II SA/GL 1231/24

II SA/Gl 1231/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-03-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-09-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska
Rafał Wolnik
Tomasz Dziuk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 64 pkt 7
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2025 r. sprawy ze skargi W. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 8 lipca 2024 r. nr SKO.PS/41.5/396/2024/8833 w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 8 lipca 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach po rozpatrzeniu odwołania W. N. ("strona", "skarżący") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta M. z dnia 11 kwietnia 2024 r., nr [...], odmawiającą skarżącemu całkowitego zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt matki Z. N. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w T.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Pismem z dnia 21 maja 2020 r. strona zwróciła się z prośbą o całkowite zwolnienie z ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Głównym podnoszonym przez stronę argumentem mającym stanowić przesłankę do całkowitego zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej jest brak więzi z matką. Wnioskodawca wskazał, że gdy miał 6 lat matka zachorowała co spowodowało, że nie brała udziału w procesie wychowawczym, a w konsekwencji postępującej choroby wyprowadziła się do swoich rodziców.
Zanim jednak organ wydał rozstrzygnięcie dotyczące powyższego wniosku to najpierw decyzją z dnia 15 listopada 2021 nr [...] r. organ I instancji ustalił wobec Pana W. N. wysokość odpłatności za pobyt matki Pani Z. N. w domu pomocy społecznej.
Następnie decyzją z dnia 11 kwietnia 2024 r., nr [...], organ I instancji odmówił skarżącemu całkowitego zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w T. Od decyzji tej strona reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym wniosła odwołanie, wyrażając niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu I instancji. Decyzji zarzucono naruszenie art. 7, art. 11, art. 77, art. 107 ust. 3 k.p.a. Według odwołującego z akt sprawy jednoznacznie wynika, że matka nie uczestniczyła w wychowaniu syna, nie utrzymywała z nim kontaktu, nie łożyła na jego utrzymanie i jako matka przejawiała bierną postawę. Zarzucono również naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art 64 ust 7 ustawy o pomocy społecznej (u.p.s.) poprzez jego niezastosowanie wobec wnioskodawcy.
Odwołanie nie przyniosło jednak oczekiwanego przez skarżącego skutku, gdyż wskazaną na wstępie decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Kolegium najpierw nakreśliło przebieg dotychczasowego postępowania, a także przytoczyło i omówiło podstawę prawną decyzji, akcentując jej uznaniowy charakter. Ten uznaniowy charakter według Kolegium oznacza, że jeżeli zostaną spełnione ustawowe przesłanki zwolnienia organ administracji nie ma obowiązku wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony, a jedynie "może" to zrobić.
Znaczną część uzasadnienia Kolegium przeznaczyło na prezentację ustaleń faktycznych poczynionych w ramach postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ I instancji. W tym omówiło zeznania przesłuchanych w sprawie świadków.
Kolegium wskazało także na to, że Postanowieniem Sąd Rejonowego w B. z dnia [...] r. w sprawie o sygn. [...] matce skarżącego ograniczono władzę rodzicielską wobec skarżącego. Ponadto z ww. postanowienia wynika także, że ojciec również miał ograniczoną władzę rodzicielską, poprzez nadzór kuratora sądowego.
Kolegium przychyliło się do stanowiska organu I instancji, wedle którego trudna sytuacja rodzinna została spowodowana negatywnym zachowaniem ojca skarżącego. Ograniczenie władzy rodzicielskiej wobec matki skarżącego miało zaś miejsce ze względu na wystąpienie trwałej przeszkody w jej wykonywaniu, powstałej w wyniku poważnej choroby. Materiał dowodowy potwierdził, że matka skarżącego mimo zmiany swojego miejsca pobytu utrzymywała kontakty z dziećmi i czyni to do nadal oraz na tyle ile pozwalał jej stan zdrowia opiekowała się swoimi dziećmi.
Kolegium przywołało również ustalenia poczynione w trakcie wywiadów środowiskowych, wedle których skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód z tytułu pracy zawodowej w kwocie 1 484,35 euro miesięcznie, w przeliczeniu 6 330,60 zł miesięcznie. Powyższy dochód przekracza 300% kryterium dochodowego ustalonego dla osoby samotnie gospodarującej (tj. 776,00 zł x 300% = 2 328,00 zł), o kwotę 4 002,60 zł miesięcznie. Według Kolegium sytuacja zdrowotna skarżącego jest stabilna i nie wpływa negatywnie na prawidłowe funkcjonowanie w życiu codziennym. Strona nie przedstawiła dokumentacji potwierdzającej wzmożone wydatki związane z leczeniem czy zakupem leków.
Kolegium wskazało także, że w dniu 22 lutego 2024 r. do organu wpłynęło pismo Pani S. J., wraz z kopią akt sprawy [...], celem wykazania, że matka nie utrzymywała z Panem W. N. kontaktu, że go nie wychowywała oraz akceptowała przemoc stosowaną wobec niego przez ojca oraz wykazania jego próby samobójczej. Jednak w ocenie Kolegium przesłana dokumentacja nie wykazuje, aby matka skarżącego dopuściła się świadomego czy celowego, a przede wszystkim rażącego zaniedbania obowiązków rodzicielskich, alimentacyjnych czy przemocy względem syna. Nieprawidłowości w sprawowaniu opieki wynikały z jej choroby. Trudna sytuacja rodziny zaistniała z powodu nagannego zachowania i alkoholizmu ojca skarżącego, który stosował przemoc fizyczną i psychiczną wobec rodziny.
Odnosząc się do treści art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej Kolegium podniosło, że za rażące naruszenie innych niż obowiązek alimentacyjny obowiązków rodzinnych należy uznać podejmowanie w sposób uporczywy wobec zobowiązanego do wnoszenia opłaty obiektywnie społecznie potępianych działań, takich jak wszczynanie awantur, ubliżanie, rzucanie wyzwisk, używanie przemocy fizycznej, brak jakiegokolwiek zainteresowania losem członka rodziny, w tym zupełny brak wsparcia i pomocy w sytuacjach tego wymagających. Jednak w ocenie Kolegium przeprowadzone postępowanie nie wykazało aby matka skarżącego dopuściła się rażącego zaniedbania obowiązków rodzicielskich względem syna.
Pismem z dnia 7 lipca 2024 r. strona, działając przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniosła skargę na decyzję Kolegium. W skardze zarzucono naruszenie prawa materialnego tj. art. 64 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej. poprzez jego niezastosowanie, pomimo, że matka wnioskodawcy w sposób rażący naruszyła obowiązki rodzicielskie.
Zarzucono również błąd w ustaleniach faktycznych polegający na ustaleniu, że Z. N. nie dopuściła się rażącego zaniedbania obowiązków rodzicielskich względem syna pomimo, że matka skarżącego od 8 roku życia nie wychowywała go, utrzymywała z nim incydentalne kontakty, nie łożyła na jego utrzymanie, nie wychowywała, nie wspierała finansowo.
Zarzucono także błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na błędnym przyjęciu, że matka skarżącego nie jest odpowiedzialna za ciężkie dzieciństwo skarżącego, bowiem również nie podjęła żadnych działań, aby ochronić swoje dzieci przed przemocą.
W skardze zawarto ponadto zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienia według skarżącego miały istotny wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie:
1. art. 7, 11, 77, 107 ust. 3 k.p.a. poprzez, nieuzasadnione i nieudowodnione przyjęcie przez organ, że matka skarżąca nie dopuściła się rażącego naruszenia obowiązków alimentacyjnych czy też rodzinnych względem zobowiązanego.
2. art. 77 § 1 art. 80 k.p.a. przejawiające się w tym, organ II instancji całkowicie pominął podnoszone przez skarżącego okoliczności dotyczące braku partycypacji w utrzymaniu małoletniego przez skarżącego, brak więzi skarżącego z jego matką,
3. art. 11 k.pa. polegającą na braku rzetelnego i opartego na materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie wyjaśnienia przesłanek odmowy zwolnienia skarżącego z ponoszenia opłaty sądowej warunkujących zastosowanie art. 64 u.p.s., na które wskazywał skarżący,
4. art. 107 § 3 w zw. z art. 11 i art. 8 k.p.a. polegające na prowadzeniu postępowania w sposób niewyjaśniający stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ wydający decyzję oraz w sposób niebudzący zaufania, poprzez niewzięcie pod uwagę okoliczności, że Z. N. została ograniczona władza rodzicielska, że Z. N. nie wychowywała swojego syna,
5. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnienia, co przesądziło o nieuwzględnieniu przez organ II instancji podniesionych przez skarżącego w odwołaniu z zarzutu naruszenia przez organ I instancji przepisów art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a.;
6) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. wobec przeniesienia na skarżącego obowiązku ciążącego na organie tj. obowiązku gromadzenia dowodów, w tym przedstawienia informacji na temat sytuacji dochodowej innych osób zobowiązanych do płatności.
W związku z podniesionymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji i zobowiązanie organu do wydania decyzji w przedmiocie jego zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS. W skardze zawarto także wniosek o orzeczenie o kosztach postępowania w tym o zasądzenie od organu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Skarżący wniósł ponadto o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy w szczególności z akt sprawy zgromadzonych przez organ oraz o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy zgromadzonych przez organ dotyczących ustalenia opłaty poprzez pozostałych zobowiązanych, przesłuchania skarżącego celem wykazania rażącego naruszenia przez matkę skarżącego obowiązków rodzicielskich, zaświadczenia od psychiatry skarżącego.
W uzasadnieniu skargi przedstawiono wywód zmierzający do wykazania zasadność podniesionych w niej zarzutów oraz wadliwości zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji o odmowie całkowitego zwolnienia z ponoszenia skarżącego z odpłatności za pobyt jego matki skarżącego w Domu Pomocy Społecznej.
Podstawą materialnoprawną powyższego rozstrzygnięcia organu były przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (u.p.s.). W myśl art. 64 u.p.s., osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:
1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;
6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;
7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Decyzja wydawana na podstawie art. 64 u.p.s. ma charakter uznaniowy, co wynika z użytego w przepisie sformułowania "można zwolnić". W konsekwencji kontrola jej legalności jest dokonywana przez sąd w ograniczonym zakresie. Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1011/20, Baza NSA). Ponadto brzmienie przytoczonego przepisu i użycie w tekście sformułowania "w szczególności", prowadzą do przekonania, że wymieniony w jego treści katalog sytuacji, w których może dojść do zastosowania całkowitego bądź częściowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat ma charakter otwarty, co oznacza, że dodatkowo organ może uwzględnić także inne okoliczności niż wskazane w przepisie.
W realiach rozpoznawanej sprawy uwaga organów jak i skarżącego skoncentrowana była na przesłance, o której mowa art. 64 pkt 7 u.p.s. Zaakcentować w związku z tym należy, że nawet spełnienie tej przesłanki nie obliguje organów do zastosowania wnioskowanego przez skarżącego całkowitego zwolnienia z odpłatności. Innym słowy sam fakt rażącego naruszania obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych nie jest równoznaczny z zaistnieniem przesłanek uzasadniających obligatoryjne, czy całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat. Nawet w tak drastycznych sytuacjach (kiedy mowa o rażącym naruszenia obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych) ustawodawca nakazuje organom badać konkretne okoliczności danej sprawy i z ich uwzględnieniem rozważać zasadność, a następnie zakres przyznawanej pomocy.
Czyniąc tą uwagę należy jednocześnie wskazać, że w realiach rozpoznawanej sprawy organy doszły do wniosku, że matka skarżącego nie dopuściła się rażącego zaniedbania obowiązków rodzicielskich, alimentacyjnych czy przemocy wobec skarżącego jako swojego syna. Natomiast strona skarżąca kwestionuje to stanowisko i uważa, że zachowanie matki skarżącego wypełnia dyspozycję normy prawnej wynikającej z art. 64 pkt 7 u.p.s. W ocenie Sądu w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego zgromadzony został materiał dowodowy, który był wystarczający do oceny, czy omawiana tutaj przesłanka fakultatywnego zwolnienia z odpłatności za pobyt w DPS została spełniona. W zakresie tej oceny kluczowe znaczenie należało przyznać okolicznościom związanym ze stanem zdrowia matki skarżącego. Bezspornym jest przy tym, że w 2000 r., w wieku 32 lat, matka skarżącego doznała [...] (gdy skarżący miał sześć lat). Z zeznań przesłuchanych w toku postępowania administracyjnego świadków wynika przy tym, że od tego zdarzenia stan zdrowia matki skarżącego stanowił przeszkodę do zajmowania się dziećmi i ich wychowywania, i to ona sama wymagała opieki i pomocy innych osób. Co równie istotne, do czasu [...] matka skarżącego zajmowała się dziećmi i prawidłowo realizowała ciążące na niej obowiązki rodzicielskie. W ocenie Sądu w realiach rozpoznawanej sprawy nie budzi wątpliwości to, że to stan zdrowia matki skarżącego determinował jej postawę i zachowanie względem skarżącego. W konsekwencji wykluczyć należało, aby nieprawidłowości w zakresie realizacji przez nią obowiązków rodzicielskich miały charakter rażący. Za chybione należało w związku z tym uznać działania strony skarżącej zmierzające do wykazania, że pomimo stanu zdrowia matka skarżącego miała możliwość realizacji swoich rodzicielskich obowiązków lecz w praktyce z tej możliwości nie korzystała. Przesłanka zwolnienia art. 64 pkt 7 u.p.s. nie polega bowiem jedynie na nieprawidłowym wykonywaniu obowiązków rodzicielskich lecz do jej spełnienia wymagany jest rażący charakter zaniechania realizacji tych obowiązków. Bez względu zatem, czy w toku postępowania udałoby się skarżącemu wykazać, że pomimo bardzo poważnego stanu zdrowia jego matka mogła zrobić jednak więcej i przezwyciężyć przeszkody zdrowotne w tym swoją niepełnosprawność, to i tak w dalszym ciągu nie można byłoby przyjąć, że niewykonywanie przez nią obowiązków rodzicielskich miało rażący charakter, zwłaszcza że równolegle matka skarżącego musiała mierzyć się z sytuacjami przemocowymi, które w świetle zgromadzonego materiału dowodowego bez wątpienia miały miejsce w rodzinie skarżącego, a były spowodowane przez zachowanie jego ojca.
W ocenie Sądu postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób właściwy, a organy dysponowały wystarczającym materiałem dowodowym do tego, aby dokonać oceny, czy spełniona została, którakolwiek ze wskazanych art. 64 u.p.s. przesłanek fakultatywnego zwolnienia z odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS, w tym przede wszystkim przesłanka z art. 64 pkt 7 u.p.s. Kolegium oparło się na zgromadzonych dowodach i oceniło je w sposób uprawniony, nienaruszający zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Skarga stanowi jedynie polemikę strony niezadowolonej z oceną dokonaną w ww. decyzji, należycie i merytorycznie uzasadnionej (art. 107 §3 k.p.a.).
Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, art. 8 §1, art. 77 §1, art. 80, art. 107 §1 i 3, art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. Sąd nie stwierdził także naruszenia art. 64 pkt 7 u.p.s. ani też innych przepisów, uzasadniających uwzględnienie skargi.
Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.