II SA/GL 1269/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Gliwicach oddalił skargę na postanowienie SKO odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego za okres wsteczny, uznając, że art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie stanowi samoistnej podstawy do żądania sprostowania błędu.
Skarżąca domagała się przyznania zaległego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od czerwca 2018 r. do października 2020 r., powołując się na art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych i błąd organu. Organy administracji odmówiły wszczęcia postępowania, uznając, że przepis ten nie jest samoistną podstawą do żądania sprostowania błędu, a sprawa została już rozstrzygnięta. Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organów i podkreślając, że art. 31 ustawy nie stanowi samodzielnej podstawy do żądania sprostowania decyzji, a jedynie określa termin wypłaty świadczenia w przypadku wzruszenia decyzji w trybie nadzwyczajnym.
Sprawa dotyczyła skargi M.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej, które utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 czerwca 2018 r. do 31 października 2020 r. Skarżąca wnioskowała o przyznanie zaległego świadczenia, powołując się na art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych i twierdząc, że pierwotne decyzje odmawiające świadczenia były wynikiem błędu organu. Organy administracji odmówiły wszczęcia postępowania, argumentując, że art. 31 ustawy nie stanowi samoistnej podstawy do żądania sprostowania błędu, a jedynie określa termin wypłaty świadczenia w przypadku wzruszenia decyzji w trybie nadzwyczajnym. Sąd administracyjny w Gliwicach oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd podkreślił, że art. 61a § 1 k.p.a. pozwala na odmowę wszczęcia postępowania, gdy istnieją inne uzasadnione przyczyny, w tym brak podstaw prawnych do wydania decyzji lub sytuacje, które doprowadziłyby do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji. Sąd uznał, że w niniejszej sprawie zaistniała taka przesłanka, ponieważ w okresie objętym wnioskiem nie nastąpiła odmowa przyznania świadczenia ani ustalenie go w błędnej wysokości, gdyż wniosek o przyznanie świadczenia został złożony dopiero od listopada 2020 r. Sąd zaznaczył, że art. 31 ustawy nie jest instytucją samodzielną, lecz stanowi uzupełnienie trybów nadzwyczajnych przewidzianych w k.p.a., a jego celem jest określenie terminu wypłaty świadczenia w przypadku błędnie wydanej decyzji, która została wzruszona w odpowiednim trybie. Sąd odwołał się do orzecznictwa NSA, zgodnie z którym art. 31 ustawy nie uprawnia do szerokiej interpretacji i nie może być traktowany jako instytucja supernadzwyczajna, oderwana od systemu prawa procesowego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, przepis art. 31 ustawy nie stanowi samoistnej podstawy do żądania sprostowania błędu, a jedynie określa termin wypłaty świadczenia w przypadku wzruszenia decyzji w trybie nadzwyczajnym.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest instytucją samodzielną, lecz stanowi uzupełnienie trybów nadzwyczajnych przewidzianych w k.p.a. Jego celem jest określenie terminu wypłaty świadczenia w przypadku błędnie wydanej decyzji, która została wzruszona w odpowiednim trybie. Nie można go traktować jako instytucji supernadzwyczajnej, oderwanej od systemu prawa procesowego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (13)
Główne
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 61a § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
u.ś.r. art. 31
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych
Przepis ten nie stanowi samoistnej podstawy do żądania sprostowania błędu w decyzji, a jedynie określa termin wypłaty świadczenia w przypadku wzruszenia decyzji w trybie nadzwyczajnym.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 138 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
u.ś.r. art. 32
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 24 § ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych
p.u.s.a. art. 1 § § 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.u.s.a. art. 1 § § 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 119 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 120
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 16 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 9
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie stanowi samoistnej podstawy do żądania sprostowania błędu organu. W okresie objętym wnioskiem nie nastąpiła odmowa przyznania świadczenia ani ustalenie go w błędnej wysokości, gdyż wniosek o przyznanie świadczenia został złożony dopiero od listopada 2020 r. Organ administracji miał prawo odmówić wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. z uwagi na brak podstaw prawnych do wydania decyzji załatwiającej wniesione żądanie.
Odrzucone argumenty
Art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi samoistną podstawę do żądania sprostowania błędu organu. Wniosek o przyznanie zaległego świadczenia pielęgnacyjnego spełniał przesłanki do wszczęcia postępowania na podstawie art. 31 ustawy.
Godne uwagi sformułowania
art. 31 ustawy nie stanowi samoistnej podstawy do żądania sprostowania błędu przepis art. 31 ustawy nie może stanowić takiej podstawy Znaczenie tego przepisu ogranicza się bowiem do wprowadzenia terminu wypłaty świadczenia w prawidłowej wysokości, o ile decyzja dotychczasowa zostanie wzruszona w nadzwyczajnym trybie Omawiany przepis nie może być traktowany jako instytucja supernadzwyczajna, oderwana od systemu prawa procesowego.
Skład orzekający
Beata Kalaga-Gajewska
sprawozdawca
Edyta Kędzierska
członek
Elżbieta Kaznowska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych i jego relacja do art. 61a § 1 k.p.a. w kontekście żądania sprostowania błędu organu."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wnioskowania o świadczenie pielęgnacyjne za okres wsteczny na podstawie art. 31 ustawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia interpretacji przepisów dotyczących świadczeń rodzinnych i możliwości korygowania błędów organów administracji. Jest interesująca dla prawników procesowych i specjalistów od prawa administracyjnego.
“Czy można odzyskać zaległe świadczenie pielęgnacyjne, powołując się na błąd organu? Sąd wyjaśnia ograniczenia art. 31 ustawy.”
Dane finansowe
WPS: 46 158 PLN
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Gl 1269/22 - Wyrok WSA w Gliwicach Data orzeczenia 2022-11-17 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-09-02 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Sędziowie Beata Kalaga-Gajewska /sprawozdawca/ Edyta Kędzierska Elżbieta Kaznowska /przewodniczący/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 329 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2021 poz 735 art. 61a § 1 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska (spr.), Sędzia WSA Edyta Kędzierska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 20 lipca 2022 r. nr SKO IV 424/676/2022 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Uzasadnienie Wnioskiem z dnia 10 września 2020 r. M.K. (dalej: "skarżąca") złożyła do Prezydenta Miasta B. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką D.K. (ur. [...] r.). Prezydent Miasta B. (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 7 grudnia 2020 r., nr [...], odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem ustalony u jej matki znaczny stopień niepełnosprawności występuje od dnia 31 maja 2006 r. W odwołaniu skarżąca poinformowała, że nie zgadza się z wydanym w jej sprawie rozstrzygnięciem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (dalej: "SKO") decyzją z dnia 4 lutego 2021 r., nr SKO.IV424/81/18/2021, po rozpoznaniu odwołania skarżącej, uchyliło w całości decyzję organu I instancji z dnia 7 grudnia 2020 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Zwróciło uwagę, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia skarżącej, czy też niepodejmowaniem przez nią pracy, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącej, organ I instancji decyzją z dnia 16 kwietnia 2021 r., nr [...], odmówił przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i uznał, że nie pracuje od 17 lat i w dacie kiedy przestała pracować jej matka nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W odwołaniu skarżąca zacytowała orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące interpretacji art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej w skrócie: "ustawa") i domagała się przyznania wnioskowanego świadczenia. Po rozpatrzeniu odwołania, SKO decyzją z dnia 11 czerwca 2021 r., nr SKO.IV/424/1821/486/2021, uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przyznało skarżącej na stałe prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku opieką nad matką począwszy od miesiąca złożenia wniosku, tj. od dnia 1 listopada 2020 r. W dniu 28 kwietnia 2022 r. odnotowano w organie I instancji wpływ wniosku skarżącej, złożonego przy pomocy zawodowego pełnomocnika, o przyznanie zaległego świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 46.158,- zł. począwszy od miesiąca lipca 2018 r. W jego uzasadnieniu przywołano treść art. 31 ustawy oraz podano szczegółowe wyliczenia, z rozbiciem na poszczególne lata, co do wysokości świadczenia pielęgnacyjnego i ilości miesięcy jego pobierania (za 2018 r.- 6 x 1.477 zł.; za 2019 r. - 12 x 1.583 zł.; za 2020 r. - 10 x 1.830 zł.). Postanowieniem z dnia 17 maja 2022 r., nr [...], organ I instancji, działając na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej w skrócie: "k.p.a."), odmówił skarżącej wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, w okresie od dnia 1 czerwca 2018 r. do dnia 31 października 2020 r. W uzasadnieniu podał, że wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został już rozstrzygnięty decyzją z dnia 11 czerwca 2021 r. Dodatkowo, art. 32 ustawy nie stanowi podstawy do wydania decyzji, ale jedynie określa granice czasowe wydania świadczenia w przypadku wzruszenia decyzji w trybie nadzwyczajnym. Na podstawie art. 31 ustawy wniosek skarżącej nie może być rozstrzygnięty w drodze indywidualnej decyzji administracyjnej za 3 lata wstecz, czyli za okres przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, Od powyższego postanowienia, skarżąca złożyła odwołanie, w którym zarzuciła naruszenie art. 61a § 1 k.p.a., podczas gdy w sprawie brak jest tożsamości stosunku administracyjnoprawnego występującego pomiędzy sprawą zakończoną wydaniem ostatecznej decyzji SKO z dnia 11 czerwca 2021 r. oraz sprawą zainicjowaną jej wnioskiem z dnia 28 kwietnia 2022 r., dotyczącym okresu od dnia 1 czerwca 2018 r. do dnia 31 października 2020 r. SKO postanowieniem z dnia 20 lipca 2022 r., nr SKO IV 424/676/2022, utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji z dnia 17 maja 2022 r. W jego uzasadnieniu przytoczona została treść art. 31 ustawy. Przepis ten tworzy system nadzwyczajnych postępowań w sprawach świadczeń rodzinnych służących wzruszeniu skutków dotychczasowych decyzji odmawiających przyznania świadczeń bądź ustalenia żądanej wysokości świadczeń i objęto nim sytuacje, w których decyzją dotychczasową organ odmówił uwzględnienia żądania ustalenia prawa do świadczenia oraz odmówił ustalenia (zwiększenia) wysokości przysługującego dotychczas świadczenia rodzinnego. Jednakże norma ta nie stanowi samodzielnej podstawy do usuwania z obrotu prawnego nielegalnej lub niezasadnej decyzji odmownej. Daje wyłącznie podstawę do wszczęcia, prowadzenia i zakończenia nadzwyczajnego postępowania administracyjnego w sprawie sprostowania błędu w dotychczasowej decyzji. Pismem z dnia 8 sierpnia 2022 r. skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła skargę na powyższe postanowienie, w której zarzuciła naruszenie art. 31 ustawy w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez dokonanie błędnej wykładni polegającej na uznaniu, że ta norma nie stanowi samoistnej podstawy do żądania sprostowania decyzji, w sytuacji, w której odmowa przyznania świadczeń rodzinnych lub ustalenia ich wysokości, dokonana w prostowanej decyzji, była następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczeń rodzinnych (decyzja z dnia 16 kwietnia 2021 r. skorygowana decyzją z dnia 11 czerwca 2021 r.). Zdaniem skarżącej z jednolitej linii orzeczniczej wynika teza odmienna, dlatego wniosła o uchylenie zaskarżonego postępowania i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez SKO. Poinformowała, że złożyła wniosek o przyznanie zaległego świadczenia pielęgnacyjnego na skutek wydania decyzji z dnia 11 czerwca 2021 r. postępowanie o przyznanie zaległego świadczenia zostało zainicjowane i w konsekwencji spełnia wszelkie przesłanki, warunkujące uwzględnienie w stanie faktycznym niniejszej sprawy normę art. 31 ustawy, gdyż jej celem było zainicjowanie nadzwyczajnego postępowania administracyjnego w sprawie sprostowania błędu. Pismem z dnia 31 sierpnia 2022 r. SKO złożyło odpowiedź na skargę i wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2022r. poz. 329 z późn. zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Mając na uwadze tak zakreślone ramy kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontroli Sądu zostało poddane postanowienie SKO z dnia 20 lipca 2022 r., nr SKO IV 424/676/2022, utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji z dnia 17 maja 2022 r., nr [...], o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką skarżącej, w okresie od 1 czerwca 2018 r. do dnia 31 października 2020 r. Zgodnie z art. 31 ustawy jeżeli odmowa przyznania świadczeń rodzinnych lub ustalenie ich wysokości były następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczeń rodzinnych, wypłata świadczeń rodzinnych może nastąpić za 3 lata wstecz, licząc od dnia zawiadomienia o popełnieniu błędu lub dnia wydania decyzji prostującej błąd z urzędu. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego postanowienia stanowi art. 61 a § 1 k.p.a., który został wprowadzony w dniu 11 kwietnia 2011 r., na mocy ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r. nr 6, poz. 18 z późn. zm.). Nowelizacja ta pozwoliła na wyraźne rozróżnienie wstępnego etapu postępowania administracyjnego - jego wszczęcia - od etapu merytorycznego rozpoznania, oraz rozstrzygnięcia żądania strony co do istoty. Przewiduje on dwie sytuacje uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania. Pierwsza z nich ma miejsce, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną tego postępowania. Natomiast druga występuje, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ z innych uzasadnionych przyczyn. Do takich przyczyn należą sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy przepisy prawa materialnego nie dają podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w sprawie, bądź postępowanie administracyjne już się toczy albo w tej samej sprawie zapadło już rozstrzygnięcie, bądź doszło do upływu terminu określonego w ustawie i brak jest podstaw do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (por. np. B. Adamiak, Komentarz do art. 61a k.p.a. (wa B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 2019, s. 421 oraz R. Stankiewicz, w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2015, s. 384). Organ może odmówić wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. wówczas, gdy ziści się choćby jeden z wyżej przedstawionych warunków. Użyte przez ustawodawcę kategoryczne sformułowanie "nie może być wszczęte" wskazuje, że określone w art. 61a § 1 k.p.a. przyczyny muszą być znane organowi w chwili złożenia wniosku, czyli być oczywiste, np. brak podstawy prawnej do wydania decyzji załatwiającej wniesione żądanie, czy też występują okoliczności, które doprowadziłyby do wszczęcia postępowania wymagającego po jego zakończeniu wznowienia tego postępowania lub stwierdzenia nieważności wydanej w nim decyzji (por. wyroki NSA: z dnia 30 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1385/11; z dnia 5 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1609/13; z dnia 17 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 553/15; postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r. sygn. akt I OSK 1635/14). Na tym etapie postępowania organ bada jedynie kwestie formalnoprawne, analizując, czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania w przedmiocie zgłoszonego wniosku. Skoro jednak na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, to należy przyjąć, iż w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania (por. wyrok NSA: z dnia 23 stycznia 2014 r. sygn. akt II OSK 1987/12; z dnia 17 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 1053/17; z dnia 6 lipca 2020 r. sygn. akt II OSK 876/20). Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się bowiem aktem formalnym, a nie merytorycznym. Warto również podkreślić, że art. 61a § 1 k.p.a. stanowił przedmiot pogłębionych rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 20 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1047/16, Naczelny Sąd Administracyjny zaakcentował, że przy ocenie istnienia przesłanek z art. 61a § 1 k.p.a. organ nie bada merytorycznie wniosku, a tym samym nie gromadzi dowodów, na podstawie których ustala się stan faktyczny, ponieważ wydając rozstrzygnięcie ogranicza się do stwierdzenia przesłanek formalnych uniemożliwiających merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. W ten nurt wpisuje się uzasadnienie wywodu Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartego w wyroku z dnia 13 lutego 2019 r. sygn. akt II OSK 615/17, iż odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania. W niniejszej sprawie zaistniała właśnie taka przesłanka, tj. niedopuszczalność wniosku z innych uzasadnionych przyczyn. Stąd też odnieść się należy także do charakteru prawnego decyzji wydawanej na podstawie art. 31 ustawy. Zastosowanie powyższej regulacji zależne jest od łącznego spełnienia kilku przesłanek, tj. uprzedniej odmowy przyznania świadczenia lub błędnym ustaleniu jego wysokości, które są następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczeń rodzinnych oraz zawiadomienia o popełnieniu błędu właściwego do wypłaty świadczenia organu, bądź wydanie decyzji prostującej błąd z urzędu. Nie budzi wobec tego wątpliwości to, że jest to instytucja rozszerzająca katalog nadzwyczajnych środków stosowanych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Brzmienie tego przepisu nie definiuje ani pojęcia błędu, ani granic, czy zakresu, ani też trybu jej stosowania. Nadto, z uwagi na wyjątkowość tej normy należy ją traktować ściśle. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić przyjdzie, że w okresie od 1 czerwca 2018 r. do 31 października 2020 r. nie nastąpiła ani odmowa przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ani też nie ustalono takiego świadczenia w błędnej wysokości, bowiem nigdy nie złożono wniosku o jego przyznanie. Wydane w sprawie decyzje dotyczącą okresu począwszy od miesiąca listopada 2020 r., kiedy to listem poleconym złożony został wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia (k. 2-10 akt administracyjnych). Faktem jest także to, że w sprawie wydano dwie decyzje odmowne organu I instancji by finalnie w wyniku drugiego odwołania SKO przyznało skarżącej wnioskowane świadczenie. Jednak zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Skarżąca podkreśla, że organ I instancji dopuścił się błędu, w wyniku którego pierwotnie wydano decyzje odmowne. Wskazać jednak należy, że w zakresie takiego błędu mieszczą się wyłącznie błędy z zakresu wykładni i zastosowania przepisów prawa, błędy w procedurze, która doprowadziła do wydania rozstrzygnięcia, w tym także w czynnościach procesowych, które miały na celu ustalenie stanu faktycznego sprawy, ale również błędy w zakresie tworzenia prawa. Natomiast decyzja wydana w postępowaniu weryfikującym pierwotną, wadliwą decyzję nie jest decyzją prostującą błąd z urzędu, lecz zmieniającą pierwotne rozstrzygnięcie, na skutek błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczeń rodzinnych. Użycie w art. 31 ustawy dwukrotnie słowa "błąd" mogłoby sugerować, że chodzi o tę samą okoliczność, która doprowadziła do wydania wadliwej decyzji, a w konsekwencji będzie prostowana w kolejnej. Takie wnioskowanie, jak wynika z treści tego przepisu, jest jednak nieuprawnione. W początkowej części art. 31 ustawy ustawodawca używa pojęcia "błąd" określając przez to działanie, bądź niedziałanie organu, które było przyczyną wydania wadliwej decyzji w sprawie przyznania świadczenia rodzinnego, natomiast w końcowej części tego przepisu używa pojęcia "błąd" w odniesieniu do wadliwej treści rozstrzygnięcia, którego wydanie było spowodowane zdarzeniem, wcześniej określonym w tym przepisie tym samym pojęciem (por. Rączka Piotr- red., Świadczenia rodzinne. Komentarz- art. 31). Odnosząc się do ostatniej z przesłanek stwierdzić należy, że pierwszym sygnałem dla organu I instancji, że w ocenie skarżącej dopuścił się on błędu był wniosek o wszczęcie postępowania na podstawie art. 31 ustawy złożony w dniu 22 kwietnia 2022 r. W świetle powyższych rozważań, skład orzekający w niniejszej sprawie akcentuje, że znane mu są powstałe rozbieżności w orzecznictwie co do sposobu sprostowania powstałego błędu, tj. tego, że regulacja art. 31 ustawy może stanowić samodzielną podstawę sprostowania błędu w decyzji ustalającej świadczenia rodzinne (np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 1214/17). Jednak Sąd opowiada się za koncepcją, iż przepis art. 31 ustawy nie może stanowić takiej podstawy. Znaczenie tego przepisu ogranicza się bowiem do wprowadzenia terminu wypłaty świadczenia w prawidłowej wysokości, o ile decyzja dotychczasowa zostanie wzruszona w nadzwyczajnym trybie wynikającym z przepisów k.p.a., np. zmiany decyzji lub wznowienia postępowania. Istota tego przepisu polega na określeniu granicy czasu, do jakiej można wypłacić stronie świadczenie w przypadku, gdy konieczna jest jego wsteczna nadpłata z powodu błędnie wydanej decyzji. Na jego podstawie wsteczna wypłata świadczeń rodzinnych ograniczona jest okresem trzech lat, którego początek rozpoczyna się określonymi w tym przepisie zdarzeniami. Do zdarzeń tych należą, zawiadomienie o popełnieniu błędu oraz wydana z urzędu nowa decyzja przyznająca prawo do świadczenia lub określająca wyższą wysokość świadczenia. Jednak decyzja taka wydana być musi we właściwym trybie, znanym prawu materialnemu (ustawie o świadczeniach rodzinnych) albo procedurze administracyjnej. Nadto, przepis art. 31 ustawy nie reguluje szczególnego trybu postępowania, zatem koniecznym jest związanie go z trybami postępowania przewidzianymi w k.p.a., mającymi na celu wyeliminowanie z obrotu decyzji administracyjnych wydanych z naruszeniem prawa. Omawiany przepis nie może być traktowany jako instytucja nadzwyczajna, oderwana od istniejącego systemu prawa procesowego. Podzielenie innej koncepcji wprowadziłoby niepożądaną niepewność prawa i stanowiłoby wyłom w zasadzie trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 k.p.a.). Stanowisko to znajduje dodatkowe wsparcie w treści art. 32 ust. 1 i 2 ustawy, dopuszczającej modyfikacje ostatecznych decyzji w tej materii w ściśle określonych sytuacjach i odsyłającej w sprawach nieuregulowanych w ustawie do przepisów k.p.a. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1583/21; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2017 r., sygn. akt I OSK 701/17). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2017 r. o sygn. akt I OSK 2523/15 uznał, że regulacja art. 31 ustawy, jakkolwiek nie zawierająca ograniczeń, nie uprawnia do szerokiej interpretacji. Przepis ten nie reguluje trybu postępowania, zatem niepodobna odstąpić w toku jego stosowania od sposobu procedowania przez organy administracji publicznej uregulowanego przez przepisy k.p.a. Omawiany przepis nie może być traktowany jako swoista instytucja supernadzwyczajna, oderwana od systemu prawa procesowego. Co istotne wskazać także należy na treść wniosku o przyznanie zaległego świadczenia pielęgnacyjnego, w którym wyraźnie pełnomocnik skarżącej podał art. 31 ustawy. Wobec tego intencja została jasno zarysowana. Zatem nie zaistniała sytuacja, w której organ obowiązany był do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, tj. tego czy pismo to nie ma innego charakteru procesowego (art. 9 k.p.a.). Nadto, przedmiotowy wniosek nie mógł zostać potraktowany jako wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść zacytowanego już wcześniej art. 24 ust. 2 ustawy. Z analizy akt sprawy wynika także, że matka skarżącej jest osobą starszą, schorowaną, niesamodzielną i zależną od innych osób. Zamieszkuje wraz ze swoją córką. Nadto, skarżąca sprawuje nad nią opiekę od wielu lat i nie podejmuje z tego powodu zatrudnienia. Jednak okoliczności te, wobec powyższych rozważań, pozostają bez wpływu na wydane rozstrzygnięcie, gdyż celem tego postępowania nie było badanie sytuacji skarżącej. Zaznaczyć także przyjdzie, że organ I instancji podał, że odmawia wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 czerwca 2018 r. do 31 października 2020 r. Natomiast wniosek skarżącej obejmował okres od dnia 1 lipca 2018 r. Błąd ten nie ma jednak wpływu na wydane w sprawie rozstrzygnięcia formalne a nie merytoryczne (postanowienia). Podsumowując, wskazać należy, że w sprawie nie wydano żadnej decyzji w trybie nadzwyczajnym w rozumieniu przepisów k.p.a. lub też decyzji w trybie art. 32 ustawy ani też nie dokonano sprostowania decyzji z urzędu. Przepis art. 31 ustawy nie dotyczy sytuacji, w której finalnie wydano decyzje pozytywną dla strony w ramach wniesionego środka odwoławczego. Nadto, intencja przedmiotowego wniosku była klarowna, a co najważniejsze jedyny wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jaki dotąd złożyła skarżąca dotyczył okresu począwszy od miesiąca listopada 2020 r. Mając na uwadze powyższe, Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Na marginesie dodać jeszcze przyjdzie, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 1 w zw. z art. 120 p.p.s.a. Z kolei powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI