II SA/Gl 1274/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Gliwicach oddalił skargę na decyzję Wojewody umarzającą postępowanie o odszkodowanie za znacjonalizowaną nieruchomość, uznając brak podstaw prawnych i legitymacji skarżących.
Skarżący domagali się odszkodowania za nieruchomość przejętą na własność Państwa na podstawie ustawy z 1946 r. Wojewoda uchylił decyzję odmawiającą odszkodowania i umorzył postępowanie, uznając, że nacjonalizacja na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z 1946 r. następowała bez odszkodowania i że skarżący nie wykazali następstwa prawnego po pierwotnych właścicielach. WSA w Gliwicach oddalił skargę, podzielając stanowisko organu o bezprzedmiotowości postępowania i braku legitymacji skarżących.
Sprawa dotyczyła skargi G. A. i innych na decyzję Wojewody Śląskiego, która uchyliła decyzję Starosty odmawiającą ustalenia odszkodowania za nieruchomości położone w L., a jednocześnie umorzyła postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania. Skarżący domagali się odszkodowania za nieruchomości przejęte na podstawie ustawy z 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Wojewoda uznał, że przejęcie na podstawie art. 2 ust. 1 tej ustawy następowało z mocy prawa i bez odszkodowania, a wskazane nieruchomości nie mogły zostać później darowane, ponieważ nie stanowiły już własności darczyńców. W związku z tym Wojewoda stwierdził brak podstaw prawnych do ustalenia odszkodowania oraz brak legitymacji skarżących jako następców prawnych, co skutkowało umorzeniem postępowania jako bezprzedmiotowego. WSA w Gliwicach oddalił skargę, podzielając argumentację Wojewody. Sąd podkreślił, że nacjonalizacja na podstawie ustawy z 1946 r. nie jest wywłaszczeniem w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami i nie rodzi obowiązku odszkodowania, zwłaszcza gdy przepisy stanowiące podstawę przejęcia przewidywały brak odszkodowania. Dodatkowo, skarżący nie wykazali następstwa prawnego po pierwotnych właścicielach nieruchomości w dacie jej przejęcia przez Państwo.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli przejęcie nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z 1946 r., który przewidywał przejęcie na własność Państwa bez odszkodowania, nie można dochodzić odszkodowania na podstawie późniejszych przepisów, takich jak art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.
Uzasadnienie
Nacjonalizacja na podstawie ustawy z 1946 r. nie jest wywłaszczeniem w rozumieniu u.g.n. i nie rodzi obowiązku odszkodowania, zwłaszcza gdy przepisy stanowiące podstawę przejęcia wyraźnie wyłączały odszkodowanie.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (10)
Główne
u.g.n. art. 129 § ust. 5 pkt 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 128 § ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 134
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej art. 2 § ust. 1
Pomocnicze
u.g.n. art. 9a
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 112 § ust. 1-2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
p.p.s.a. art. 119 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 105
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przejęcie nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z 1946 r. następowało z mocy prawa i bez odszkodowania. Nacjonalizacja na podstawie ustawy z 1946 r. nie jest wywłaszczeniem w rozumieniu u.g.n. Skarżący nie wykazali następstwa prawnego po pierwotnych właścicielach nieruchomości w dacie jej przejęcia. Brak jest podstaw prawnych do dochodzenia odszkodowania za nieruchomości znacjonalizowane na podstawie ustawy z 1946 r.
Odrzucone argumenty
Roszczenie skarżących jest wywodzone z art. 129 ust. 5 pkt 3 w związku z art. 128 ust. 1 i art. 134 u.g.n. Własność nieruchomości skutecznie przeszła na obdarowanych na podstawie umowy darowizny z 1964 r., a Skarb Państwa nie złożył powództwa o obalenie wpisu własności. Postępowanie nie było bezprzedmiotowe i nie mogło być umorzone z powodu braku podstawy prawnej.
Godne uwagi sformułowania
przejęcie na własność Państwa bez odszkodowania nacjonalizacja nie może być uznana za wywłaszczenie w rozumieniu art. 112 ust. 2 u.g.n. brak po stronie skarżących legitymacji prawnej zasadnym było przyjęcie przez Wojewodę, że w sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania
Skład orzekający
Stanisław Nitecki
przewodniczący
Tomasz Dziuk
sprawozdawca
Krzysztof Nowak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że nacjonalizacja na podstawie ustawy z 1946 r. nie rodzi prawa do odszkodowania na gruncie obecnych przepisów, a także brak legitymacji procesowej osób, które nabyły prawa do nieruchomości po dacie nacjonalizacji."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z nacjonalizacją po II wojnie światowej i interpretacji przepisów o gospodarce nieruchomościami w kontekście tych przejęć.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy historycznych przejęć własności i ich konsekwencji prawnych, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i historii prawa. Pokazuje, jak dawne akty prawne wpływają na współczesne roszczenia.
“Czy można dostać odszkodowanie za majątek znacjonalizowany w PRL? Sąd wyjaśnia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Gl 1274/23 - Wyrok WSA w Gliwicach Data orzeczenia 2023-11-29 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-07-25 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Sędziowie Krzysztof Nowak Stanisław Nitecki /przewodniczący/ Tomasz Dziuk /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę Hasła tematyczne Wywłaszczanie nieruchomości Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 344 art. 9a, art. 112 ust. 1-2, art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 128 ust. 1 i art. 134 Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.) Dz.U. 2023 poz 1634 art. 119 pkt 2, art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 listopada 2023 r. sprawy ze skargi G. A., S. A., A. A., R. A. i R. G. (G.) na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 22 maja 2023 r. nr NWXIV.7581.2.13.2023 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę. Uzasadnienie Zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 22 maja 2023 r. Wojewoda Śląski uchylił w całości decyzję Starosty [...] wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z 27 lutego 2023r. nr [...] o odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomości położone w L., obręb L., oznaczone w operacie ewidencji gruntów i budynków jako działki numer: 1 o powierzchni 0,2603 ha, 2 o powierzchni 1,3727 ha (działka ta uległa podziałowi na działki nr: 3 o powierzchni 0,0804 ha, 4 o powierzchni 0,0793 ha, 5 o powierzchni 1,2130) oraz 6 o powierzchni 0,3105. Jednocześnie w tej samej decyzji Wojewoda umorzył postępowanie w pierwszej instancji zainicjowane wnioskami G. A., S. A., R. G., R. A. i A. A. (dalej zwanych "wnioskodawcami" lub "skarżącymi") w przedmiocie ustalenia na ich rzecz odszkodowania za nieruchomość położoną w gminie L., oznaczoną w dacie przejęcia jako działki nr 7 i nr 8, objętą wykazem L. nr [...], przejętą na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z 3 stycznia 1946 r o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Powyższa decyzja uchylająca decyzję organu I instancji i umarzająca postępowanie została wydana po rozpatrzeniu odwołania wymienionych wyżej osób od decyzji pierwszoinstancyjnej. Jako podstawę prawną tej decyzji Wojewoda wskazał art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej k.p.a.) oraz art. 9a ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 344, dalej u.g.n.). W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda wskazał na treść protokołu zdawczo-odbiorczego sporządzonego 30 grudnia 1965 r. pomiędzy "A" w M. (przejmującym), a przedsiębiorstwem "B" w L. (zdającym), należącym do przejętego na własność Państwa przedsiębiorstwa "C. S.A.". W skład ww. przedsiębiorstwa przejętego na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z 3 stycznia 1946 r. (orzeczenie nr [...] Ministra Górnictwa i Energetyki z [...] r.), wchodziły między innymi działki nr 7 i nr 8, stanowiące dawniej własność F1. A.. Protokół ten został zatwierdzony decyzją Ministra Górnictwa i Energetyki z [...] r. Wojewoda wskazał także, że wnioskiem z 18 grudnia 2021 r. skarżący wystąpili do Starosty [...] wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej "o ustalenie odszkodowania z tytułu przejęcia na rzecz państwa nieruchomości położonej w L. dawne numery: 7 i 8 stanowiącej byłą własność F2. A. i S. A., obecnie stanowiących działki nr ewid. 1, 2 i 6. Skarżący wskazali przy tym na wadliwość decyzji Ministra Górnictwa i Energetyki z [...] r. nr [...] oraz niemożność jej wyeliminowania z obrotu prawnego na skutek nowelizacji k.p.a. i związanej z nią zmiany treści art. 156 k.p.a. Jako podstawę swojego żądania wnioskodawcy wskazali art. 129 ust. 5 pkt 3 w związku z art. 128 ust. 1 i art. 134 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Do wniosku załączono potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię umowy z [...]1964 r. (Rep. [...] nr [...]), na mocy której F1. i L. A. darowali F2. i S. A., po połowie, udziały w nieruchomościach objętych księgami wieczystymi nr [...], nr [...] L. wykaz nr [...] i L. wykaz nr [...], a także postanowienie Sądu Rejonowego w T. z [...] r. sygn. [...], zgodnie z którym spadek po F2. A. nabyli: S. A., G. A., R. G. (obecnie po zmianie nazwiska – G.), R. A. i A. A.. Decyzją z 27 lutego 2023 r. Starosta [...] wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej odmówił skarżącym ustalenia odszkodowania. Według tego organu wnioskodawcy nie wykazali następstwa prawnego po F1. A. i L. A., a ponadto w momencie pozbawienia praw do nieruchomości przepisy, na podstawie których nastąpiło przejęcie nieruchomości, jednoznacznie wskazywały, że przejęte mienie staje się własnością Państwa bez odszkodowania. Skarżący wnieśli odwołanie od decyzji Starosty, zarzucając naruszenie art. 129 ust 5 pkt 3 u.g.n. w związku z art. 128 ust 1 i art 134 tej u.g.n., polegające na przyjęciu, iż dla zastosowania ww. regulacji konieczne jest, aby przepisy obowiązujące w dacie pozbawienia praw do nieruchomości przewidywały ustalenie odszkodowania, podczas gdy art 129 ust 5 pkt 3 u.g.n. stanowi, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości, a obowiązujące (obecnie) przepisy przewidują jego ustalenie. W ocenie odwołujących przepisem takim jest art. 128 ust 1 u.g.n. Odwołanie nie przyniosło jednak oczekiwanego przez skarżących skutku. Wojewoda co prawda uchylił decyzję organu I instancji lecz jednocześnie w tej samej decyzji orzekł o umorzeniu postępowania zainicjowanego wskazanym powyżej wnioskiem skarżących. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Wojewoda wyjaśnił, że wskazane we wniosku działki wchodziły w skład przedsiębiorstwa "C. S.A." przejętego na własność Państwa w trybie ustawy z 3 stycznia 1946 r o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Przedsiębiorstwo to zostało wymienione w załączniku do zarządzenia Ministra Przemysłu z 29 sierpnia 1946 r o ogłoszeniu pierwszego wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa (Monitor Polski nr 94 poz. 176). Z decyzji Ministra Górnictwa i Energetyki z [...] r. (w której powołano orzeczenie nr [...] Ministra Górnictwa i Energetyki z [...] r.) przejęcia przedsiębiorstwa "C. S.A." dokonano na podstawie art. 2 ust. 1 powołanej ustawy z 3 stycznia 1946 r. Zgodnie z tym przepisem na własność państwa przechodzą bez odszkodowania przedsiębiorstwa przemysłowe, górnicze, komunikacyjne, bankowe, ubezpieczeniowe oraz handlowe: Rzeszy Niemieckiej i byłego Wolnego Miasta Gdańska (pkt a), obywateli rzeczy Niemieckiej i byłego Wolnego Miasta Gdańska z wyjątkiem osób narodowości polskiej lub innej przez Niemców prześladowanej (pkt b), niemieckich i gdańskich osób prawnych z wyłączeniem osób prawnych prawa publicznego (pkt c), spółek kontrolowanych przez obywateli niemieckich lub gdańskich albo przez administrację niemiecką lub gdańską (pkt d) oraz osób, które zbiegły do nieprzyjaciela (pkt e). Wojewoda zaakcentował przy tym, że przejęcie przedsiębiorstwa na podstawie art. 2 ustawy z 3 stycznia 1946 r. następowało z mocy samego prawa, z dniem wejścia tej ustawy w życie (w dacie jej ogłoszenia) tj. 5 lutego 1946 r. Orzeczenie właściwego ministra stwierdzające fakt nacjonalizacji przedsiębiorstwa (w niniejszej" sprawie było nim orzeczenie nr [...] Ministra Górnictwa i Energetyki z [...] r.), jak również decyzja tego ministra (wydawana na podstawie § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa) zatwierdzająca protokół zdawczo-odbiorczy miały charakter jedynie deklaratoryjny - stwierdzający stan prawny zaistniały już z mocy powołanej ustawy, stanowiąc jednocześnie wyłączny dowód świadczący o tym, że dane przedsiębiorstwo z określonymi składnikami majątkowymi przeszło na własność Państwa z mocy ustawy nacjonalizacyjnej. Według organu oznacza to, że działki nr 7 i nr 8 wymienione w protokole zatwierdzonym decyzją Ministra Górnictwa i Energetyki z [...] r. zostały przejęte na własność Skarbu Państwa w dacie 5 lutego 1946 r. W konsekwencji przedmiotowe działki nie mogły zostać darowane F2. i S. A. urnową z [...]1964 r. Nie były bowiem już wówczas własnością darczyńców. Zatem prawo do ubiegania się o ustalenie odszkodowania za grunt objęty wykazem L. nr [...], przejęty z mocy prawa 5 lutego 1946 r. przysługuje F1. A., L. A. oraz osobom, które nabyły je na podstawie sukcesji uniwersalnej - w drodze spadkobrania po ww. osobach. Skarżący zaś nie wykazali, że są następcami prawnymi pod tytułem uniwersalnym właścicieli nieruchomości w dacie jej przejęcia. Tym samym nie wykazali, aby przysługiwał im interes prawny do ubiegania się o ustalenie z tego tytułu odszkodowania. Z tego względu Wojewoda przyjął, że wobec braku wniosku pochodzącego od uprawnionego podmiotu (któremu przysługiwałby status strony) postępowanie należało umorzyć jako bezprzedmiotowe. Niezależnie od powyższego Wojewoda zwrócił uwagę na brak tożsamości pojęciowej pomiędzy nacjonalizacją (dokonaną na podstawie ustawy z 3 stycznia 1946r.) a wywłaszczeniem. Nacjonalizacja może być kwalifikowana jako wywłaszczenie sensu largo, jednak nie może być uznana za wywłaszczenie w rozumieniu art. 128 ust 1 u.g.n., rodzące obowiązek odszkodowania, a to ze względu na definicję wywłaszczenia zawartą w art. 112 ust 2 tej ustawy, zgodnie z którą wywłaszczenie ograniczone jest do odjęcia prawa w trybie decyzyjnym zatem w drodze aktu indywidualnego" W podsumowaniu uzasadnienia Wojewoda zaakcentował, że w świetle poczynionych w sprawie ustaleń, zarówno z uwagi na brak po stronie wnioskodawców legitymacji prawnej, jak i brak podstawy prawnej do dochodzenia roszczenia o ustalenie odszkodowania za przejętą - na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z 3 stycznia 1946r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej - nieruchomość oznaczoną w dacie przejęcia jako działki nr 7 i nr 8, objętą wykazem L. nr [...], postępowanie należało umorzyć. W skardze na powyższą decyzję Wojewody skarżący, działając przez pełnomocnika, będącego radcą prawnym, zarzucili naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 28 k.p.a. oraz w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i bezpodstawne uznanie, że skarżący nie mają praw strony oraz, że brak jest podstaw do wszczęcia postępowania, co było spowodowane niedokonaniem właściwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. W związku z podniesionym zarzutami skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi zaakcentowano, że roszczenie skarżących jest wywodzone z art. 129 ust. 5 pkt 3 w związku z art. 128 ust. 1 i art. 134 u.g.n. Postępowanie nie było zatem bezprzedmiotowe i nie mogło być umorzone z powodu braku podstawy prawnej. Ponadto, powołując się na rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych wskazali, że własność przedmiotowych nieruchomości skutecznie przeszła na obdarowanych, przy czym Skarb Państwa w dacie zawierania przedmiotowej umowy darowizny nie złożył powództwa w trybie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece i tym samym nie obalił prawdziwości wpisu własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz F1. i L. A. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sprawowanej przez Sąd na skutek wniesienia skargi jest decyzja Wojewody z dnia 22 maja 2023 r., w której uchylono w całości decyzję organu I instancji odmawiającą ustalenia skarżącym odszkodowania za wskazaną w ich wnioskach nieruchomości oraz jednocześnie umorzono postępowanie zainicjowane ich wnioskami. Jako podstawę prawną decyzji Wojewoda wskazał m.in. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Przepis nie określa przesłanek wydania decyzji o uchyleniu zaskarżonej decyzji i umorzeniu postępowania w pierwszej instancji. Należy zatem uznać, że kwestia umorzenia przez organ odwoławczy postępowania przed organem pierwszej instancji nie została uregulowana w komentowanym przepisie. Przyjąć więc należy, że w tym zakresie mają zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organem pierwszej instancji (art. 140 k.p.a.), czyli przepis art. 105 k.p.a. Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie przed organem pierwszej instancji, jeżeli postępowanie to było bezprzedmiotowe przed wydaniem zaskarżonej decyzji, czyli istniały podstawy jego umorzenia przez organ pierwszej instancji (zob. A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2023, art. 138). Sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu wskazanych przepisów wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne (patrz wyrok NSA z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 967/05). Bezprzedmiotowe może być zatem postępowanie zarówno z powodu braku przedmiotu postępowania wymagającego rozpatrzenia sprawy, jak również z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy (por. np. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II SA 428/01). W konsekwencji postępowanie można zakwalifikować jako bezprzedmiotowe, gdy sprawa indywidualna nie podlegała i nie podlega merytorycznemu załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej lub postanowienia. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do tego, czy tak jak przyjął organ odwoławczy postępowanie zainicjowane wskazanym na wstępie wnioskiem skarżących zasadnie uznano za bezprzedmiotowe. Jako podstawę żądania ustalenia odszkodowania za przejęty grunt wnioskodawcy wskazali art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w związku z art. 128 ust. 1 i art. 134 tego aktu prawnego. Sąd w składzie orzekającym podziela i przyjmuje jako własne ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko wedle którego, dla zastosowania przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. do stanu, jaki zaistniał w przeszłości, konieczne jest by pozbawienie prawa własności do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania nastąpiło mimo, że obowiązujące w tym czasie przepisy przewidywały jednak obowiązek przyznania stosownego odszkodowania. Taki obowiązek musi również wynikać z przepisów, które obecnie obowiązują. W każdym zatem przypadku - jak wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 lipca 2019 r. (sygn. akt I OSK 2472/17) należy m.in. ocenić, czy pozbawienie praw przed wejściem w życie u.g.n. nastąpiło w takiej formie prawnej lub przy zastosowaniu takiej instytucji prawnej, która znajduje odzwierciedlenie w obecnie obowiązującej formie przejmowania praw do nieruchomości pod cel publiczny. W sytuacji więc, gdy utrata własności nieruchomości następowała w oparciu o przepis, który przewidywał przejęcie jej na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania, nie można do skutków takiego przejęcia stosować art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. (por. również: wyroki NSA z dnia: 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 624/11, 19 lipca 2019 r. sygn. akt I OSK 2472/17, 26 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2011/20, 26 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 1895/20, z 24 marca 2021 r. sygn. akt I OSK 41107/18, 8 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 4632/21, 23 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 807/21, 7 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1250/21, 27 kwietnia 2022 sygn. akt I OSK 1516/21, 7 czerwca 2022 r. sygn. akt I OSK 864/19, 9 czerwca 2022 r. sygn. akt I OSK 2800/19 i 18 stycznia 2023 sygn. akt I OSK 2823/19, 23 marca 2023 sygn. akt I OSK 255/22, 22 marca 2023 sygn. akt I OSK 256/22 i 22 marca 2023 sygn. akt I OSK 257/22, 26 maja 2023 sygn. I OSK 1223/22). W realiach rozpoznawanej sprawy organy prawidłowo ustaliły, że do przejęcia nieruchomości wskazanych we wnioskach skarżących doszło w trybie ustawy z 3 stycznia 1946 r o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Przedsiębiorstwo, w skład którego wchodziły przedmiotowe nieruchomości zostało wymienione w załączniku do