z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ani też nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast z oświadczenia skarżącego z dnia 17 maja 2021 r. wynika, że orzeczenie o niepełnosprawności żony skarżącego z dnia [...] r. jest jedynym orzeczeniem. Żona skarżącego nie stawała też na komisji od dnia końca ważności orzeczenia czyli od dnia 31 sierpnia 2020 r, ani w międzyczasie (k.10-11 akt adm.).
Skarżący słusznie zauważył, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jednakże, co umknęło skarżącemu, w przypadku ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności prawo to ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane na czas określony, wtedy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Zatem przy uwzględnieniu treści art. 24 ust. 3 u.s.r. prawo do świadczeń rodzinnych, a wiec także świadczenia pielęgnacyjnego, ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, jednak tylko wówczas, kiedy do upływu terminu dojdzie jeszcze w okresie zasiłkowym. Wobec powyższego stanowisko SKO jest prawidłowe.
Sąd zauważa, że orzeczenie lekarskie o niepełnosprawności wydane w trybie ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tj.: Dz.U. z 2021 r. poz . 573 r. – dalej "ustawa o rehabilitacji") jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 2 K.p.a., a więc jest dowodem tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Nie podlega ono weryfikacji przez organ administracji publicznej w prowadzonym przez niego postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Dokument urzędowy, który spełnia wymogi określone w przepisach, ma szczególną moc dowodową w postępowaniu. Polega ona na przyjęciu dwóch domniemań, tzn. prawdziwości oraz zgodności z prawdą twierdzeń w nim zawartych. Tym samym organ orzekający w sprawie przyznania skarżącemu prawa do świadczenie pielęgnacyjnego związany był orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia [...] r.
Zdaniem Sądu okoliczności podniesione w skardze nie mają wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia. Niewątpliwie też skarżący nie zadbał należycie o swoje interesy, nie wystąpił o świadczenie pielęgnacyjne w okresie obowiązywania orzeczenia o niepełnosprawności żony. Niezależnie od powyższego w sytuacji, gdy upływał termin ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności to żona skarżącego powinna zwrócić się o wydanie nowego orzeczenia.
Jest oczywiste, że skarżący nie może skutków swojego zaniechania przerzucać na inne podmioty. Sąd orzekający w niniejszej sprawie rozumie trudną sytuację skarżącego, to jednak zaskarżona decyzja, nie została wydana z naruszeniem prawa, które uzasadniałoby wyeliminowaniem jej z obrotu prawnego.
Ustawodawca założył w ustawie o świadczeniach rodzinnych, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznaje się na okres uzależniony orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.
Podsumowując stwierdzić należy, że decyzja w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru decyzji uznaniowej, co oznacza, że przyznanie świadczenia uzależnione jest ścisłe od spełnienia wymogów przewidzianych przepisami prawa. W okolicznościach niniejszej sprawy SKO zasadnie odmówiło skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.