II SA/GL 1236/25

II SA/Gl 1236/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-12-03
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-09-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Grzegorz Dobrowolski /przewodniczący/
Renata Siudyka /sprawozdawca/
Stanisław Nitecki
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2025 poz 1214
art. 60, 61
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 4 lipca 2025 r. nr SKO.PS/41.5/448/2025/9209 w przedmiocie odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta D. decyzją z dnia 23 kwietnia 2025 r. nr [...] orzekł o zmianie decyzji z dnia 25 kwietnia 2024 r. nr [...] w pkt. I lit. b ustalającą B. M. (skarżąca) opłatę za pobyt matki S. S. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w D. przy ul. [...] (DPS) w następujący sposób:
1. Ustalić B. M. opłatę za pobyt matki w DPS w okresie od 1 kwietnia 2024 r. w wysokości 1 289,24 zł miesięcznie.
2. Odmówić B. M. od 1 kwietnia 2024 r. całkowitego zwolnienia oraz częściowego zwolnienia z opłaty określonej w pkt. 1 niniejszej decyzji do kwoty 300,00 zł miesięcznie.
3. W pozostałym zakresie decyzja pozostaje bez zmian.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołał obowiązujące przepisy prawa oraz przedstawił argumenty przemawiające za wydanym rozstrzygnięciem. Wskazał w szczególności, że posiadany przez matkę skarżącej dochód uniemożliwia mieszkance ponoszenie opłat za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania obowiązującego w DPS. Jak ustalono, Matka skarżącej jest wdową, ma dwie córki oraz dwie wnuczki. Organ I instancji stwierdził zatem, że w kosztach utrzymania matki winny współuczestniczyć cztery osoby, w tym również skarżąca, jako córka wyżej wymienionej. Jak wynika z uzasadnienia decyzji organ I instancji w pierwszej kolejności kwotę różnicy pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez matkę rozliczył na dwie równe części, pomiędzy dwie córki mieszkanki DPS.
Decyzją z dnia 25 kwietnia 2024 r. ustalono opłatę strony za pobyt matki w następujący sposób: w okresie od 20 lutego 2024 r. do 29 lutego 2024 r. - 380,79 zł, a od marca 2024 r. - 1 104,28 zł miesięcznie. Decyzja ta jest prawomocna.
W związku ze zmianą decyzji ustalającej wysokość opłaty za pobyt matki skarżącej w DPS należało zmienić decyzje osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty (zstępnych). Od 1 kwietnia 2024 r. matka skarżącej wnosi opłatę za pobyt w DPS w wysokości 4 054,67 zł miesięcznie. Wobec powyższego z dniem 1 kwietnia 2024 r. należało zmienić decyzję ustalającą opłatę strony za pobyt matki w DPS.
Od kwietnia 2024 r. opłata wynosi 1 289,24 zł. (koszt utrzymania w DPS 6 633,ł4 zł - opłata mieszkańca 4054,67 = 2 578,47 zł : 2 osoby zobowiązane). Wobec powyższego decyzją z dnia 15 lipca 2024 r. zmieniono decyzję z dnia 25 kwietnia 2024 r. w ten sposób, że od 1 kwietnia 2024 r. ustalono opłatę strony za pobyt matki w DPS wysokości 1 289,24 zł.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia stwierdzając, że analiza budżetu domowego rodziny była wybiórcza.
Decyzją z dnia 29 sierpnia 2024 r. SKO uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia (jednocześnie decyzja z dnia 25 kwietnia 2024 r. pozostaje w obrocie prawnym jako prawomocna i ostateczna).
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ I instancji uzupełnił oraz ponownie przeanalizował zebrany w sprawie materiał dowodowy. W uzasadnieniu decyzji organ powołał przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie i szczegółowo opisał stan faktyczny sprawy. W celu ustalenia sytuacji materialno-bytowej skarżącej w dniu 11 stycznia 2024 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy część II, na podstawie którego ustalono, że strona prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z mężem. Zarówno skarżąca, jak i małżonek są osobami biernymi zawodowo, pobierającymi z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych świadczenia emerytalne.
Dochód rodziny skarżącej w grudniu 2023 r. wyniósł 8 251,85 zł., co daje dochód na osobę w rodzinie w wysokości 4 125,93 zł, przekraczał wartość 300% kryterium dochodowego tj. 1 800,00 zł na osobę w rodzinie o kwotę 2 325,93 zł. Podczas wywiadu w dniu 11 stycznia 2024 r. skarżąca zadeklarowała możliwość dopłaty do pobytu matki w DPS w wysokości 300,00 zł miesięcznie. Podczas toczącego się postępowania skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie z odpłatności za pobyt matki w DPS, wnioskując raz o częściowe, a innym razem o całkowite zwolnienie. W dniu 27 lutego 2025 r. dokonano analizy budżetu domowego skarżącej na podstawie której ustalono, że w 2024 r. średnie miesięczne wydatki kształtowały się w wysokości 11 490,64 zł i przekraczały wysokość uzyskiwanego w 2024 r. rodzinę dochodu. Organ uznał, że nie wszystkie wydatki ponoszone przez rodzinę, takie jak wydatki związane z generalnym remontem mieszkania, koszty utrzymania ogródka rekreacyjnego, czy też opłaty związane z utrzymaniem mieszkania otrzymanego w darowiźnie od matki, są zasadne i mogą być uwzględnione przy ustalaniu odpłatności za pobyt matki w DPS.
Podczas trwającego postępowania zgromadzono również dokumenty medyczne, potwierdzenia wydatków skarżącej i jej matki, które również zostały przeanalizowane przez organ, który uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanek zawartych w art. 64 pkt. 1, 3, 4, 5, 6 oraz 7 u.p.s. Jedyną spełnianą przez skarżącą przesłanką jest zapis zawarty w punkcie 2 wyżej cytowanego przepisu prawa odnoszący się do występowania długotrwałej choroby oraz niepełnosprawności. Jednakże pomimo spełniania powyższej przesłanki organ uznał, że sytuacja finansowa rodziny skarżącej pozwala na pokrycie kosztów związanych z leczeniem i zakupem leków, jak również na ponoszenie opłaty za pobyt matki skarżącej w DPS w wysokości określonej w ustawie o pomocy społecznej. Organ uznał wyżej wymienione wydatki jako zasadne i dał im moc dowodową do ustalenia opłat. Jednoczenie nie uznał pozostałych kwot i wydatków wykazanych w analizie jako zasadnych i nie dał im mocy dowodowej do zwolnienia z opłat. Podkreślił, że nie podważa, iż skarżąca poniosła wymienione w niej wydatki, ale w ocenie organu są one potrzebą dalszą, aniżeli zabezpieczenie pobytu matki w DPS. W ocenie organu przy planowaniu wydatków skarżąca winna uwzględnić współuczestniczenie w kosztach utrzymania matki w DPS. Po dokonaniu oceny materiału dowodowego organ stwierdził, że biorąc pod uwagę sytuację dochodową skarżącej oraz możliwości finansowe, osobiste oraz zdrowotne strona jest w stanie wnosić opłatę za pobyt matki w DPS w maksymalnej, przypadającej ustawowo na stronę wysokości. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, organ I instancji uznał, iż brak jest podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku strony w sprawie całkowitego zwolnienia oraz częściowego zwolnienia do kwoty 300 zł miesięcznie z opłaty za pobyt matki w DPS.
W opisanym stanie faktycznym zaskarżoną decyzją organ I instancji orzekł o ustaleniu odpłatności skarżącej za pobyt jej matki w DPS oraz odmówił całkowitego i częściowego zwolnienia skarżącej z obowiązku wnoszenia przedmiotowej opłaty.
W odwołaniu od rozstrzygnięcia skarżąca wskazała, że wnosiła o częściową odpłatność w wysokości 300 zł. Wyjaśniła, że w jej ocenie wydatki na remont mieszkania, koszty związane z utrzymaniem mieszkań oraz jednorazowa opłata z tytułu zabezpieczenia emerytury były uzasadnione w przedstawionych przez nią okolicznościach sprawy.
Decyzją z dnia 4 lipca 2025 r. nr SKO.PS/41.5/448/2025/9209, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. SKO stwierdziło, że zaskarżona decyzja, jako wydana w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa i mieszcząca się w granicach uznania administracyjnego, zasługuje na jej utrzymanie w mocy. Organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie i właściwie ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy. Również okoliczności, jakie skarżąca podała w odwołaniu, nie mają wpływu na wydane rozstrzygnięcie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca powieliła zarzuty odwołania, że analiza budżetu została wykonana wybiórczo. Wniosła o częściowe zwolnienie z opłaty za pobyt matki w DPS.
Na rozprawie przed tutejszym Sądem pełnomocnik skarżącej poparł jej osobista skargę. Zaakcentował, że skarżąca posiada orzeczenie o niepełnosprawności, co powinno wyłączyć ją z partycypacji w utrzymaniu maki w DPS. Wskazał również na zły stan zdrowia jej i jej męża
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej jako: "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Stosownie zaś do art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd orzeka na podstawie akt sprawy.
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie było postępowanie w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w DPS i zwolnienia z niej skarżącej, w oparciu przepisy ustawy o pomocy społecznej, które stanowiły podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji. Skarżąca w istocie nie kwestionowała samego sposobu ustalenia odpłatności za pobyt jej matki w DPS, lecz nie zgadzała się z tym, że organ ustalił opłatę matki w DPS w pełnej wysokości nie zwolnił jej od tej od odpłatności w całości ani w części.
Pobyt w domu pomocy społecznej jest, co do zasady, odpłatny, co wynika wprost z art. 60 ust. 1 u.p.s. Odpowiedzialność finansowa członków rodziny, w tym również dorosłych dzieci, za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej określona została w art. 61 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym obowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich, przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej
- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Stosownie zaś do art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu,
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy,
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Przyjęta w art. 61 ust. 1 u.p.s. zasada kolejności oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponieść kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w dalszej kolejności na zstępnych, następnie na wstępnych, a na końcu na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Jak wynika z przyjętej przez ustawodawcę kolejności, obowiązki rodzinne wyprzedzają powinności państwa. Jeżeli zatem istnieją osoby, które zgodnie z obowiązkiem alimentacji mogą dostarczyć osobie potrzebującej niezbędnych środków utrzymania, to ich powinności wyprzedzają świadczenia z pomocy społecznej. (por. I. Sierpowska, Pomoc społeczna jako administracja świadcząca. Studium administracyjnoprawne. WKP 2012, LEX/el.). Przy czym obowiązek ponoszenia przedmiotowych opłat w stosunku do osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. został powiązany z dochodem przez nie uzyskiwanym. Są one zobowiązane do ponoszenia opłat:
- w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium (pkt 2 lit. a),
- w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (pkt 2 lit. b).
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić skarżącej, że jeśli organy w sposób prawidłowy ustalą krąg osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności, to mają prawo do wydania decyzji ustalającej wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w DPS odrębnie dla mieszkańca tego domu oraz odrębnie dla każdego ze zstępnych, czy innych wskazanych w u.p.s. (por. wyrok NSA z 20 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1832/21).
Natomiast co do samej skarżącej organ prawidłowo przyjął, że spełnia ona warunek określony w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s., tj. jest ona zstępną (córką) osoby przebywającej w DPS i posiadany dochód na osobę w jej rodzinie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
Kwestie zwolnienia z opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej uregulowana została w art. 64 pkt 1-7 u.p.s., który daje organowi możliwość zwolnienia osoby wnoszącej opłatę lub obowiązanej do wnoszenia z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli m.in.:
- występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych (pkt 2).
W rozpoznawanej sprawie organy administracyjne rozważyły występowanie ww. okoliczności i nie znalazły przesłanek do zwolnienia skarżącej z ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS, ani w całości, ani w części. Podkreślić należy, iż decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu (tzw. decyzje uznaniowe), a do takich należy zaliczyć decyzję, o której mowa w art. 64 ust. 2 u.p.s., wymagają szczególnie wnikliwego i wszechstronnego uzasadnienia kryteriów i okoliczności, w tym respektowania zasady ogólnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., jakimi organ kierował się przy ustaleniu określonej treści rozstrzygnięcia.
W orzecznictwie wskazuje się, że organ administracji, działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jest obowiązany, zgodnie z art. 7 k.p.a. rozstrzygnąć sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków (por. wyrok NSA z 11 czerwca 1981 r., sygn. akt SA 820/81, ONSA 1981, Nr 1, poz. 57).
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, szczególną uwagę należy w tym miejscu zwrócić na pkt 2 ww. art. 64, który wskazuje na możliwość wydania decyzji zwalniającej z opłat, jeżeli występują "uzasadnione okoliczności". Użyte w tym przepisie pojęcie "uzasadnionych okoliczności" nie zostało w ustawie doprecyzowane. Jednakże wymienione w nim przykładowo zdarzenia wskazują, że zamiarem ustawodawcy było objęcie jego zakresem zastosowania sytuacji wyjątkowych, związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny, pogorszenia się sytuacji materialnej wskutek zdarzeń obiektywnie zaistniałych, czyli niezależnych od woli zobowiązanego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, który tutejszy Sąd podziela i uznaje jako własny, że okoliczności wskazane w art. 64 pkt 2 u.p.s. mogą stanowić podstawę zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat, tylko w sytuacji, kiedy ich wystąpienie skutkuje tym, że osoba zobowiązana nie jest w stanie uiszczać tych opłat. "Sytuacja materialna strony pozostaje zatem w tym przypadku w ścisłym związku z przesłanką wystąpienia "uzasadnionych okoliczności" i również podlega ocenie w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 64 u.p.s." (wyrok NSA z 13 lutego 2025 r., sygn. akt I OSK 698/23).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że organy obu instancji, wydając orzeczenie o odmowie zwolnienia skarżącej z ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS, nie naruszyły normy zawartej w art. 64 u.p.s., jak też przepisów prawa procesowego. Wyczerpująco i obiektywnie oceniły sytuację życiową skarżącej, mając na względzie cele pomocy społecznej, Niewątpliwie fakt, że strona zarówno strona, jak i jej mąż cierpią na różne choroby związane z wiekiem stawia ją w trudniejszej sytuacji życiowej od osób, które są zdrowe; nie zwalnia jej to jednak z obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Skarżąca nie może oczekiwać, że ciężar ponoszenia kosztów pobytu jej rodzica w DPS będzie w całości przerzucony na gminę w sytuacji, gdy - jak wynika z akt sprawy, strona osiąga dochód przekraczający miesięcznie 4 125,93 tys. zł na osobę w rodzinie. Ponadto skarżąca posiada majątek trwały w postaci mieszkań. Jedno z tych mieszkań uzyskała od matki w formie darowizny. Niekwestionowane jest również w sprawie, że dochody osiągane przez skarżącą pozwalają jej na opłatę dodatkowych polisy ubezpieczeniowych, utrzymanie ogródka rekreacyjnego, pomoc finansową siostry męża oraz wydatkowania znacznych środków pieniężnych, m.in. na generalny remont własnego mieszkania, na co słusznie wskazało SKO. Przy czym zauważyć trzeba, iż SKO oceniało zasadność ww. wydatków w kontekście zasad i celów pomocy społecznej. Zgodnie zaś z art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s., zadaniem pomocy społecznej jest wsparcie osób i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest również podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.
Nie sposób w rozpoznawanej sprawie przyjąć, że skarżąca jest osobą, dla której uiszczenie opłaty matki w DPS będzie kosztem, który zagrozi zaspokajaniu rodzinie strony niezbędnych potrzeb czy uniemożliwi im życie w warunkach odpowiadającym godności człowieka. W kontrolowanej sprawie nie można przyjąć, że skarżąca należy do kręgu osób ubogich, które mogą być wspierane z opieki społecznej w większym zakresie. Trzeba mieć na uwadze, że wszelkie okoliczności mające przemawiać za uwzględnieniem wniosku o zwolnienie z odpłatności, jako że stanowią wyjątek od zasady ponoszenia odpłatności przez członków rodziny za pobyt w domu pomocy społecznej, muszą być interpretowane zawężająco. Zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS powinno mieć zatem charakter zupełnie wyjątkowy, nastąpić jedynie w przypadkach, w których sytuacja zdrowotna, rodzinna i materialna wnioskodawcy może być uznana z obiektywnych przyczyn za tak wyjątkową, że nie pozwalałaby w powszechnym poczuciu sprawiedliwości na obciążenie odpłatą. Przy czym w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, organ ma obowiązek dokonać oceny tych okoliczności zgodnie z wymaganiami art. 7 k.p.a., mając na względzie nie tylko słuszny interes strony wnioskującej o zwolnienie, ale także interes społeczny. To na stronie ciąży obowiązek wykazania, że jej sytuacja jest szczególnie wyjątkowa, trudna na tyle, że uzasadnia uwzględnienie wniosku i w konsekwencji przerzucenie ciężaru utrzymania podopiecznego w domu pomocy społecznej z rodziny na gminę, jako organ prowadzący domy pomocy społecznej (art. 17 ust. 1 pkt 16 u.p.s.). Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwolił organom prawidłowo uznać, że w okolicznościach niniejszej sprawy zasadne jest częściowe zwolnienie skarżącej od ponoszenia kosztów pobytu jej matki w DPS; jej sytuacja nie jest bowiem na tyle wyjątkowa, żeby usprawiedliwiała zwolnienie od tych opłat w całości. Niewątpliwie strona dysponuje środkami pozwalającymi na uiszczenie zobowiązania z tytułu opłaty za pobyt matki w DPS. Zdaniem Sądu załączone dopiero do skargi orzeczenia o niepełnosprawności skarżącej nie mają wpływu na zapadłe w sprawie rozstrzygnięcia. Zauważyć bowiem należy, że organy oceniły okoliczności związane ze złym stanem zdrowia skarżącej i jej męża na podstawie przedstawionych przez nią w trakcie postępowania dokumentów.
Wbrew przekonaniu skarżącej zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został zebrany w sposób wyczerpujący i kompletny. W aktach sprawy znajdują się wszystkie dowody przedstawione przez skarżącą w toku postępowania oraz wywiady środowiskowe. Brak jest podstaw do uznania, że stan faktyczny w sprawie został ustalony lub oceniony nieprawidłowo i nie odzwierciedla rzeczywistego stanu rzeczy. Decyzje podjęte w kontrolowanym przez Sąd postępowaniu zostały podjęte po rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy związanych z sytuacją finansową i rodzinną oraz zdrowotną skarżącej i jej rodziny oraz uwzględnienia słusznego interesu społecznego. "Organ rozpatrując wniosek o zwolnienie z opłat powinien mieć na względzie nie tylko słuszny interes wnioskodawcy, lecz także interes społeczny. Podejmowanie zatem decyzji w granicach wyznaczonych art. 64 u.p.s. wymaga dogłębnej analizy stanu faktycznego, a także odwołania się do zasad współżycia społecznego i wartości chronionych przez porządek prawny. Zwolnienie z opłaty powinno zawsze znaleźć uzasadnienie w wyjątkowych okolicznościach, w przeciwnym razie może dojść do nieuzasadnionego przerzucania na jednostki samorządu terytorialnego obowiązku partycypowania w kosztach pobytu w placówce i nadmiernego obciążania sektora finansów publicznych, a w konsekwencji - całego społeczeństwa" (wyrok NSA z 28 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 841/21). Jeszcze raz trzeba bowiem podkreślić, że instytucja zwolnienia od ponoszenia przedmiotowych opłat, zważywszy na cele opieki społecznej, ma zastosowanie w sytuacjach wyjątkowych, a koszty tych opłat nie mogą w sposób nieuzasadniony być przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa. Organy w kontrolowanej sprawie miały podstawy faktyczne i prawne do odmowy zwolnienia skarżącej od opłat za pobyt w DPS jej matki.
Należy wyjaśnić, że decyzja w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt członka rodziny w DPS jest decyzją uznaniową. Tym samym, wybór sposobu załatwienia tego rodzaju wniosku zależy od woli organu. Sądowa kontrola uznania administracyjnego jest w takim przypadku ograniczona zaś wyłącznie do oceny, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Organ ma zatem w takim przypadku obowiązek szczegółowo rozważyć kwestię istnienia bądź nie istnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniających zakres jej ewentualnego zastosowania. W kontrolowanej sprawie organy spełniły ww. obowiązek i szczegółowo rozważyły okoliczności uzasadniające zwolnienie strony w przedmiotowym zakresie. Co istotne, zwolnienie to nie powinno więc nastąpić, jeżeli osoba zobowiązana byłaby w stanie ponosić opłatę za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, tak jak w rozpoznawanej sprawie. Tylko takie rozumienie omawianego przepisu pozostaje w zgodzie z głównymi założeniami instytucji pomocy społecznej. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, nie można bowiem tracić z pola widzenia, że środki publiczne, przeznaczane na udzielanie świadczeń z pomocy społecznej, są ograniczone, a zwolnienie wstępnego z opłaty za pobyt jego zstępnego w domu pomocy społecznej skutkuje obowiązkiem poniesienia tej opłaty przez gminę, co z kolei przekłada się na zakres pomocy udzielanej najbardziej potrzebującym. Zatem z uwagi na otwarty katalog przesłanek, mogących stanowić podstawę zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty, organy winny dokonywać oceny ich spełnienia w kontekście sytuacji materialnej wnioskującego o zwolnienie z opłat, aby wykluczyć możliwość uzyskania takiego zwolnienia przez osobę, która w rzeczywistości byłaby w stanie opłaty te ponosić (wyrok NSA z 9 lipca 2025 r., sygn. akt I OSK 1919/23).
Ostatecznie tutejszy Sąd uznał działanie organów administracji w przedmiotowej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego i nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę.
Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.