zarządzenia Ministra Przemysłu z 29 sierpnia 1946 r o ogłoszeniu pierwszego wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa (Monitor Polski mo4 poz. 176). Z decyzji Ministra Górnictwa i Energetyki z [...] r. (w której powołano orzeczenie nr [...] Ministra Górnictwa i Energetyki z [...] r.) wynika zaś, że przejęcia przedsiębiorstwa dokonano na podstawie art. 2 ust. 1 powołanej ustawy z 3 stycznia 1946 r., zgodnie z którym przejście na własność Państwa następowało bez odszkodowania. Wskazać ponadto należy, że zgodnie z art. 112 ust. 2 u.g.n. wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości. Wywłaszczenie dokonywane na podstawie u.g.n. przeprowadzane jest w postępowaniu administracyjnym, w indywidualnej sprawie z zakresu administracji publicznej, przez wydanie decyzji (art. 112 ust. 2 u.g.n.) i może dotyczyć tylko nieruchomości przeznaczonych w planach miejscowych na cele publiczne lub nieruchomości, dla których wydana została ostateczna decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego (art. 112 ust. 1 u.g.n.), może nastąpić, tylko jeżeli cele publiczne nie mogą być zrealizowane w inny sposób, niż przez pozbawienie albo ograniczenie praw do nieruchomości, a prawa te nie mogą być nabyte w drodze umowy (art. 112 ust. 3) i następuje w celu realizacji celu publicznego – jednego z celów wymienionych w art. 6 tej ustawy lub celu publicznego określonego w innej ustawie. Nie jest więc, w świetle powyższego, wywłaszczeniem w rozumieniu art. 112 u.g.n. nacjonalizacja dokonywana w trybie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. W świetle dotychczasowych rozważań stwierdzić należy, że nieruchomości wskazane we wniosku skarżących nie zostały wywłaszczone lecz znacjonalizowane, przy czym według przepisów stanowiących podstawę przejęcia "na Państwo" takie przejęcie następowało bez odszkodowania. Co więcej, również w obecnie obowiązującej regulacji prawnej brak jest przepisów, które dawałyby podstawę do żądania odszkodowania za nieruchomości przejęte w trybie ustawy z 3 stycznia 1946 r o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Oznacza to, że wskazana we wniosku podstawa prawna żądanego odszkodowania (art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w związku z art. 128 ust. 1 i art. 134 u.g.n.) nie mogła legitymować skarżących do żądania odszkodowania za wskazane we wniosku nieruchomości. Skoro zaś brak jest innych przepisów, które w drodze decyzji administracyjnej, w stanie faktycznym istniejącym w niniejszej sprawie (prawidłowo ustalonym przez organy), pozwalałaby przyznać skarżącym odszkodowanie, to w ocenie Sądu zasadnym było przyjęcie przez Wojewodę, że w sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania. Niezależnie od wskazanej dotychczas bezprzedmiotowości spowodowanej brakiem podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawców za umorzeniem postępowania przed organem I instancji przemawiał brak po stronie skarżących legitymacji do wystąpienia z żądaniem odszkodowania za wskazane we wniosku nieruchomości. Podmiotami uprawnionymi do żądania odszkodowania za przejętą przez Państwo nieruchomości są osoby, które na skutek przejęcia utraciły własność lub następcy prawni tych osób. Chodzi przy tym o następców prawnych, na których uprawnienie do odszkodowania przeszło w ramach sukcesji uniwersalnej tj. spadkobierców. Tymczasem, jak słusznie uznał organ odwoławczy, takiego następstwa po stronie skarżących w realiach rozpoznawanej sprawy brak. Sąd podziela przedstawioną w tym zakresie przez Wojewodę argumentację. Skarżący nie są następcami prawnymi F1. A. i L. A.. Przedmiotowe nieruchomość z dniem 5 lutego 1946 r. przestały stanowić ich własność. W konsekwencji nie mogły one być darowane F2. A. i S. A., których spadkobiercami są skarżący. Uwzględniając dotychczasowe rozważania Sąd doszedł do wniosku, że zaskarżona decyzja organu odwoławczego jest zgodna z prawem, a tym samym podnoszone w skardze zarzuty nie mogły być uznane za zasadne. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., a to wobec wniosku organu odwoławczego o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, przy jednoczesnym braku żądania skarżących o skierowanie sprawy na rozprawę. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI