II SA/Gl 1258/23

II SA/Gl 1258/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-10-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska /sprawozdawca/
Artur Żurawik
Renata Siudyka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant referent Renata Pacewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2023 r. sprawy ze skargi H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 22 czerwca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1602/2023/12359 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 29 grudnia 2022 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. , na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 z późn. zm., dalej: "u.ś.r.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") odmówiono H. G. (dalej: "Strona", "Skarżąca") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem S. G. (dalej: "osoba wymagająca opieki").
W uzasadnieniu organ podał, że w dniu 13 października 2022 r. Strona wystąpiła ponownie z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.
Decyzja organu z dnia 4 marca 2022 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 31 marca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/916/2022/4533. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2022 r. (prawomocny) sygn. akt II SA/GI 721/22 oddalił skargę na ww. decyzję.
Organ ustalił, że Strona ma ustalone prawo do emerytury z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie jest zatrudniona ani zarejestrowana jako osoba bezrobotna. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie, z którego wynika, iż mąż nie posiada dokumentu potwierdzającego powstanie niepełnosprawności przed ukończeniem 18 roku życia bądź w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 16 listopada 2022 r. wynika, że opieka wykonywana jest należycie i jest na tyle absorbująca, że Strona nie może podjąć jakiejkolwiek pracy.
Odmowa przyznania świadczenia została oparta o przepis art. 17 ust. 5 pkt 1a (ustalone prawo do emerytury) oraz art. 17 ust. 1b u.ś.r. (moment powstania niepełnosprawności). Decyzja została doręczona dnia 10 stycznia 2023 r.
W odwołaniu wniesionym w dniu 16 stycznia 2023 r. Strona podniosła: błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego; sprzeczność ustaleń z zapadłymi orzeczeniami w tożsamych sprawach oraz wykładnią przepisów dokonaną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach w uzasadnieniu decyzji z dnia 31 marca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/916/2022/4533 i uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Gliwicach w sprawie o sygn. II SA/Gl 721/22 w odniesieniu do zawieszenia emerytury; naruszenie konstytucyjnej zasady równości i niewykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r.; "manipulację faktami"; odmowę wykonania kserokopii z akt sprawy z naruszeniem art. 73 i art. 74 k.p.a. Strona zwróciła uwagę, że zawieszenie emerytury zostało potwierdzone decyzją ZUS z dnia 20 grudnia 2022 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, działając w oparciu o art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 570 z późn. zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzją z dnia 22 czerwca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1602/2023/12359, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Na wstępie uzasadnienia organ odwoławczy przedstawił aktualny stan sprawy, w tym zawrócił uwagę na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Gliwicach z dnia 19 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 483/23 w sprawie ze sprzeciwu Skarżącej od decyzji z dnia 3 marca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/209/2023/1943 uchylający zaskarżoną decyzję.
Na skutek ww. wyroku w Kolegium wezwało stronę do złożenia pisemnych wyjaśnień. W piśmie z dnia 12 czerwca 2023 r. Strona wskazała, że:
1. należy uznać rezygnację z podjęcia zatrudnienia z powodu wieku (78 rok życia) oraz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem,
2. należy uznać, że właśnie ze względu na: wiek (78 rok życia), stan zdrowia adekwatny do wieku, coraz bardziej absorbującą i wyczerpującą pracę związaną z opieką pielęgnacyjną, wizytami lekarskimi, pracami zawiązanym z prowadzeniem gospodarstwa domowego nie mogłaby już podjąć zatrudnienia,
3. wystąpiła do ZUS o podjęcie wypłaty zawieszonej emerytury, co potwierdza decyzja ZUS,
4. podtrzymuje wniosek z dnia 13 października 2022 r. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Uwzględniając oświadczenie Strony zawarte w ww. piśmie Kolegium stwierdziło, że Strona nie podejmuje zatrudnienia nie tylko z powodu sprawowanej opieki nad mężem, ale przede wszystkim z powodu wieku (78 lat) i stanu zdrowia adekwatnego do wieku. Uznał, że Strona nie spełnia podstawowej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż powodem, dla którego rezygnuje z podjęcia zatrudnienia jest nie tylko opieka nad niepełnosprawnym mężem, ale przede wszystkim wiek i stan zdrowia Strony adekwatny do wieku.
Następnie zwrócił uwagę, iż w toku postępowania Strona przedstawiła decyzję ZUS z dnia 20 grudniu 2022 r. z której wynika, że stronie na jej wniosek zawieszono wypłatę emerytury od 1 stycznia 2023 r., natomiast na wniosek strony decyzją z dnia 14 marca 2023 r. (dołączoną przez Stronę do pisma z dnia 12 czerwca 2023 r.) ZUS wznowił stronie wypłatę tej emerytury. W odniesieniu do naruszenia przepisów art. 73 i art. 74 k.p.a. organ odwoławczy wskazał, że Stronie zapewniono czynny udział w postępowaniu, Strona została poinformowana pismem z dnia 2 czerwca 2023 r. o treści art. 10 § 1 k.p.a.
Decyzja została doręczona dnia 28 czerwca 2023 r.
Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc w dniu 5 lipca 2023 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W uzasadnieniu Skarżąca ponowiła stanowisko zawarte w odwołaniu. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W dniu 17 sierpnia 2023 r. do akt wpłynęło pismo Skarżącej, w którym Strona podała, że na skutek wyroku tut. Sądu sygn. akt II SA/Gl 721/22, złożyła ponowny wniosek o przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia oraz zawiesiła emeryturę ponosząc nieuzasadnione straty finansowe. Podała, że organ uchylił się od wyjaśnienia podniesionych zarzutów, w tym zajętego stanowiska, że gdyby Strona zawiesiła emeryturę to nabyłaby prawo do wnioskowanego świadczenia, nadto Kolegium wniosło nowe zastrzeżenia do wniosku, które według Skarżącej są niezasadne i potwierdzają niestabilność orzeczeń Kolegium. Skarżąca wskazała również na stan zdrowa małżonka oraz czynności wykonywane w ramach opieki. W tej sytuacji, zdaniem Skarżącej chybione jest stanowisko organu odwoławczego, że niepodjęcie zatrudnienia determinuje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreśliła, że wybrała świadczenie pielęgnacyjne, co ujęła we wniosku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).
Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.
Przeprowadzona zgodnie z kryterium legalności kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że zaskarżone rozstrzygnięcie organu administracji publicznej jest zgodne z prawem. Zarzuty skargi okazały się niezasadne. Zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a także przepisami kodeksu postępowania administracyjnego.
Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 22 czerwca 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji – Prezydenta Miasta B. z dnia 29 grudnia 2022 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 17 tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1 wskazanej regulacji świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów (zob. B. Chludziński w: P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021). Ustawodawca w przywołanej regulacji stanowi o konieczności niepodejmowania bądź rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą tej opieki wymagającą.
W rozpatrywanej sprawie wyjaśniając przyczynę odmowy organ pierwszej instancji wskazał na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b u.ś.r.) oraz przysługujące Skarżącej prawo do emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.). Organ odwoławczy w motywach rozstrzygnięcia wskazał natomiast, że w sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ przyczyną rezygnacji z podejmowania zatrudnienia jest poza sprawowaną opieką także wiek i stan zdrowia Skarżącej. Skarżąca nie zgodziła się z tym stanowiskiem wskazując na zakres sprawowanej opieki. Podkreśliła także w odniesieniu do ustalonego prawa do emerytury, że wybrała świadczenie pielęgnacyjne.
Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony w dniu 13 października 2023 r. (karta nr 18 akt administracyjnych). Z przeprowadzonego wywiadu wynika m.in., że Strona "zajmuje się całym gospodarstwem domowym, pomaga mężowi w codziennych czynnościach", "deklaruje całodobową opiekę nad mężem", "z uwagi na fakt, że jest osobą w wieku poprodukcyjnym nie podejmuje zatrudnienia" (wywiad z dnia 17 listopada 2022 r., karta nr 52-60 akt administracyjnych). W aktach pozostaje również decyzja ZUS z dnia 14 marca 2023 r. nr [...] o wznowieniu wypłaty emerytury od 1 marca 2023 r.
Zgodnie z brzmieniem przywołanego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli osoba wymieniona w tym przepisie nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Niewątpliwie konieczny pozostaje bezpośredni związek pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną opieką nad osobą legitymującą się stosownym orzeczeniem. Sprawowana opieka w sposób oczywisty winna stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 czerwca 2022 r. II SA/Gl 456/22).
Na zasadność dokonania ustaleń w tym zakresie wskazywał już tut. Sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 483/23 w sprawie ze sprzeciwu Skarżącej od decyzji z dnia 3 marca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/209/2023/1943 uchylający zaskarżoną decyzję: "np. poprzez przeprowadzenie rozprawy lub uzyskanie pisemnych wyjaśnień skarżącej odnośnie chęci podjęcia zatrudnienia oraz czy zaniechała ona podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem".
Organ odwoławczy wypełniając ww. wytyczne zasadnie wezwał Stronę do złożenia oświadczenia zakreślając precyzyjnie kwestie istotne do jego złożenia. Sformułował m.in. następujące pytanie: "czy należy uznać, że bez względu na wiek mogłaby pani podjąć zatrudnienie (gdyż stan zdrowia pani na to pozwala), ale z powodu sprawowanej opieki nad mężem rezygnuje pani z jego podjęcia" (karta nr 5 akt administracyjnych).
W odpowiedzi na wezwanie w piśmie z dnia 12 czerwca 2023 r. Strona oświadczyła, że "należy uznać, że ze względu na wiek, stan zdrowia adekwatny do wieku (78 lat), coraz bardziej absorbującą i wyczerpująca pracę związaną z: opieką pielęgnacyjną i wizytami lekarskimi, pracami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego sprzątanie, pranie, gotowanie, zakupy itp., nie mogłabym już podjąć zatrudnienia" (karta nr 7 akt administracyjnych).
Analiza akt, w tym wystosowanego wezwania o złożenie wyjaśnień, prowadzi do wniosku, że zostało ono sformułowane w sposób jasny, czytelny i precyzyjny, odnosiło się bezpośrednio do kwestii na których konieczność wyjaśnienia zwrócił uwagę tut. Sąd w ww. uzasadnieniu wyroku w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 483/23. Także złożone przez Skarżącą oświadczenie nie może zostać odczytane w sposób inny niż wynika z jego literalnego brzmienia. W treści odwołania, ani też na etapie złożonej skargi, Skarżąca nie podnosiła, że jeśli nie sprawowałaby opieki nad małżonkiem mogłaby podjąć zatrudnienie, nie kwestionowała również złożonego w dniu 12 czerwca 2023 r. oświadczenia.
W ocenie Sądu, poczynione w sprawie ustalenia, których prawidłowość nie była przedmiotem skargi, a Sąd również w tym zakresie nie dopatrzył się naruszeń, pozwala na stwierdzenie, iż w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki przez Stronę.
W sprawie nie została zatem spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Należy pamiętać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz wyłącznie do tych, którzy sprawując opiekę nad członkiem rodziny czynią to w zakresie uniemożliwiającym im podjęcie innej pracy, która jednak mogłaby być wykonywana. Opieka musi bowiem w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. W sytuacji Skarżącej ta przesłanka nie została spełniona.
Kwestia zawieszenia prawa do emerytury nie stała się natomiast podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, stąd też argumentacja skargi w tym zakresie pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie.
Odnotowania jedynie wymaga, na co zasadnie zwrócił uwagę organ odwoławczy, iż przyczyna odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może bowiem zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie. W sprawie właściwie ustalono stan faktyczny, prawidłowo go rozważono z uwzględnieniem przepisów prawa materialnego, które poddano trafnej wykładni i następnie zasadnie zastosowano. Sąd dostrzegł wprawdzie nieodniesienie się przez organ odwoławczy do wszystkich podniesionych przez Skarżącą zarzutów odwołania, jednakże uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.
Kontrola sądowoadministracyjna doprowadziła zatem do wniosku, iż w sprawie nie doszło do naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. Za nietrafione należało uznać również zarzuty naruszenia norm konstytucyjnych.
Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.