II SA/Gl 1247/25

II SA/Gl 1247/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2026-01-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-10-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna
Artur Żurawik /sprawozdawca/
Edyta Kędzierska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 1208
art. 16
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 8 sierpnia 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/678/2025/9725 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 28 maja 2025 r. nr [...].
Uzasadnienie
Prezydent Miasta R. (dalej: organ I instancji) decyzją z dnia 28 maja 2025 roku, Nr [...], działając na podstawie art. 16 ust. 6 i innych ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1208 ze zm. - dalej: u.ś.r.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691 – dalej: k.p.a.) i in., odmówił A. B. (dalej: strona, skarżąca) przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności.
W treści uzasadnienia wskazano m. in., że ustalenie daty lub okresu powstania niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności należy do właściwości zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności. Wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, bowiem orzeczenie o stopniu niepełnosprawności dołączone do wniosku nie zawiera daty lub okresu powstania niepełnosprawności, który wskazywałby jednoznacznie, że niepełnosprawność powstała przed 21. rokiem życia.
W odwołaniu strona nie zgodziła się z ww. decyzją. Wskazała, że jej niepełnosprawność powstała przed 21. rokiem życia, co próbowała organowi wykazać.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: SKO) decyzją z dnia 8 sierpnia 2025 roku, nr SKO.PSŚ/41.5/678/2025/9725, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało m. in., że ustalenie przez organ właściwy do przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego istnienia niepełnosprawności i jej stopnia odbywa się w oparciu o orzeczenie wydane przez kwalifikowany do tego zespół ds. orzekania o niepełnosprawności. Nie jest możliwe samodzielne kwalifikowanie niepełnosprawności przez organ bądź też dokonywanie swobodnej interpretacji przedłożonego orzeczenia. Nie zostały zatem spełnione przesłanki do przyznania ww. świadczenia.
Skargę na powyższą decyzję wniosła skarżąca. Zarzuciła błędną interpretację art. 16 ust. 3 u.ś.r. Wskazała, że zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobom niepełnosprawnym w wieku powyżej 16. roku życia, legitymujących się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia. Tak jest w jej przypadku. Posiada bowiem wcześniejsze orzeczenia o niepełnosprawności, w których zapisano, że niepełnosprawność istnieje "od wczesnego dzieciństwa". Wnioskowany zasiłek jest jej należny. Dokonano zatem wadliwych ustaleń faktycznych oraz prawnych.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując jednocześnie uprzednio wyrażone stanowisko w przedmiotowej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem.
Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 § 1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona.
Zgodnie z art. 16 ust. 1 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Ust. 3 tej regulacji wskazuje, że "Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia."
W niniejszej sprawie w orzeczeniu o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności datowanym na [...] r. wskazano "Niepełnosprawność istnieje od – nie da się ustalić".
Interpretacja wskazana przez organ prowadzi do skutku, że część osób niepełnosprawnych – także faktycznie spełniających tą przesłankę, ale niemogących jej wykazać – pozbawionych byłoby prawa do ww. zasiłku. Organy jednocześnie wskazały, że skarżąca powinna była wykazać przesłankę i okoliczności, których nie były w stanie z jakichś powodów ustalić nawet osoby mające kompetencje medyczne.
Faktem jest, że z orzecznictwa wynika, iż organ administracji publicznej nie jest uprawniony do samodzielnego ustalania ani stopnia niepełnosprawności, ani też daty, od której niepełnosprawność ta istnieje (np. wyrok WSA w Łodzi z dnia 28 maja 2025 r., II SA/Łd 77/25). Czym innym jednak ustalenie daty powstania niepełnosprawności, a czym innym stwierdzenie, że orzecznicy nie są w stanie takiej daty ustalić.
W tym kontekście nie przeanalizowano sprawy pod kątem wymogów określonych w art. 81a § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem "Jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony."
Skoro odmówiono przyznania stronie prawa do ww. zasiłku, który należny jest takim osobom ustawowo, należało sprawę rozpoznać i w tym zakresie.
Jest to o tyle istotne, że w poprzednim orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z 25 października 2018 r. wprost wskazano, że "Niepełnosprawność istnieje od – wczesnego dzieciństwa".
Materialnoprawna przesłanka z art. 16 ust. 3 u.ś.r. "powstania niepełnosprawności w wieku do ukończenia 21. roku życia" dotyczy pewnych faktów zaistniałych w rzeczywistości, a nie okoliczności formalnej, czy fakty te ustalono w orzeczeniu zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Gdyby ustawodawca chciał przyjąć inaczej, wtedy wskazałby np., że "Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje
(...) osobie niepełnosprawnej (...), jeżeli orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wskazuje, iż niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia." Tak jednak nie jest.
Skoro Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności nie był w stanie z bliżej niedookreślonych powodów ustalić ww. okoliczności, to nie oznacza, że skarżąca miałaby być automatycznie pozbawiona prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, jeśli faktycznie przesłankę tą spełniała. Art. 81a k.p.a. oraz art. 7a k.p.a. nakazują co do zasady (jeśli nie zachodzą przesłanki negatywne) rozstrzygać wszelkie niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego oraz prawnego na korzyść strony. Nie można w sytuacji skarżącej przepisów interpretować na jej niekorzyść, tak jak i dokonywać niekorzystnych ustaleń faktycznych w zakresie tego, kiedy powstała jej niepełnosprawność.
Organ odwoławczy podjął próbę wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia, jednak i on nie dostrzegł wadliwości aktu, który utrzymał w mocy, przez co należy uznać i jego rozstrzygnięcie za nieodpowiadające prawu.
Wszystkie te uchybienia ww. przepisom postępowania, w tym art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia bacząc, by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu.
Treści rozstrzygnięcia Sąd nie przesądza, bowiem nie pozwalają na to niepełne ustalenia faktyczne.
Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.