II SA/Gl 1248/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uznając, że uchylenie świadczenia pielęgnacyjnego z mocą wsteczną nie było uzasadnione brakiem wykazania przesłanek z art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Sprawa dotyczyła uchylenia świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego I.W. na opiekę nad synem. Organ I instancji uchylił świadczenie z mocą wsteczną od 1 stycznia 2022 r., argumentując, że skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą i syn nie wymaga stałej opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję SKO, stwierdzając, że organ odwoławczy nie wykazał wystąpienia przesłanek z art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a uchylenie decyzji z mocą wsteczną wymaga szczególnego uzasadnienia, np. nienależnie pobranego świadczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, która utrzymała w mocy decyzję Wójta Gminy L. o uchyleniu świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego I.W. na opiekę nad synem T.K. z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji uchylił świadczenie z mocą wsteczną od 1 stycznia 2022 r., twierdząc, że skarżąca mimo formalnego zakończenia działalności gospodarczej nadal ją prowadzi, a syn samodzielnie wykonuje większość czynności życia codziennego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję, uznając, że skarżąca jedynie sporadycznie sprawuje opiekę i nie wykazała związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a opieką. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną. Kluczowym zarzutem było to, że organ odwoławczy nie wykazał wystąpienia przesłanek z art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które uzasadniałyby uchylenie lub zmianę ostatecznej decyzji. Sąd podkreślił, że decyzja wydana na podstawie tego przepisu ma charakter konstytutywny i co do zasady działa na przyszłość, a uchylenie z mocą wsteczną jest możliwe tylko w ściśle określonych przypadkach, np. nienależnie pobranego świadczenia. Organ odwoławczy nie wykazał, czy skarżąca pobrała świadczenie nienależnie, ani nie odniósł się do kwestii prowadzenia działalności zarobkowej przez skarżącą w okresie, za który świadczenie zostało uchylone. Sąd stwierdził, że organ odwoławczy nie rozpoznał sprawy merytorycznie w jej całokształcie i nie wykazał zaistnienia przesłanek do uchylenia decyzji, dlatego uchylił zaskarżoną decyzję.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, uchylenie decyzji ostatecznej przyznającej świadczenie pielęgnacyjne z mocą wsteczną jest dopuszczalne tylko w ściśle określonych przypadkach, przede wszystkim gdy świadczenie zostało pobrane nienależnie. Standardowe uchylenie lub zmiana decyzji na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. ma skutek na przyszłość.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że decyzja wydana na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. ma charakter konstytutywny i działa na przyszłość. Uchylenie z mocą wsteczną jest możliwe tylko w przypadku nienależnie pobranego świadczenia (art. 30 ust. 2 u.ś.r.) lub gdy przepis prawa wyraźnie to przewiduje. Organ odwoławczy nie wykazał, że zachodziła przesłanka nienależnego pobrania świadczenia, a jedynie ogólnikowo stwierdził możliwość uchylenia z mocą wsteczną.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (16)
Główne
u.ś.r. art. 32 § 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
p.p.s.a. art. 145 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 30 § 2
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Dotyczy nienależnie pobranego świadczenia, które może być podstawą do uchylenia decyzji z mocą wsteczną.
k.p.a. art. 138 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 75 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 86
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8 § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 200
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 239 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 119
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ odwoławczy nie wykazał wystąpienia przesłanek z art. 32 ust. 1 u.ś.r. uzasadniających uchylenie decyzji ostatecznej. Uchylenie decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne z mocą wsteczną jest dopuszczalne tylko w ściśle określonych przypadkach (np. nienależne pobranie świadczenia), a nie na podstawie odmiennej oceny stanu faktycznego. Organ odwoławczy nie rozpoznał merytorycznie sprawy w jej całokształcie, nie odnosząc się do wszystkich zarzutów i okoliczności faktycznych.
Odrzucone argumenty
Skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą mimo formalnego jej zakończenia. Syn skarżącej samodzielnie wykonuje większość czynności życia codziennego i nie wymaga stałej opieki w takim wymiarze, który uniemożliwiałby podjęcie zatrudnienia przez skarżącą. Opieka sprawowana przez skarżącą nad synem jest sporadyczna.
Godne uwagi sformułowania
Decyzja wydana na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. ma charakter konstytutywny, co oznacza, że co do zasady jej skutki zachodzą od chwili obecnej 'na przyszłość'. Pozbawienie strony przyznanego jej decyzją prawa z mocą wsteczną nastąpić może wyjątkowo, jedynie w sytuacji, kiedy wyraźnie przewiduje to przepis prawa. Organ odwoławczy wbrew ciążącemu na nim obowiązku nie rozpoznał ponownie sprawy, w tym nie wykazał, że zachodzi którakolwiek z przesłanek z art. 32 ust. 1 u.ś.r.
Skład orzekający
Stanisław Nitecki
przewodniczący
Wojciech Gapiński
sprawozdawca
Renata Siudyka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie możliwości uchylenia decyzji ostatecznej z mocą wsteczną oraz obowiązków organu odwoławczego w postępowaniu odwoławczym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji uchylenia świadczenia pielęgnacyjnego, ale zasady interpretacji przepisów proceduralnych i materialnych mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego świadczenia socjalnego i pokazuje, jak istotne jest prawidłowe stosowanie przepisów proceduralnych i materialnych przez organy administracji, zwłaszcza w kontekście skutków prawnych decyzji.
“Czy można odebrać świadczenie pielęgnacyjne z mocą wsteczną? Sąd wyjaśnia kluczowe zasady.”
Sektor
pomoc społeczna
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Gl 1248/22 - Wyrok WSA w Gliwicach Data orzeczenia 2022-11-08 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-08-29 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Sędziowie Renata Siudyka Stanisław Nitecki /przewodniczący/ Wojciech Gapiński /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 615 art. 32 ust. 1, art. 17 ust. 1 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj. Dz.U. 2022 poz 329 art. 153, art. 119 pkt 2, art. 239 § 1 pkt 1 lit. a Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 listopada 2022 r. sprawy ze skargi I. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 4 lipca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1907/2022/9805/LZ w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 4 lipca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1907/2022/9805/LZ, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania I.W. (dalej – Skarżąca, Strona), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy L. (dalej – organ I instancji) z dnia 27 maja 2022 r. nr [...] uchylającą z dniem 1 stycznia 2022 r. decyzję nr [...] z dnia 13 stycznia 2022 r. przyznającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 28 lutego 2023 r. w związku z opieką nad synem T.K. w kwocie 2.119 zł miesięcznie. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Po rozpoznaniu wniosku Skarżącej, organ I instancji decyzją z dnia 13 stycznia 2022 r. ustalił jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem T.K. W związku z powzięciem wiedzy o tym, że Skarżąca pomimo formalnego zakończenia działalności gospodarczej nadal podejmuje działania zarobkowe, organ I instancji decyzją z dnia 27 maja 2022 r. uchylił własną decyzją przyznającą Stronie świadczenie pielęgnacyjne ze skutkiem od dnia 1 stycznia 2022 r. Wskutek odwołania Kolegium decyzją z dnia 19 kwietnia 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/987/2022/4804 uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Pismem z dnia 26 kwietnia 2022 r. Skarżąca wniosła o uchylenie przyznanego jej świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 28 marca 2022 r. W toku dalszego postępowania administracyjnego Wójt Gminy decyzją z dnia 27 maja 2022 r. ponownie uchylił z dniem 1 stycznia 2022 r. decyzję nr [...] z dnia 13 stycznia 2022 r. przyznającą Stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W jej motywach przyjęto, że Skarżąca pomimo formalnego zakończenia działalności gospodarczej nadal zajmuje się organizowaniem zajęć fitness oraz imprez okolicznościowych. Ponadto w ocenie organu I instancji, jej syn, który choruje na [...] samodzielnie wykonuje większość czynności życia codziennego, w tym także zabiegi lecznicze, jak inhalacje. Wymaga oklepywania, jednak, jak ustalono czynności te wykonuje nie tylko Skarżąca, ale również jej mąż oraz córka. W odwołaniu z dnia 11 czerwca 2022 r. pełnomocnik Strony zanegował decyzję organu I instancji zarzucając jej naruszenie: 1) art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm. – dalej u.ś.r.) poprzez wydanie zaskarżonej decyzji ze skutkiem od 1 stycznia 2022 r., podczas gdy przepis ten uprawnia organ do wydania decyzji zmieniającej lub uchylającej (np. o utracie lub zmianie wysokości świadczenia, czy też okresu, na jaki świadczenie zostało przyznane), wyłącznie ze skutkiem na przyszłość; 2) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 1 i art. 32 ust. 1 u.ś.r poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że zachodzi konieczność uchylenia decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy T.K. wobec orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest osobą samodzielną, a nadto pozostaje pod stałą opieką Strony; 3) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 32 ust. 1 i art. 3 pkt 22 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że zachodzi konieczność uchylenia decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy Skarżąca w okresie styczeń - luty 2022 r. nie była zatrudniona, ani nie wykonywała pracy zarobkowej, zaś rezygnacja z zatrudnienia miała związek z koniecznością zapewnienia opieki nad synem, a nadto poprzez brak wyjaśnienia powodów dla których organ odmówił wiarygodności twierdzeniom Skarżącej i jej męża zawartym w złożonych pisemnych oświadczeniach, z których wynika, że sprawuje ona bieżącą stałą opiekę nad synem oraz nie wykonywała działalności zarobkowej w okresie styczeń - luty 2022 r.; 4) art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 86 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków i zastąpienie ich dowodami pośrednimi, tj. protokołami zeznań w innej sprawie, a nadto zaniechanie wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy poprzez dopuszczenie dowodu z zeznań świadka - męża Strony, zaniechanie wysłuchania Skarżącej. Kolegium decyzją z dnia 4 lipca 2022 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz obowiązujący stan prawny w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie Kolegium wyraziło pogląd, że podstawą dla przyznania świadczenia jest wykazanie, że wnioskodawca musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy. Tymczasem, w ocenie Kolegium, z akt sprawy wynika, iż Skarżąca jedynie sporadycznie sprawuje opiekę nad synem. Odnosząc się do zarzutu uchylenia prawa do świadczenia z mocą wsteczną Kolegium stwierdziło, że: "W niniejszej sprawie organ I instancji dokonał uchylenia decyzji przyznającej świadczenie nie z mocą wsteczną, i z uwagi na nienależnie pobrane świadczenia." W skardze z dnia 5 sierpnia 2022 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik Strony zarzucił: 1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: a) art 7, art. 77 i art 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, gdyż rzekomo: – opieka Skarżącej nad niepełnosprawnym synem jest sprawowana sporadycznie, podczas gdy zrezygnowała ona z pracy celem wykonywania opieki nad niepełnosprawnym synem, a zakres przedmiotowej opieki, w tym pozostawanie w dyspozycji syna uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, – Skarżąca nie zaprzestała działalności zarobkowej w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 28 lutego 2023 r., podczas gdy w rzeczonym okresie nie była ona zatrudniona, ani nie wykonywała pracy zarobkowej, co miało istotny wpływ na wydanie i treść decyzji organu II instancji, gdyż doprowadziło do bezpodstawnego zaniechania ustalenia, iż została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak w art 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a w konsekwencji wadliwym zastosowaniem art. 32 ust. 1 u.ś.r.; b) art. 8 § 2 k.p.a. przez odstąpienie organów bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, a to w niniejszej sprawie uchylenie prawa do przedmiotowego świadczenia, podczas gdy uprzednio w identycznym stanie faktycznym organ I instancji przyznał Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, co skutkowało bezzasadnym uchyleniem jej prawa do przedmiotowego świadczenia; c) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania przez organ II instancji, w jakim zakresie uległy zmianie ustalenia stanu faktycznego od dnia 13 stycznia 2022 r., kiedy to organ I instancji uznawał, że istnieje związek między rezygnacją lub nie podejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą, a sprawowaniem przedmiotowej opieki, w tym co takiego zmieniło się w sytuacji Skarżącej i jej syna, że spowodowało wydanie zaskarżonej decyzji; co uniemożliwiło Skarżącej skuteczne wdanie się w spór i dokonanie kontroli przez Sąd; d) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez wadliwe utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy spełnione były wszystkie przesłanki dla pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego odwołania, co skutkowało bezpodstawnym nie zastosowaniem art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.; 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: a) art. 32 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego wadliwą wykładnię, a to rozumienie rzeczonego przepisu w sposób nieprawidłowy w odniesieniu do przyjętych reguł, polegające na uznaniu, iż możliwe jest uchylenie decyzji ostatecznej wskutek dokonania aktualnie przez organy odmiennej subsumpcji stanu faktycznego, jak uprzednio, co skutkowało wadliwym zastosowaniem rzeczonego przepisu i utrzymaniem w mocy decyzji organu I instancji; b) art. 32 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego wadliwą wykładnię, a to rozumienie rzeczonego przepisu w sposób nieprawidłowy w odniesieniu do przyjętych reguł polegające na uznaniu, iż ujawnienie przesłanek w nim określonych uprawnia właściwy organ do wydania decyzji uchylającej prawo do świadczenia z mocą wsteczną, podczas gdy rzeczony przepis należy interpretować w ten sposób, że ujawnienie przesłanek w nim określonych uprawnia właściwy organ do wydania decyzji uchylającej prawo do świadczenia jedynie ze skutkiem na przyszłość, co skutkowało wadliwym zastosowaniem rzeczonego przepisu i utrzymaniem w mocy decyzji organu I instancji, w której błędnie uchylono przedmiotowe świadczenie ze skutkiem od 1 stycznia 2022 r., co miało istotny wpływ na wydanie i treść decyzji organu II instancji, gdyż doprowadziło do bezpodstawnego zaniechania ustalenia, iż została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a w konsekwencji wadliwym zastosowaniem art. 32 ust. 1 u.ś.r. Wobec tych zarzutów pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także o umorzenie postępowania administracyjnego. Ponadto w skardze zawarto żądanie zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Spór dotyczy tego, czy w sprawie zaistniały okoliczności, które uzasadniają uchylnie w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. decyzji przyznającej Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowanej opieki nad synem, który dysponuje orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Jak wywodzi pełnomocnik Strony, wspomniany przepis nie może stanowić podstawy do pozbawienia jego mocodawczyni świadczenia tylko z racji na inną ocenę stanu faktycznego. Jak bowiem podkreślił, zakres opieki sprawowanej przez Skarżącą nad synem, jak i jego stan zdrowia, nie uległ zmianie od czasu wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Zaprzeczono przy tym, aby Skarżąca po uzyskaniu świadczenia podjęła jakiekolwiek działania zarobkowe, o których nie informowałaby organu. Zwrócono również uwagę, że okoliczność ta została przemilczana przez Kolegium. Niezależnie od tego pełnomocnik wyraził pogląd, że decyzja wydawana na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. ma charakter konstytutywny przez co nie może działać wstecz. Z kolei organ I instancji stoi na stanowisku, że Skarżąca pomimo wykreślenia firmy z ewidencji działalności gospodarczej nadal jest aktywna w obszarze dotychczasowej działalności. Ponadto stwierdzono, że syna Skarżącej w znacznym aspekcie życia codziennego jest osobą samodzielną, w tym także w zakresie przeprowadzania koniecznych inhalacji. Wymaga jedynie pomocy przy oklepywaniu, które przeprowadzane jest trzy razy dziennie, gdzie czynności te wykonuje również mąż i córka Skarżącej. Sposób sfomułowania wypowiedzi przez Kolegium nie pozwala na jego ocenę stanowisku w kwestii tzw. orzekania wstecznego w oparciu o art. 32 ust. 1 u.ś.r. Ponadto organ odwoławczy, jak trafnie zauważył pełnomocnik Strony, nie wypowiedział się co do prowadzenia działalności zarobkowej przez Skarżącą w styczniu i lutym 2022 r. Przechodząc do meritum wskazać przyjdzie, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 32 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z nim organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Przepis ten pozwala we wskazanych nim przypadkach na dokonanie uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej, na mocy której osoba nabyła prawo do świadczenia określonego ustawą o świadczeniach rodzinnych. Do tych przesłanek ustawodawca zalicza: 1) zmianę sytuacji rodzinnej lub dochodowej rodziny mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych; 2) nabycie przez członka rodziny prawa do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego; 3) nienależne pobranie świadczenia rodzinnego; 4) wystąpienie innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń. Organ powołując się na tą podstawę prawną musi więc w sposób niebudzący wątpliwości wykazać wystąpienie chociaż jednej z nich. Oznacza to, że art. 32 ust. 1 u.ś.r. znajduje zastosowania w przypadkach nim opisanych i nie służy do usuwania ewentualnych błędów popełnionych w trakcie toczącego się postępowania. Decyzja wydana na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. ma charakter konstytutywny, co oznacza, że co do zasady jej skutki zachodzą od chwili obecnej "na przyszłość". Decyzja taka powinna wyeliminować na przyszłość pobieranie świadczenia, natomiast w stosunku do okresu wcześniejszego, powinna znaleźć zastosowanie regulacja dotycząca nienależnie pobranego świadczenia (zob. wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 54/20, Lex nr 3111148). Pozbawienie strony przyznanego jej decyzją prawa z mocą wsteczną nastąpić może wyjątkowo, jedynie w sytuacji, kiedy wyraźnie przewiduje to przepis prawa. Mając to na uwadze zauważyć należy, że dwie pierwsze przesłanki przepisu art. 32 ust. 1 u.ś.r. uzasadniają wyłącznie zmianę lub uchylenie decyzji od daty jej wydania i ukształtowanie w ten sposób na przyszłość nowego zakresu uprawnień strony. Natomiast uchylenie decyzji z mocą wsteczną i związane z tym pozbawienie strony prawa do wypłaconego jej już świadczenia, nastąpić może wyłącznie na podstawie trzeciej przesłanki, jaką jest instytucja świadczenia nienależnego, podlegającego zwrotowi. Brak jest natomiast podstaw do przyjęcia dopuszczalności pozbawienia strony przyznanego uprawnienia z mocą wsteczną w innych przypadkach (zob. wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 3157/14, Lex nr 2082596). Jeśli zatem organ uznaje, że konieczność uchylenia decyzji w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. wynika z przesłanki pobrania świadczenia nienależnego w rozumieniu art. 30 ust. 2 u.ś.r., powinien wskazać ją w decyzji (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 15 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Bd 913/19, Lex nr 2777584). Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy ponownie rozpoznaje sprawę merytorycznie w jej całokształcie, odnosząc się nadto do stawianych zarzutów decyzji organu I instancji. Nie może więc organ odwoławczy ograniczyć się jedynie do kontroli decyzji będącej przedmiotem odwołania. Tymczasem Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie dało jakiegokolwiek wyrazu temu, aby wzięło pod uwagę to, że odwołanie dotyczy decyzji wydanej w trybie szczególnym uregulowanym w art. 32 ust. 1 u.ś.r. Organ odwoławczy winien w takiej sytuacji przede wszystkim zając się zbadaniem, czy zaistniały przesłanki z art. 32 ust. 1 u.ś.r. w kontekście okoliczności podnoszonych przez Wójta Gminy. Przypomnieć należy, że organ I instancji wydanie rozstrzygnięcia motywował tym, że Skarżąca pomimo formalnego zakończenia działalności gospodarczej nadal ją kontynuowała, a w dalszej kolejności tym, że jej syn nie wymaga opieki w takim zakresie, który wykluczałby zarobkowanie przez Stronę. Jak natomiast wynika z treści zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy zajął się wyłącznie kwestią zakresu czynności opiekuńczych Skarżącej podejmowanych w stosunku do syna w warunkach przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, podzielając w tym zakresie stanowisko Wójta Gminy. Nie odniósł jednak tych rozważań do przesłanek warunkujących uchylenie lub zmianę decyzji ostatecznej przyznającej świadczenie (art. 32 ust. 1 u.ś.r.). Ponadto - jak trafnie podniósł to pełnomocnik Strony – Kolegium nie zajęło się w żadnej mierze kwestią prowadzenia działalności zarobkowej przez Skarżącą po uzyskaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego zasadnym jest stwierdzenie, że organ odwoławczy wbrew ciążącemu na nim obowiązku nie rozpoznał ponownie sprawy, w tym nie wykazał, że zachodzi którakolwiek z przesłanek z art. 32 ust. 1 u.ś.r., a tylko w takim przypadku możliwe było uchylenie decyzji przyznającej Stronie świadczenie pielęgnacyjne. Kolegium bardzo ogólnikowo odniosło się ponadto do kwestionowanej przez Skarżącą okoliczności dotyczącej prawnej możliwości uchylenia decyzji na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. z mocą wsteczną. Organ odwoławczy stwierdził jedynie, że było to możliwe z uwagi na nienależnie pobrane świadczenie bez dalszego uargumentowania tego stanowiska. Tymczasem, jeśli organ uznaje, że konieczność uchylenia decyzji wynika z przesłanki pobrania świadczenia nienależnego w rozumieniu art. 30 ust. 2 u.ś.r, powinien wskazać ją w decyzji (zob. wyroki NSA: z dnia 4 lutego 2010 r. sygn. akt I OSK 1208/09, Lex nr 591223; z dnia 10 lipca 2009 r. sygn. akt I OSK 1501/08, Lex nr 554913). Z tego też względu w ramach ponownie prowadzonego postępowania – w myśl art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.) - organ II instancji uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Dlatego też o kosztach postępowania w kwocie 480 zł orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zaliczając do nich wynagrodzenie radcy prawnego w kwocie 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.). Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem pełnomocnika Skarżącej.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI