II SA/Gl 1255/25

II SA/Gl 1255/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-12-12
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-10-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna /sprawozdawca/
Beata Kalaga-Gajewska
Renata Siudyka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1993
art. 12, art. 28, art. 30
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi W. W. (W.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 11 sierpnia 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/833/2025/12091/AW w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 11 sierpnia 2025 r., nr SKO.PSŚ/41.5/833/2025/12091/AW Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "Organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Prezydenta Miasta B. (dalej "Prezydent" lub "Organ I instancji") z 8 lipca 2025 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej.
Powyższa decyzja Kolegium zapadła w następującym stanie faktycznym.
Prezydent odmówił W.W. (dalej "Skarżący") umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz K1, K2, M., A. oraz P. W. w łącznej wysokości 32.550,00 zł. Decyzja z 8 lipca 2025 r. jest drugą decyzją Organu I instancji wydaną w sprawie - wcześniejsza decyzja z 24 marca 2025 r. została uchylona decyzją Kolegium z 5 czerwca 2025 r.
Podstawę prawną decyzji stanowiły w szczególności przepisy art. 12, art. 28, art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r. poz. 438 z późn. zm.; dalej "u.p.o.u.a.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 572z późn. zm.; dalej "k.p.a.").
Z uzasadnienia decyzji Organu I instancji wynika, że na dzień 3 lipca 2025 r. zadłużenie Skarżącego z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej wynosi łącznie kwotę 32.550,00 zł (tj. należność główna powiększona o 5%). Skarżący na mocy prawomocnych wyroków sądowych został zobowiązany do płacenia alimentów na dzieci, a w związku z tym, że nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego, dzieci Skarżącego stały się uprawnione do uzyskania zaliczki alimentacyjnej. W związku z bezskuteczną egzekucją świadczeń alimentacyjnych należnych od Skarżącego na rzecz dzieci wypłacono zaliczkę alimentacyjną w okresach:
- od 1 września 2005 r. do 30 kwietnia 2007 r. w kwocie 200,00 zł miesięcznie na rzecz K1 W.;
- od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. w kwocie 200,00 zł miesięcznie na rzecz K2 W.;
- od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. w kwocie 200,00 zł miesięcznie na rzecz M.W.;
- od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. w kwocie 200,00 zł miesięcznie na rzecz A.W.;
- od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. w kwocie 200,00 zł miesięcznie na rzecz P.W.
Prezydent przeprowadził postępowanie wyjaśniające i ustalił, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego jedynym dochodem jest emerytura z ZUS, która wynosi (po potrąceniu należności alimentacyjnych) 947,72 zł netto (czerwiec 2025 r.). Skarżący ma 66 lat, nie korzysta z pomocy społecznej. Nieprawomocną decyzją z 8 lipca 2025 r. Skarżącemu przyznano dodatek mieszkaniowy na okres od 1 sierpnia 2025 r. do 31 stycznia 2026 r. w kwocie 238,53 zł miesięcznie. Skarżący w czerwcu 2025 r. nie korzystał z pomocy finansowej rodziny. Oprócz zadłużenia alimentacyjnego Skarżący nie posiada innego rodzaju zobowiązań. Oprócz zobowiązań z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczki alimentacyjnej, Skarżący posiada również zadłużenie wobec ZUS z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym w kwocie 37.560,00 zł. Skarżący telefon doładowuje tylko w razie potrzeby (w miesiącu czerwcu 2025 r. nie było takiej potrzeby). Nie posiada samochodu, nie ma żadnych pożyczek i kredytów ani oszczędności. Z akt sprawy i oświadczeń Skarżącego wynika, że choruje on na [...], które to schorzenia w ocenie Skarżącego uniemożliwiają mu podjęcie zatrudnienia. Skarżący nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.
Z przeprowadzonej 3 lipca 2025 r. analizy budżetowej gospodarstwa domowego Skarżącego wynika, że w miesiącu czerwcu 2025 r. dochód wyniósł 947,42 zł. Na koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego w czerwcu 2025 r. składały się: opłata za czynsz (421,77 zł), opłata za energię elektryczną (131,10 zł), opłata za gaz (25,49 zł). Pozostała do dyspozycji kwota wyniosła 369,06 zł. W analizie dochodów i wydatków za czerwiec 2025 r. nie uwzględniono rachunku z apteki z 1 lipca 2025 r. na kwotę 104,96 zł.
Z zaświadczenia komornika sądowego z 7 lutego 2025 r. wynika, że od momentu wszczęcia egzekucji Skarżący dokonywał nieregularnych wpłat do komornika, jednakże kwoty wyegzekwowanych alimentów były znacznie niższe niż kwoty miesięcznie zasądzonych alimentów. Na konto tut. Ośrodka tytułem spłaty przez Skarżącego zobowiązań alimentacyjnych na dzień wydania decyzji wpłynęła łącznie kwota 49.989,50 zł, z czego 4.140,04 zł zaliczono na spłatę należności głównej, 45.805,45 zł na odsetki, a 44,00 zł na koszty upomnienia. Na spłatę zaliczki alimentacyjnej nie odnotowano żadnej kwoty. Z akt sprawy wynika, że nie został zniesiony obowiązek alimentacyjny, jednakże od kwoty wypłaconej zaliczki alimentacyjnej nie są naliczane odsetki ustawowe za opóźnienie. Należność główna została powiększona jednorazowo o 5%. Kwota do zwrotu nie wzrasta, a każda dokonana wpłata na poczet zadłużenia powoduje jej realne zmniejszenie.
W ocenie Organu I instancji sytuacja dochodowa Skarżącego jest trudna, jednakże fakt niskiego dochodu nie jest wystarczającą okolicznością do umorzenia zadłużenia. Skarżący nie wykorzystał wszystkich możliwości w celu poprawy swojej sytuacji materialnej. Ze względu na wiek, możliwości dodatkowego zarobkowania są na pewno utrudnione, ale nie niemożliwe. Trudna sytuacja materialna, na którą powołuje się Skarżący jest okolicznością często dotyczącą dłużników alimentacyjnych. Nie jest to więc w ocenie Prezydenta szczególna okoliczność w rozumieniu art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Skarżący nie spełnia zatem przesłanek z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. – mimo, że sytuacja dochodowa Skarżącego jest trudna to zobowiązania są regularnie spłacane w wyniku potrąceń komorniczych z emerytury. Analizując zgromadzony materiał dowodowy Prezydent stwierdził, że Skarżący nie spełnia także przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Warunkiem umorzenia zadłużenia na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. jest skuteczność egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego przez okres nie krótszy niż 3 lata, w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, co w przypadku Skarżącego nie nastąpiło.
Skarżący wniósł odwołanie od ww. decyzji podkreślając, że Organ I instancji w sposób nieprawidłowy ustalił jego sytuację materialną. Do dyspozycji Skarżącego pozostaje kwota 947,42 zł, która nie pozwala mu na poniesienie wszystkich opłat związanych z mieszkaniem i zaspokojenie potrzeb życiowych chociaż na minimalnym poziomie. Kwota 369,06 zł, która zostaje Skarżącemu, pozwala zaliczyć go do kategorii głębokiego ubóstwa społecznego, a Skarżący powinien otrzymać od Państwa różnoraką pomoc finansową. Podkreślił, że nie może podjąć dodatkowego zatrudnienia z uwagi na stwierdzone liczne choroby. Czynsz to kwota 421,77 zł miesięcznie. Na jedzenie Skarżący wydaje 600 zł miesięcznie, zakup odzieży i obuwia to 150 zł, zakup chemii i środków czystości to 90 zł, a koszt biletów komunikacji miejskiej to 85 zł. Co kwartał płaci składkę ubezpieczenia zdrowotnego w wysokości 117,51 zł. Zakup leków to kwota 80 zł. Skarżący obecnie choruje na [...]. Skarżący nie posiada żadnych oszczędności, samochodu ani mieszkania własnościowego. Skarżący podkreślił, że nie uchylał się od płacenia świadczeń alimentacyjnych w czasie, gdy pozostawał w zatrudnieniu.
Zaskarżoną obecnie decyzją Kolegium utrzymało rozstrzygnięcie Organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji Organ odwoławczy przedstawił chronologicznie przebieg postępowania i własne ustalenia poczynione na podstawie zebranego przez Prezydenta materiału dowodowego. Kolegium w pełni zgodziło się z argumentacją zawartą w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej o braku zaistnienia przesłanek do umorzenia należności z art. 30 ust. 1 i ust. 2 u.p.o.u.a. Zdaniem Kolegium w przypadku Skarżącego nie zaistniała żadna szczególna przesłanka uzasadniająca umorzenie zadłużenia. Organ odwoławczy wskazał, że Skarżący ma stały dochód i nie ma na utrzymaniu innych osób. Samo uzyskiwanie niskich dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Skarżący nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i mimo, że jest w wieku emerytalnym to może podjąć zatrudnienie, które poprawiłoby jego sytuację materialną.
W skardze na decyzję Kolegium, Skarżący zarzucił rażące naruszenie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. z powodu błędnej jego wykładni i w jej następstwie błędnego przyjęcia, że brak jest podstawy prawnej i faktycznej do umorzenia jego zadłużenia pomimo, że po potrąceniach komorniczych Skarżącemu pozostaje kwota 947,42 zł, która w żaden sposób nie pozwala mu zaspokoić nawet podstawowych potrzeb życiowych, a także zakupić leków na takie choroby jak: [...], co powoduje, że nie będzie on w stanie obecnie i w przyszłości spłacać tak znacznego zadłużenia z tego tytułu. Stawiając ten zarzut, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi Skarżący opisał swoją sytuację życiową i dochodową. Podkreślił, że jego sytuacja dochodowa powinna go zaliczać do kategorii ubóstwa, czego organy nie dostrzegają. Brakujące środki finansowe na życie Skarżący uzupełnia czasami z prac dorywczych. Nie może sobie pozwolić na zaciągnięcie kredytu ani pożyczki bo nie posiada zdolności kredytowej. Nie może też uzyskać żadnej pomocy rzeczowej czy finansowej z MOPR-u bowiem pobiera emeryturę.
Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej "p.p.s.a.").
Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję sądu administracyjnego oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji wynikające z treści art. 145 § 1 p.p.s.a, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz decyzja Organu I instancji nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich eliminację z obrotu prawnego.
Przypomnieć należy, że stosownie do art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Regulacja ta stanowi instrument służący do zachęcenia dłużników do terminowego regulowania dochodzonych w postępowaniu cywilnym należności alimentacyjnych. Natomiast w myśl art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Zauważyć przy tym należy, że art. 30 ust. 2 u.o.p.u.a. dotyczy wyłącznie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, natomiast art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. dotyczy należności, wymienionych w art. 28 ust. 1 pkt 1 (należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie u.p.o.u.a.), pkt 2 (należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej) i pkt 4 (należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałych z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje pogląd, że art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. nie znajduje zastosowania do zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 września 2024 r., I OSK 2169/23 i przywołane tam wyroki - opublikowany w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Sąd w składzie orzekającym pogląd ten w pełni podziela.
Organ właściwy dłużnika może umorzyć należności wymienione w art. 28 ust. 1 pkt 1, pkt 2 i 4 u.p.o.u.a., ale tylko wówczas jeśli spełnione są określone w sposób procentowy w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. warunki skuteczności egzekucji. Regulacja art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. uzależnia wysokość potencjalnego umorzenia wyłącznie od długości trwania skutecznej egzekucji - nie ma znaczenia sytuacja dochodowa ani rodzinna dłużnika. Jedyną i konieczną przesłanką umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. Kategoryczne sformułowanie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. nie pozostawia wątpliwości, że nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 stycznia 2012 r., I OSK 1426/11, opubl. w CBOSA).
W rozpoznawanej sprawie Skarżący w związku z zajęciem świadczenia emerytalnego wniósł o umorzenie w całości bądź w części jego zadłużenia z tytułu zaległości alimentacyjnych łącznie z odsetkami. Wskazał, że część jego zadłużenia uległo już przedawnieniu z uwagi na upływ 10-letniego terminu przedawnienia z art. 118 k.c. Wniosek swój motywował ciężką sytuacją zdrowotną i finansową. Należność, o umorzenie której ubiegał się Skarżący, powstała wskutek wypłaty przez organ zaliczki alimentacyjnej na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej. Z tego powodu, decyzja w przedmiocie umorzenia należności mogła być wydana jedynie w trybie przepisu art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Mimo, iż - w stanie faktycznym sprawy - organ właściwy dłużnika był jednocześnie organem właściwym wierzyciela, nie mógł on rozpoznać wniosku Skarżącego w trybie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. działając jednocześnie jako organ wierzyciela. Przepis art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. dotyczy bowiem tylko należności powstałych na skutek świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Nie dotyczy on natomiast należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych uprawnionemu na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej.
Przesłanką zastosowania ulgi z art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. jest skuteczność egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego, co – jak słusznie wskazały organy obu instancji – nie miało miejsca w przypadku Skarżącego. Z ustaleń organów, nie kwestionowanych przez Skarżącego, wynika bowiem, że egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego nie była skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Z tych względów nie są zasadne zarzuty Skarżącego, który wskazuje, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta wydane zostały z naruszeniem art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.
Pomimo błędnej wykładni prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. organy administracji poczyniły wystarczające ustalenia faktyczne mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i prawidłowo rozpoznały wniosek Skarżącego w trybie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Zebrane w niniejszej sprawie dokumenty, jak i poczynione z urzędu wyjaśnienia, wskazują na brak skuteczności dotychczas prowadzonej egzekucji. Rozpoznanie sprawy, z uwzględnieniem przesłanek umorzenia należności określonych w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. powoduje, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja Organu I instancji są zgodne z prawem. Nadto należy wskazać, że zobowiązania dłużników alimentacyjnych nie ulegają przedawnieniu w terminie wskazanym w przepisie art. 137 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Z uwagi na publicznoprawny charakter świadczenia (zaliczki alimentacyjnej), egzekucja zwrotu zaliczki alimentacyjnej wraz z należną karą pieniężną, prowadzona jest na rzecz wójta do chwili, w której wójt uzyska całkowitą kwotę wypłaconej wcześniej zaliczki wraz z należną karą pieniężną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lipca 2016 r., I OSK 2816/14, opubl. w CBOSA).
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.