II SA/GL 1266/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2024-01-23
NSAinneŚredniawsa
fundusz alimentacyjnynienależnie pobrane świadczeniaodsetkiumorzeniepomoc społecznaalimentyprzedawnieniewymagalnośćdecyzja administracyjnakontrola sądowa

WSA w Gliwicach uchylił decyzje organów obu instancji w sprawie odmowy umorzenia odsetek od nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych, wskazując na brak należytego wyjaśnienia kwestii przedawnienia i wymagalności należności.

Sprawa dotyczyła wniosku I.L. o umorzenie odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organy administracji odmówiły umorzenia, uznając, że nie zaszły szczególnie uzasadnione okoliczności. Skarżąca podnosiła trudną sytuację materialną i zdrowotną. WSA w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, stwierdzając, że ocena przesłanek umorzenia nie została poprzedzona ustaleniami w zakresie przedmiotu umorzenia i kwestii przedawnienia, co jest kluczowe dla ustalenia, czy istnieje przedmiot postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał skargę I.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. odmawiającą umorzenia odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organy administracji uznały, że sytuacja skarżącej, mimo trudności finansowych i zdrowotnych, nie spełnia kryteriów "szczególnie uzasadnionych okoliczności" pozwalających na umorzenie odsetek. Skarżąca argumentowała pogorszeniem się jej stanu zdrowia i brakiem środków na podstawowe potrzeby. Sąd administracyjny, kontrolując legalność decyzji, stwierdził, że organy obu instancji nie poprzedziły oceny przesłanek umorzenia należytym wyjaśnieniem stanu faktycznego, w szczególności kwestii przedawnienia i wymagalności należności. Sąd podkreślił, że decyzja o umorzeniu odsetek ma charakter uznaniowy, ale wymaga ustalenia, czy istnieje przedmiot postępowania i czy należność jest wymagalna. W aktach sprawy brakowało pełnych danych dotyczących przedawnienia, przerwania biegu przedawnienia oraz wysokości pozostałej do spłaty kwoty. W związku z tym, WSA uchylił obie decyzje, nakazując organom ponowne rozpoznanie sprawy z uwzględnieniem wskazówek sądu, w tym przeprowadzenie ustaleń dotyczących przedawnienia i wymagalności należności.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organy nie poprzedziły oceny przesłanek umorzenia należytym wyjaśnieniem stanu faktycznego, w szczególności kwestii przedawnienia i wymagalności należności.

Uzasadnienie

Sąd stwierdził, że organy administracji pominęły kluczowe ustalenia dotyczące przedawnienia i wymagalności należności, co uniemożliwiło prawidłową ocenę wniosku o umorzenie odsetek. Brak tych ustaleń narusza obowiązek należytego wyjaśnienia stanu faktycznego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

u.p.o.u.a. art. 23 § 2

Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna.

u.p.o.u.a. art. 23 § 8

Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

Organ właściwy wierzyciela może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Pomocnicze

u.p.o.u.a. art. 23 § 3

Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

Bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty na raty lub zastosowanie środka egzekucyjnego. Po przerwaniu biegu przedawnienia, biegnie on na nowo.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do należytego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek podania uzasadnienia rozstrzygnięcia, zawierającego m.in. ustalenia faktyczne i ocenę prawną.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę.

p.p.s.a. art. 153

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Organ ponownie rozpoznając sprawę obowiązany jest uwzględnić wskazania wynikające z uzasadnienia wyroku sądu.

u.s.k.o. art. 2

Ustawa o samorządowych kolegiach odwoławczych

Określa zadania i kompetencje samorządowych kolegiów odwoławczych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy administracji nie dokonały należytych ustaleń w zakresie przedawnienia i wymagalności należności, co jest kluczowe dla oceny wniosku o umorzenie odsetek.

Odrzucone argumenty

Argumenty skarżącej dotyczące trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, które nie zostały w pełni uwzględnione przez organy w kontekście przesłanek umorzenia.

Godne uwagi sformułowania

ocena przesłanek umorzenia odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie została poprzedzona ustaleniami w zakresie samego przedmiotu umorzenia oraz kwestii przedawnienia, kluczowych w kontekście ustalenia czy w ogóle istnieje przedmiot toczącego się postępowania. decyzja w sprawie umorzenia podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ może orzec o odmowie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami. instytucja umorzenia stanowi wyjątek od zasady, która przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika należności łącznie z ustawowymi odsetkami.

Skład orzekający

Aneta Majowska

sprawozdawca

Krzysztof Nowak

członek

Tomasz Dziuk

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Wskazuje na obowiązek organów administracji dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym kwestii przedawnienia i wymagalności należności, przed podjęciem decyzji w sprawach dotyczących umorzenia świadczeń lub odsetek. Podkreśla znaczenie kontroli sądowej nad uznaniem administracyjnym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wniosku o umorzenie odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ale zasady dotyczące wyjaśnienia stanu faktycznego i kontroli uznania administracyjnego mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe przeprowadzenie postępowania administracyjnego i jakie mogą być konsekwencje niedopełnienia obowiązków przez organy. Jest to interesujące dla prawników procesowych i administracyjnych.

Sąd uchyla decyzję: Organy zlekceważyły kluczowe kwestie przedawnienia i wymagalności długu.

Dane finansowe

WPS: 766,48 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 1266/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-01-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska /sprawozdawca/
Krzysztof Nowak
Tomasz Dziuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 581
art. 23 ust. 2, ust. 3, ust. 8
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi I. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 9 czerwca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1482/2023/11604 w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr [...].
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S. (dalej: "organ pierwszej instancji"), w oparciu o art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 581) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), po rozpoznaniu wniosku I.L. (dalej: "Strona", "Skarżąca") odmówiono umorzenia w całości kwoty odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 766,48 zł.
W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 4 czerwca 2018 r. wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego znak [...] w wysokości 6.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Strona spłaciła całość należności głównej. Do spłaty pozostały ustawowe odsetki w wysokości 766,48 zł.
W dniu 5 lipca 2022 r. Strona złożyła wniosek o umorzenie odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z uwagi na trudną sytuację zdrowotną i finansową. Uprzednia decyzja organu z dnia 5 września 2022 r. znak [...] o odmowie umorzenia odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 766,48 zł została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 26 października 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2893/2022/15167/ a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania.
Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem P.L., który jest studentem studiów dziennych. Strona z uwagi na znaczny stopień niepełnosprawności pobiera rentę z ZUS.
Dochód rodziny na 29 listopada 2023 r. wynosił: 3.498,02 zł, na który składa się renta z ZUS w wysokości 1.217,98 zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł oraz zasiłek chorobowy w wysokości 2.064,20 zł.
Wydatki rodziny to: czynsz 800,00 zł, energia elektryczna 150,00 zł, gaz 100,00 zł, telefon 150,00 zł, ubezpieczenie Strony i syna 550,00 zł, leki i lekarz 600,00 zł, koszty utrzymania samochodu 400,00 zł, żywność 386,72 zł, Internet 200,00 zł oraz zaległy podatek 560,00 zł. Organ zauważył, że powyższe wydatki nie zostały przez Stronę potwierdzone fakturami ani paragonami.
W ocenie organu zasoby lokalowe nie wskazują na okoliczności podlegające rozważeniu zastosowania wnioskowanej ulgi, gdyż Strona zamieszkuje w mieszkaniu, którego właścicielem jest matka Strony, nie posiada zadłużenia z tytułu opłat czynszowych, a w związku z tym nie występuje zagrożenie bezdomnością.
W dniu 29 grudnia 2022 r. Strona została wezwana do określenia sytuacji zawodowej. Pismo zostało skutecznie doręczone. Kolejne pismo o poinformowaniu o możliwości zapoznania się i wypowiedzenia co do całości zgromadzonego materiału nie zostało przez Stronę odebrane z uwagi na odmowę przyjęcia korespondencji.
Organ zwrócił uwagę, że Strona jest w wieku aktywności zawodowej ([...] lat), a z uwagi na niepełnosprawność ma przyznaną rentę z ZUS.
Analizując całość zgromadzonego materiału, organ uznał, iż w przypadku Strony nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności stanowiące podstawę do umorzenia odsetek, gdyż rodzina posiada stałe źródło dochodu - renta z ZUS oraz zasiłek pielęgnacyjny. Sytuacja rodziny Strony jest trudna, ale nie szczególna, czyli taka, która umożliwia spłatę odsetek od nienależnie pobranych świadczeń w ratach.
Jednorazowa wpłata zdaniem organu przekracza możliwości finansowe rodziny Strony, jednak istnieje możliwość rozłożenia zadłużenia na raty. Nadto sytuacja materialna ulegnie poprawie w chwili podjęcia przez syna Strony zatrudnienia. Organ poinformował również, że rozliczając odsetki od nienależnie pobranych świadczeń w kwocie 766,48 zł na 15 miesięcy rata wyniesie ok. 51,10 zł.
Skarżąca złożyła odwołanie od powyżej opisanej decyzji, wyrażając niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia. Wskazała, że sytuacja Strony zmieniła się od grudnia 2022 r., rodzina utrzymuje się z kwoty 1.217,98 zł, opłata za pokój wynosi 1.000,00 zł. Podkreśliła, że Stronie brakuje na podstawowe potrzeby, syn Strony opiekuje się matką, dlatego nie jest w stanie pracować. [...] Strony się nasiliła, odmówiono Stronie dodatku pielęgnacyjnego. W toku pozostaje sprawa za kradzież jedzenia. Do odwołania przedłożyła świadectwo pracy, potwierdzenia wydatków, decyzje ZUS, orzeczenie o niepełnosprawności.
Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "organ odwoławczy") decyzją z dnia 9 czerwca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1482/2023/11604, na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Na wstępie organ odwoławczy przedstawił stan sprawy, przywołał brzmienie art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wyjaśnił, że w interesie społecznym leży, aby pobrane nienależnie świadczenia wraz z odsetkami udzielone w ramach pomocy państwa zostały zwrócone, celem dalszego wykorzystania na cele publiczne, a decyzja w sprawie umorzenia podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ może orzec o odmowie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami.
Następnie w ramach ustalenia stanu faktycznego sprawy organ odwoławczy zwrócił uwagę, że Strona pozostawała w zatrudnieniu w okresie od 2 lutego 2022 r. do 15 grudnia 2022 r. Umowa o pracę została rozwiązana przez pracodawcę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Strona od miesiąca listopada 2022 r. otrzymuje rentę.
Kolegium nie zanegowało, że obecnie sytuacja strony jest trudna. Strona posiada znaczny stopień niepełnosprawności, jednak orzeczenie nie zostało wydane na stałe, a jedynie na czas określony, zatem istnieje w przyszłości możliwość poprawy stanu zdrowia i podjęcia przez Stronę zatrudnienia. Obecnie Strona posiada stały dochód w postaci renty. Podkreślono także, że syn Strony prowadzący z nią wspólne gospodarstwo domowe jest osobą pełnoletnią, studiuje i może podjąć zatrudnienie celem poprawy sytuacji materialnej rodziny. Strona z kolei może ubiegać się, jeżeli to konieczne, o pomoc w formie usług opiekuńczych.
Końcowo Kolegium wskazało, że Strona może zwrócić się o zastosowanie ulgi w postaci rozłożenia na raty albo odroczenia terminu spłaty spornej należności.
Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zarzuciła decyzji organu odwoławczego "błędne dane i brak profesjonalizmu". Wskazała, że cierpi na [...] w związku z czym nie potrafi najwyraźniej przekonać o stanie faktycznym, w związku z czym wniosła o przyznanie adwokata z urzędu. Podała, że z synem zamieszkuje w samochodzie matki, jest bezdomna i utrzymuje się z kwoty ok. 1.000,00 zł. Syn nie pracuje, studiuje, będzie bronił pracę inżynierską z [...], aktualnie zajmuje się matką pomagając w codziennych czynnościach. Wskazała również na zwiększone koszty życia.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie. W odpowiedzi na zarzuty skargi organ odwoławczy wskazał, iż rozpatrzył odwołanie na podstawie przedłożonych akt sprawy i stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji była prawidłowa i zasługiwała na utrzymanie w mocy.
Zarządzeniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 28 sierpnia 2023 r. sygn. II SPP/Gl 174/23 wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy pozostawiono bez rozpoznania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo
o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).
Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.
Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 9 czerwca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1482/2023/11604 utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji – Prezydenta Miasta S. z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Organy orzekające w sprawie uznały, iż w przypadku Skarżącej, nie zaszły szczególnie uzasadnione okoliczności mogące stanowić podstawę umorzenia zgodnie z wnioskiem Strony. Skarżąca natomiast podkreślała, że sytuacja rodziny zmieniła się, ponieważ Strona od grudnia 2022 r. nie pracuje, jedynym dochodem rodziny jest otrzymywana renta, zwróciła uwagę na nasilenie się [...] oraz trudności z bieżącym utrzymaniem rodziny.
Przepis art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowi podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Zgodnie z przywołaną regulacją organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z przywołanego przepisu wynika, że po pierwsze - decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy, po drugie - umorzenie kwot nienależnie pobranych świadczeń jest wyjątkiem od zasady zwrotu takiego świadczenia, po trzecie - przesłanką obligatoryjną zastosowania instytucji umorzenia jest wystąpienie po stronie wnioskodawcy "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Wynik postępowania w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń zależy zatem od tego, czy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności dotyczące sytuacji rodziny zostaną ocenione przez organ administracji jako "szczególnie uzasadnione" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 1863/15; E. Tomaszewska, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, wyd. II, Lex el. 2019). Ustalenie wystąpienia przesłanki "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny" powinno być badane pod kątem oceny indywidualnej, przy uwzględnieniu wszystkich tych okoliczności, które w konkretnej sprawie kształtują sytuację wnioskodawcy i jego rodziny jako szczególną z punktu widzenia słuszności i zasadności umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Jednocześnie uwagi wymaga, iż instytucja umorzenia stanowi wyjątek od zasady, która przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika należności łącznie z ustawowymi odsetkami.
Odnotowania wymaga, że w przypadku kontroli sądowoadministracyjnej decyzji zapadłej w granicach uznania administracyjnego, rolą sądu administracyjnego jest zbadanie czy organ podejmując decyzję dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie, a także czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.
Uwzględniając wskazaną na wstępie kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, oparte o przywołaną podstawę materialnoprawną art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie, jednakże z przyczyn odmiennych niż podniesione w skardze. Należy mieć bowiem na uwadze, iż stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Przeprowadzona kontrola zgodności z prawem doprowadziła do konkluzji, że ocena przesłanek umorzenia odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie została poprzedzona ustaleniami w zakresie samego przedmiotu umorzenia oraz kwestii przedawnienia, kluczowych w kontekście ustalenia czy w ogóle istnieje przedmiot toczącego się postępowania. Z uwagi na brzmienie przywołanego już art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd zobligowany był do rozważenia ww. okoliczności, pomimo że ww. zarzuty nie zostały podniesione w samej skardze.
Jak wynika z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy, odsetki, o których umorzenie ubiega się Skarżąca pozostają w związku z decyzją organu z dnia 4 czerwca 2018 r. znak [...]. Mocą tej decyzji organ, w oparciu o art. 2 pkt 7 lit. a oraz art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów uznał, że kwoty wypłacone w okresie od 12 grudnia 2016 r. do 18 września 2017 r. w wysokości 6.000,00 zł były nienależnie pobranymi świadczeniami z funduszu alimentacyjnego, oraz zobowiązał Stronę do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następnego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Podstawą decyzji stało się ustalenie, że w okresie objętym decyzją, dłużnik alimentacyjny dokonywał regularnych wpłat alimentów na rzecz syna na wskazany przez sąd depozyt sądowy, o czym Strona posiadała wiedzę.
Decyzja ta została doręczona Stronie w dniu 4 czerwca 2018 r. Z akt administracyjnych sprawy jednocześnie nie wynika, aby ww. decyzja została zaskarżona przez Stronę. Należało zatem uznać, że nosi walor decyzji ostatecznej.
Na wskazaną decyzję, w kontekście obowiązku spoczywającego na Stronie uregulowania należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, powołał się w uzasadnieniu zarówno organ pierwszej instancji jak i organ odwoławczy.
Do akt sprawy wpłynęła również informacja, iż na wniosek Skarżącej, decyzją z dnia 5 czerwca 2018 r. nr [...] rozłożono ww. należność na raty, należność główna w wysokości 6.000,00 zł została w całości uregulowana, nadto Skarżąca uregulowana odsetki powstałe do dnia wydania decyzji o rozłożeniu na raty. Do spłaty pozostały odsetki w wysokości 766,48 zł (pismo organu z dnia 10 stycznia 2024 r., akta sądowe).
Wobec powyższego, kontrola zapadłej w tego rodzaju postępowaniu decyzji powinna - w pierwszej kolejności - umożliwiać ustalenie, że w dacie jej wydania stronę obciążał obowiązek spłaty przedmiotowej należności, a ponadto kontrolę wysokości tej należności, zatem umożliwiać weryfikację wysokości dokonanych przez Skarżącą spłat, ustalenie wysokości kwoty pozostałej do spłaty, opóźnień w spłacie oraz związanych z tym naliczonych odsetek.
Akta sprawy powinny bowiem pozwalać na weryfikację wysokości kwoty, o której umorzenie zwróciła się Strona.
W kontekście natomiast kwestii przedawnienia oraz ewentualnego przerwania biegu przedawnienia w aktach sprawy powinna pozostawać również decyzja z dnia 5 czerwca 2018 r. nr [...] o rozłożeniu należności na raty wraz z potwierdzeniem jej doręczenia oraz informacją o środkach zaskarżenia, a także informacja o ewentualnych stosowanych w sprawie środkach egzekucyjnych, o których mowa w art. 23 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Stosownie do treści art. 23 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna. Bieg przedawnienia przerywa: 1) odroczenie terminu płatności należności, 2) rozłożenie spłaty należności na raty, 3) zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym dłużnik został powiadomiony, - przy czym po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo odpowiednio od dnia następującego po dniu odroczenia terminu płatności należności, rozłożenia spłaty należności na raty lub zastosowania środka egzekucyjnego, o którym dłużnik został powiadomiony (art. 23 ust. 3 ustawy). Z regulacji tych wynika, że należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności oraz nakładająca obowiązek ich zwrotu stała się ostateczna, chyba że zajdą okoliczności wymienione w art. 23 ust. 3 omawianej ustawy, skutkujące przerwaniem biegu przedawnienia, które po tych zdarzeniach biegnie na nowo. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 września 2017 r., sygn. akt II GSK 1492/17, przedawnienie nie jest przesłanką, zaistnienie której uzasadnia wniosek o umorzenie zaległości. W postępowaniu prowadzonym z wniosku o umorzenie, przedawnienie jest okolicznością istotną natomiast z tego względu, że wniosek o umorzenie przedawnionych zaległości uznać należy za bezprzedmiotowy.
Należy mieć na względnie, że w postępowaniu w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego rozstrzygnięcie może bowiem zapaść jedynie wówczas, gdy należności te są wymagalne, a ich wysokość poddaje się weryfikacji.
Organy administracji publicznej orzekające w sprawie, jak wynika z uzasadnień wydanych decyzji, całkowicie pominęły dokonanie ww. analizy, jako poprzedzającej ocenę przesłanek umorzenia.
Uwzględniając powyższe, na organach orzekających w sprawie ciążył obowiązek należytego wyjaśnienia stanu faktycznego stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., w tym także ustalenie wymagalności należności objętych wnioskiem o umorzenie, które to ustalenia powinny następnie znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a.
Zapadłe w sprawie decyzje nie realizują tego wymogu, uniemożliwiając przeprowadzenie kontroli pod względem zgodności z prawem.
Wobec powyższego, za przedwczesne należało uznać odnoszenie się do zarzutów i argumentacji skargi.
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę obowiązany jest uwzględnić wskazania wynikające wprost z niniejszego uzasadnienia, poczynić niezbędne ustalenia z punktu widzenia przedmiotu umorzenia i jego wysokości oraz kwestii regulacji art. 23 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a następnie w zależności od wyniku tych ustaleń, podjąć odpowiednie rozstrzygnięcie.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji wyroku - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI