II SA/Gl 1265/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje odmawiające umorzenia odsetek od nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych z powodu braku analizy przedawnienia i wymagalności należności przez organy niższych instancji.
Skarżąca I.L. wniosła o umorzenie odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organy obu instancji odmówiły umorzenia, uznając sytuację materialną rodziny za trudną, ale nie "szczególnie uzasadnioną" i wskazując na możliwość rozłożenia długu na raty. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, wskazując na istotne naruszenia proceduralne. Sąd stwierdził, że organy nie zbadały kluczowych kwestii wymagalności i przedawnienia należności, co uniemożliwiło merytoryczną ocenę wniosku o umorzenie.
Sprawa dotyczyła wniosku I.L. o umorzenie odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które wyniosły 441,20 zł. Organy administracji publicznej, zarówno Prezydent Miasta S., jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, odmówiły umorzenia, uznając, że mimo trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej skarżącej, nie zachodzą "szczególnie uzasadnione okoliczności" pozwalające na zastosowanie tej ulgi. Organy wskazywały na stałe źródło dochodu w postaci renty, możliwość podjęcia zatrudnienia przez syna oraz możliwość rozłożenia zadłużenia na raty. Skarżąca podnosiła, że jej sytuacja uległa pogorszeniu, utrzymuje się z niskiej renty, a syn opiekuje się nią z powodu choroby. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił obie decyzje, stwierdzając, że organy administracji naruszyły prawo, nie badając kluczowych kwestii proceduralnych. Sąd zwrócił uwagę, że organy nie ustaliły, czy należność jest wymagalna i czy nie uległa przedawnieniu, co jest warunkiem koniecznym do rozpatrzenia wniosku o umorzenie. Brak tych ustaleń uniemożliwił kontrolę zgodności z prawem. Sąd zobowiązał organy do ponownego rozpoznania sprawy z uwzględnieniem wskazówek sądu, w tym analizy przedawnienia i wymagalności należności.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, organy administracji naruszyły prawo, nie poprzedzając oceny przesłanek umorzenia analizą wymagalności i przedawnienia należności.
Uzasadnienie
Sąd administracyjny stwierdził, że organy administracji publicznej całkowicie pominęły dokonanie analizy wymagalności i przedawnienia należności, co jest kluczowe dla rozpatrzenia wniosku o umorzenie. Brak tych ustaleń uniemożliwił kontrolę zgodności z prawem i sprawił, że decyzje były przedwczesne.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (9)
Główne
u.p.o.u.a. art. 23 § 2
Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna.
u.p.o.u.a. art. 23 § 3
Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty lub zastosowanie środka egzekucyjnego. Po przerwaniu biegu przedawnienia biegnie on na nowo.
u.p.o.u.a. art. 23 § 8
Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Organ właściwy wierzyciela może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Decyzja ma charakter uznaniowy.
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uchylenie zaskarżonej decyzji w przypadku naruszenia prawa materialnego lub proceduralnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
Pomocnicze
k.p.a. art. 7
Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu do należytego wyjaśnienia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 77 § 1
Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu do zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
k.p.a. art. 107 § 3
Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego
Wymóg uzasadnienia rozstrzygnięcia.
p.p.s.a. art. 153
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Organ jest obowiązany uwzględnić wskazania wynikające z uzasadnienia wyroku sądu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organy administracji nie zbadały kwestii wymagalności i przedawnienia należności, co stanowiło naruszenie przepisów proceduralnych.
Odrzucone argumenty
Argumenty skarżącej dotyczące trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, które nie zostały merytorycznie rozpatrzone z powodu błędów proceduralnych organów.
Godne uwagi sformułowania
Ocena przesłanek umorzenia odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie została poprzedzona ustaleniami w zakresie samego przedmiotu umorzenia oraz kwestii przedawnienia, kluczowych w kontekście ustalenia czy w ogóle istnieje przedmiot toczącego się postępowania. Organy administracji publicznej, jak wynika z uzasadnień wydanych decyzji, całkowicie pominęły dokonanie ww. analizy jako poprzedzającej ocenę przesłanek umorzenia. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skład orzekający
Aneta Majowska
sprawozdawca
Artur Żurawik
przewodniczący
Wojciech Gapiński
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Wskazuje na obowiązek organów administracji do dokładnego badania kwestii wymagalności i przedawnienia należności przed rozpatrzeniem wniosku o umorzenie, nawet jeśli skarżący podnosi inne argumenty."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wniosku o umorzenie odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ale zasady proceduralne mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak błędy proceduralne organów mogą doprowadzić do uchylenia decyzji, nawet jeśli strona podnosi argumenty merytoryczne. Podkreśla znaczenie analizy przedawnienia i wymagalności w postępowaniach administracyjnych.
“Błąd proceduralny organu uchyla odmowę umorzenia odsetek – sąd przypomina o analizie przedawnienia.”
Dane finansowe
WPS: 441,2 PLN
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Gl 1265/23 - Wyrok WSA w Gliwicach Data orzeczenia 2024-03-22 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-07-24 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Sędziowie Aneta Majowska /sprawozdawca/ Artur Żurawik /przewodniczący/ Wojciech Gapiński Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 581 art. 23 ust. 2, ust. 3, art. 8 Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j.) Dz.U. 2023 poz 775 art. 7, art. 77 par. 1 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.) Dz.U. 2023 poz 1634 art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Protokolant specjalista Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2024 r. sprawy ze skargi I.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 12 czerwca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1483/2023/11606 w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr [...]. Uzasadnienie Decyzją z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S., w oparciu o art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 581) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), po rozpoznaniu wniosku I.L.(dalej: "Strona", "Skarżąca") odmówiono umorzenia w całości kwoty odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 441,20 zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 8 stycznia 2018 r. wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego znak [...] w wysokości 3.500,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Strona spłaciła całość należności głównej. Do spłaty pozostały ustawowe odsetki w wysokości 441,20 zł. W dniu 5 lipca 2022 r. Strona złożyła wniosek o umorzenie odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z uwagi na trudną sytuację zdrowotną i finansową. Uprzednia decyzja organu z dnia 5 września 2022 r. znak [...] o odmowie umorzenia odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 441,20 zł została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 26 października 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2903/2022/15225/ a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem P. L. , który jest studentem studiów dziennych. Strona z uwagi na znaczny stopień niepełnosprawności pobiera rentę z ZUS. Dochód rodziny na 29 listopada 2023 r. wynosił: 3.498,02 zł, na który składa się renta z ZUS w wysokości 1.217,98 zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł oraz zasiłek chorobowy w wysokości 2.064,20 zł. Wydatki rodziny to: czynsz 800,00 zł, energia elektryczna 150,00 zł, gaz 100,00 zł, telefon 150,00 zł, ubezpieczenie Strony i syna 550,00 zł, leki i lekarz 600,00 zł, koszty utrzymania samochodu 400,00 zł, żywność 386,72 zł, Internet 200,00 zł oraz zaległy podatek 560,00 zł. Organ zauważył, że powyższe wydatki nie zostały przez Stronę potwierdzone fakturami ani paragonami. W ocenie organu zasoby lokalowe nie wskazują na okoliczności podlegające rozważeniu zastosowania wnioskowanej ulgi, gdyż Strona zamieszkuje w mieszkaniu, którego właścicielem jest matka Strony, nie posiada zadłużenia z tytułu opłat czynszowych, a w związku z tym nie występuje zagrożenie bezdomnością. W dniu 29 grudnia 2022 r. Strona została wezwana do określenia sytuacji zawodowej. Pismo zostało skutecznie doręczone. Kolejne pismo o poinformowaniu o możliwości zapoznania się i wypowiedzenia co do całości zgromadzonego materiału nie zostało przez Stronę odebrane z uwagi na odmowę przyjęcia korespondencji. Organ zwrócił uwagę, że Strona jest w wieku aktywności zawodowej (47 lat), a z uwagi na niepełnosprawność ma przyznaną rentę z ZUS. Analizując całość zgromadzonego materiału, organ uznał, iż w przypadku Strony nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności stanowiące podstawę do umorzenia odsetek, gdyż rodzina posiada stałe źródło dochodu - renta z ZUS oraz zasiłek pielęgnacyjny. Sytuacja rodziny Strony jest trudna, ale nie szczególna, czyli taka, która umożliwia spłatę odsetek od nienależnie pobranych świadczeń w ratach. Jednorazowa wpłata zdaniem organu przekracza możliwości finansowe rodziny Strony, jednak istnieje możliwość rozłożenia zadłużenia na raty. Nadto sytuacja materialna ulegnie poprawie w chwili podjęcia przez syna Strony zatrudnienia. Organ poinformował również, że rozliczając odsetki od nienależnie pobranych świadczeń w kwocie 441,20 zł na 9 miesięcy rata wyniesie ok. 49,02 zł. Skarżąca złożyła odwołanie od powyżej opisanej decyzji, wyrażając niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia. Wskazała, że sytuacja Strony zmieniła się od grudnia 2022 r., rodzina utrzymuje się z kwoty 1.217,98 zł, opłata za pokój wynosi 1.000,00 zł. Podkreśliła, że Stronie brakuje na podstawowe potrzeby, syn Strony opiekuje się matką, dlatego nie jest w stanie pracować. Depresja Strony się nasiliła, odmówiono Stronie dodatku pielęgnacyjnego. W toku pozostaje sprawa za kradzież jedzenia. Do odwołania przedłożyła świadectwo pracy, potwierdzenia wydatków, decyzje ZUS, orzeczenie o niepełnosprawności. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 12 czerwca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1483/2023/11606, na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Na wstępie organ odwoławczy przedstawił stan sprawy, przywołał brzmienie art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wyjaśnił, że w interesie społecznym leży, aby pobrane nienależnie świadczenia wraz z odsetkami udzielone w ramach pomocy państwa zostały zwrócone, celem dalszego wykorzystania na cele publiczne, a decyzja w sprawie umorzenia podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ może orzec o odmowie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami. Następnie w ramach ustalenia stanu faktycznego sprawy organ odwoławczy zwrócił uwagę, że Strona pozostawała w zatrudnieniu w okresie od 2 lutego 2022 r. do 15 grudnia 2022 r. Umowa o pracę została rozwiązana przez pracodawcę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Strona od miesiąca listopada 2022 r. otrzymuje rentę. Kolegium nie zanegowało, że obecnie sytuacja strony jest trudna. Strona posiada znaczny stopień niepełnosprawności, jednak orzeczenie nie zostało wydane na stałe, a jedynie na czas określony, zatem istnieje w przyszłości możliwość poprawy stanu zdrowia i podjęcia przez Stronę zatrudnienia. Obecnie Strona posiada stały dochód w postaci renty. Podkreślono także, że syn Strony prowadzący z nią wspólne gospodarstwo domowe jest osobą pełnoletnią, studiuje i może podjąć zatrudnienie celem poprawy sytuacji materialnej rodziny. Strona z kolei może ubiegać się, jeżeli to konieczne, o pomoc w formie usług opiekuńczych. Końcowo Kolegium wskazało, że Strona może zwrócić się o zastosowanie ulgi w postaci rozłożenia na raty albo odroczenia terminu spłaty spornej należności. Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zarzuciła decyzji organu odwoławczego "błędne dane i brak profesjonalizmu". Wskazała, że cierpi na [...] w związku z czym nie potrafi najwyraźniej przekonać o stanie faktycznym, w związku z czym wniosła o przyznanie adwokata z urzędu. Podała, że z synem zamieszkuje w samochodzie matki, jest bezdomna i utrzymuje się z kwoty ok. 1.000,00 zł. Syn nie pracuje, studiuje, będzie bronił pracę inżynierską z geofizyki, aktualnie zajmuje się matką pomagając w codziennych czynnościach. Wskazała również na zwiększone koszty życia. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie. W odpowiedzi na zarzuty skargi organ odwoławczy wskazał, iż rozpatrzył odwołanie na podstawie przedłożonych akt sprawy i stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji była prawidłowa i zasługiwała na utrzymanie w mocy. Postanowieniem starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 28 grudnia 2023 r. sygn. akt II SPP/Gl 282/23 odmówiono Skarżącej przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 12 czerwca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1483/2023/11606 utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji – Prezydenta Miasta z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organy orzekające w sprawie uznały, iż w przypadku Skarżącej, nie zaszły szczególnie uzasadnione okoliczności mogące stanowić podstawę umorzenia zgodnie z wnioskiem Strony. Skarżąca natomiast podkreślała, że sytuacja rodziny zmieniła się, ponieważ Strona od grudnia 2022 r. nie pracuje, jedynym dochodem rodziny jest otrzymywana renta, zwróciła uwagę na nasilenie się depresji oraz trudności z bieżącym utrzymaniem rodziny. Przepis art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowi podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Zgodnie z przywołaną regulacją organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z przywołanego przepisu wynika, że po pierwsze - decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy, po drugie - umorzenie kwot nienależnie pobranych świadczeń jest wyjątkiem od zasady zwrotu takiego świadczenia, po trzecie - przesłanką obligatoryjną zastosowania instytucji umorzenia jest wystąpienie po stronie wnioskodawcy "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Wynik postępowania w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń zależy zatem od tego, czy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności dotyczące sytuacji rodziny zostaną ocenione przez organ administracji jako "szczególnie uzasadnione" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 1863/15; E. Tomaszewska, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, wyd. II, Lex el. 2019). Ustalenie wystąpienia przesłanki "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny" powinno być badane pod kątem oceny indywidualnej, przy uwzględnieniu wszystkich tych okoliczności, które w konkretnej sprawie kształtują sytuację wnioskodawcy i jego rodziny jako szczególną z punktu widzenia słuszności i zasadności umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Jednocześnie uwagi wymaga, iż instytucja umorzenia stanowi wyjątek od zasady, która przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika należności łącznie z ustawowymi odsetkami. Odnotowania wymaga, że w przypadku kontroli sądowoadministracyjnej decyzji zapadłej w granicach uznania administracyjnego, rolą sądu administracyjnego jest zbadanie czy organ podejmując decyzję dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie, a także czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Uwzględniając wskazaną na wstępie kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, oparte o przywołaną podstawę materialnoprawną art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie, jednakże z przyczyn odmiennych niż podniesione w skardze. Należy mieć bowiem na uwadze, iż stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Przeprowadzona kontrola zgodności z prawem doprowadziła do konkluzji, że ocena przesłanek umorzenia odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie została poprzedzona ustaleniami w zakresie samego przedmiotu umorzenia oraz kwestii przedawnienia, kluczowych w kontekście ustalenia czy w ogóle istnieje przedmiot toczącego się postępowania. Z uwagi na brzmienie przywołanego już art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd zobligowany był do rozważenia ww. okoliczności, pomimo że ww. zarzuty nie zostały podniesione w samej skardze. Jak wynika z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy, odsetki, o których umorzenie ubiega się Skarżąca pozostają w związku z decyzją organu z dnia 8 stycznia 2018 r. znak [...]. Mocą tej decyzji organ, w oparciu o art. 2 pkt 7 lit. a oraz art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów uznał, że kwoty wypłacone w okresie od 18 stycznia 2016 r. do 28 lipca 2016 r. w wysokości 3.500,00 zł były nienależnie pobranymi świadczeniami z funduszu alimentacyjnego, oraz zobowiązał Stronę do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następnego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Z akt administracyjnych sprawy jednocześnie nie wynika data doręczenia decyzji ani też czy ww. decyzja została zaskarżona przez Stronę. Na wskazaną decyzję, w kontekście obowiązku spoczywającego na Stronie uregulowania należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, powołał się w uzasadnieniu zarówno organ pierwszej instancji jak i organ odwoławczy. Z uzasadnienia decyzji wynika ponadto, iż należność główna w wysokości 3.500,00 zł została w całości uregulowana. Do spłaty pozostały odsetki w wysokości 441,20 zł. Wobec powyższego, kontrola zapadłej w tego rodzaju postępowaniu decyzji powinna - w pierwszej kolejności - umożliwiać ustalenie, że w dacie jej wydania stronę obciążał obowiązek spłaty przedmiotowej należności, a ponadto kontrolę wysokości tej należności, zatem umożliwiać weryfikację wysokości dokonanych przez Skarżącą spłat, ustalenie wysokości kwoty pozostałej do spłaty, opóźnień w spłacie oraz związanych z tym naliczonych odsetek. Akta sprawy powinny bowiem pozwalać na weryfikację wysokości kwoty, o której umorzenie zwróciła się Strona. W kontekście natomiast kwestii przedawnienia oraz ewentualnego przerwania biegu przedawnienia w aktach sprawy powinna pozostawać również informacja czy w sprawie doszło do odroczenia terminu płatności należności bądź rozłożenia spłaty należności na raty, wraz z potwierdzeniem doręczenia zapadłych w tym zakresie decyzji oraz informacją o środkach zaskarżenia, a także informacja o ewentualnych stosowanych w sprawie środkach egzekucyjnych, o których mowa w art. 23 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stosownie do treści art. 23 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna. Bieg przedawnienia przerywa: 1) odroczenie terminu płatności należności, 2) rozłożenie spłaty należności na raty, 3) zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym dłużnik został powiadomiony, - przy czym po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo odpowiednio od dnia następującego po dniu odroczenia terminu płatności należności, rozłożenia spłaty należności na raty lub zastosowania środka egzekucyjnego, o którym dłużnik został powiadomiony (art. 23 ust. 3 ustawy). Z regulacji tych wynika, że należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności oraz nakładająca obowiązek ich zwrotu stała się ostateczna, chyba że zajdą okoliczności wymienione w art. 23 ust. 3 omawianej ustawy, skutkujące przerwaniem biegu przedawnienia, które po tych zdarzeniach biegnie na nowo. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 września 2017 r., sygn. akt II GSK 1492/17, przedawnienie nie jest przesłanką, zaistnienie której uzasadnia wniosek o umorzenie zaległości. W postępowaniu prowadzonym z wniosku o umorzenie, przedawnienie jest okolicznością istotną natomiast z tego względu, że wniosek o umorzenie przedawnionych zaległości uznać należy za bezprzedmiotowy. Należy mieć na względnie, że w postępowaniu w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego rozstrzygnięcie może bowiem zapaść jedynie wówczas, gdy należności te są wymagalne, a ich wysokość poddaje się weryfikacji. Organy administracji publicznej orzekające w sprawie, jak wynika z uzasadnień wydanych decyzji, całkowicie pominęły dokonanie ww. analizy jako poprzedzającej ocenę przesłanek umorzenia. Uwzględniając powyższe, na organach orzekających w sprawie ciążył obowiązek należytego wyjaśnienia stanu faktycznego stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., w tym także ustalenie wymagalności należności objętych wnioskiem o umorzenie, które to ustalenia powinny następnie znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. Zapadłe w sprawie decyzje nie realizują tego wymogu, uniemożliwiając przeprowadzenie kontroli pod względem zgodności z prawem. Wobec powyższego, za przedwczesne należało uznać odnoszenie się do zarzutów i argumentacji skargi. Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę obowiązany jest uwzględnić wskazania wynikające wprost z niniejszego uzasadnienia, poczynić niezbędne ustalenia z punktu widzenia przedmiotu umorzenia i jego wysokości oraz kwestii regulacji art. 23 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a następnie w zależności od wyniku tych ustaleń, podjąć odpowiednie rozstrzygnięcie. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji wyroku - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI