II SA/GL 1214/25

II SA/Gl 1214/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-12-18
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-09-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Krzysztof Nowak /sprawozdawca/
Renata Siudyka
Wojciech Gapiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6159 Inne o symbolu podstawowym 615
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 31 § 1 pkt 1 i § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 28 lipca 2025 r. nr SKO.II/426/72/2025 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji o nałożeniu kary pieniężnej w związku z zamieszczeniem baneru wyborczego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta B. z dnia 29 maja 2025 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej na rzecz strony skarżącej 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 26 sierpnia 2025 r. Stowarzyszenie [...] w B. (dalej jako: "strona skarżąca") wniosło do tut. Sądu skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej (dalej jako: "organ odwoławczy" lub "Kolegium"), opisane w rubrum nn. wyroku. Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym:
Postanowieniem z dnia 29 maja 2025 r. nr [...], Prezydent Miasta B., działając w oparciu o art. 31 § 1 pkt 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.), dalej powoływanej jako: "k.p.a.", odmówił wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie wydania decyzji o nałożeniu kary pieniężnej w związku z zamieszczeniem baneru wyborczego na ogrodzeniu obok kościoła p.w. [...] od strony ul. [...], w stosunku do Komitetu Wyborczego Kandydata na Prezydenta RP [...].
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że 22 kwietnia 2025 r. wpłynął wniosek strony skarżącej o wszczęcie na podstawie art. 31 § 1 k.p.a. postępowania administracyjnego z urzędu w sprawie wydania decyzji o nałożeniu kary pieniężnej na podstawie art. 37d ust. 1 - 8 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1130 ze zm.), dalej powoływanej jako: "u.p.z.p.", w związku z zamieszczeniem baneru wyborczego na ogrodzeniu obok kościoła pw. [...] od strony ul. [...], a także o dopuszczenie Stowarzyszenia postępowania na prawach strony.
W dniu 30 kwietnia 2025 r. organ I instancji wystąpił do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z wnioskiem o wyłączenie Prezydenta Miasta B. od załatwienia sprawy wydania decyzji o nałożenie kary. Postanowieniem z dnia 14 maja 2025 r. Kolegium odmówiło wyznaczenia organu zastępczego do załatwienia przedmiotowej sprawy.
W dalszej części uzasadnienia Prezydent wskazał, że art. 31 k.p.a. przyznaje organizacji społecznej prawo do żądania udziału w postępowaniu bądź wszczęcia postępowania w sprawach innych osób. Musi to być jednak uzasadnione jej celami statutowymi oraz interesem publicznym. Organ administracji uznając żądanie organizacji społecznej za uzasadnione, postanawia o wszczęciu postępowania z urzędu lub o dopuszczeniu organizacji do udziału w postępowaniu. Jeżeli żądanie organizacji społecznej nie jest uzasadnione, organ wydaje postanowienie odmowne w jednej z dwóch postaci: o odmowie wszczęcia postępowania na żądanie organizacji społecznej bądź o odmowie dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu. Postępowanie, o którym mowa w omawianym przepisie ma za zadanie ustalić, czy organizacja społeczna wnioskująca o wszczęcie postępowania z urzędu lub o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, spełniła kumulatywnie przesłanki wymienione w tym przepisie.
Pierwszym z kryteriów, które muszą podlegać ocenie organu jest to, czy cele statutowe wnioskodawcy uzasadniają żądanie wszczęcia postępowania. Aby dana organizacja społeczna była legitymowana do wszczęcia postępowania konieczne jest, aby postępowanie objęte jej wnioskiem dotyczyło zasadniczych kierunków działalności tej organizacji, zapisanych w statucie lub w innym, pełniącym podobną do statutu funkcję, akcie regulującym wewnętrzny ustrój danej organizacji społecznej.
W ocenie Prezydenta, statutowa działalność, na którą powołuje się strona skarżąca, nie uzasadnia żądania wszczęcia przedmiotowego postępowania. Ze statutu tej organizacji nie wynika bowiem, aby jej cele były merytorycznie zbieżne z tematyką, którą organizacja podejmuje we wniosku. Kwestie związane z umieszczaniem materiałów wyborczych, w ogóle nie należą do kierunków działania strony skarżącej. W jej statucie nie skonkretyzowano w sposób wystarczający celów organizacji, które byłby faktycznie powiązane z przedmiotem wniosku. Zapisy zawarte w statucie strony skarżącej są zbyt ogólne i nie dają jej legitymacji do występowania z przedmiotowym wnioskiem. Cele polegające na: "działalności na rzecz zwiększania świadomości prawnej oraz na rzecz przestrzegania prawa - w tym przez władze i instytucje państwowe oraz samorządowe" lub na "zapewnieniu działań władz i instytucji państwowych i samorządowych w sposób zgodny z przepisami prawa i dla dobra interesu społecznego", są na tyle abstrakcyjnie i szeroko określone, że nie sposób przedmiotowo przypisać ich do jakiegokolwiek rodzaju spraw. Merytoryczne sfery działalności strony skarżącej zostały w sposób konkretny wskazane w § 5 ust. 1 statutu, wśród wielu celów organizacji wskazano tam między innymi wspieranie rodziny i systemu pieczy zastępczej, ochronę i promocję zdrowia, działalność na rzecz osób niepełnosprawnych, przeciwdziałanie uzależnieniom, a także inne cele zawierające doprecyzowanie konkretnej tematyki, którą zajmuje się Stowarzyszenie - jednak żaden z tak skonkretyzowanych celów nie dotyczy przedmiotu niniejszej sprawy.
Organ I instancji wskazał też, że wszczęcie postępowania oraz udział organizacji społecznej nie są w tym wypadku uzasadnione interesem społecznym. Za udziałem organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym interes społeczny przemawia wtedy, gdy dysponuje ona wiedzą merytoryczną w kwestiach objętych celami statutowymi, ale i ma rozeznanie w sprawie, w której chce uczestniczyć. W takim wypadku organizacja nie może odwoływać się do ogólnikowych stwierdzeń, lecz powinna przytoczyć dane świadczące o tym, że jej udział w postępowaniu może zagwarantować, prawidłowe wyjaśnienie okoliczności sprawy, co nie miało miejsca w rozpatrywanej sprawie.
W zażaleniu na powyższe postanowienie strona skarżąca zarzuciła organowi I instancji naruszenie:
- przepisów prawa procesowego, tj. m.in. art. 6, art. 7 i art. 7a § 1 k.p.a. w związku z art. 31 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez błędną interpretację skutkującą odmową wszczęcia postępowania administracyjnego; art. 61 §1 k.p.a. poprzez brak wszczęcia postępowania administracyjnego; art. 107 §1 pkt 6 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez brak wskazania uzasadnienia prawnego dla odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji o nałożeniu kary pieniężnej oraz art. 80 § 1 k.p.a. poprzez wydanie postanowienia bez oceny całokształtu materiału dowodowego, a w szczególności nie wzięcie pod uwagę okoliczności znanych z urzędu o zakazie umieszczania banerów reklamowych (wyborczych) na terenie objętym ochroną;
- przepisów prawa materialnego, a to § 29 w zw. z § 12 uchwały z dnia [...] roku nr [...] Rady Miejskiej w B. (Dz.U. Województwa Śląskiego z dnia [...] roku poz. [...]) - dalej: "Uchwała" poprzez ich niezastosowanie oraz art. 37d ust. 1-8 u.p.z.p. również poprzez ich niezastosowanie.
W ocenie strony skarżącej Prezydent błędnie interpretuje zapisy art. 31 § 1 pkt 1 k.p.a. Wskazała ona, że przepis ten jednoznacznie określa warunki, po których spełnieniu organ zobowiązany jest do wszczęcia postępowania z urzędu.
W niniejszej sprawie, zdaniem strony skarżącej, zaistniała sytuacja, w której doszło do nieprzestrzegania prawa, tj.: wieszania banerów reklamowych (wyborczych) wbrew zapisom § 12 Uchwały oraz niepodejmowania przez organ, tj. Prezydenta jakichkolwiek działań związanych z przestrzeganiem uchwały reklamowej do czego organ był zobowiązany zgodnie z § 29 Uchwały, a także niepodejmowanie przez Prezydenta działań mających na celu wszczęcie postępowań zgodnie z art. 37d ust. 1-8 u.p.z.p. W takim stanie faktycznym i prawnym działanie stowarzyszenia polegające na złożeniu wniosków o wszczęcie przedmiotowych postępowań spełniało kryteria statutowe, tj.: działalności na rzecz przestrzegania prawa - w tym przez władze i instytucje państwowe oraz samorządowe oraz zapewnienie działań władz i instytucji państwowych i samorządowych w sposób zgodny z przepisami prawa i dla dobra interesu społecznego.
Zdaniem strony skarżącej bezsporna jest także w niniejszej sprawie okoliczność, iż za wszczęciem postępowania przemawiał interes społeczny rozumiany jako podjęcie działań mających na celu zapewnienie przestrzegania obowiązujących przepisów Uchwały przez wszystkie podmioty - w tym Komitety Wyborcze, a tym samym niedopuszczanie do zaśmiecania przestrzeni publicznej dziesiątkami, a nawet setkami banerów wyborczych; nadzór społeczny nad przestrzeganiem prawa przez władze samorządowe, a przede wszystkim nad wykonywaniem obowiązków wynikających z Uchwały oraz przepisów prawa administracyjnego. Wskazała ona również na potencjalne znaczne dochody gminy z tytułu nałożonych kar.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej zaskarżonym obecnie postanowieniem utrzymało postanowienie organu I instancji w mocy.
W uzasadnieniu podniesiono, że analiza zapisów statutu strony skarżącej prowadzić musi do wniosku, że złożenie wniosku w przedmiotowej sprawie nie mieści się w jej celach statutowych.
Kolegium wskazało, że zgodnie ze statutem stowarzyszenie jest stowarzyszeniem osób chcących poprzez działalność społecznie użyteczną wspierać wszechstronny rozwój człowieka na każdym jego etapie życia, a w szczególności rozwój dzieci i młodzieży. Celami działania stowarzyszenia są w szczególności: prowadzenie szeroko rozumianej działalności informacyjnej i szkoleniowo-dydaktycznej w zakresie działania stowarzyszenia; kształtowanie podstaw patriotycznych oraz wrażliwości na potrzeby innych; tworzenie członkom stowarzyszenia warunków do zdobywania wiedzy i nabywania doświadczenia we wszystkich sprawach umożliwiających wszechstronny rozwój; wspieranie i kreowanie inicjatyw społecznych i kulturalnych związanych z budowaniem społeczeństwa obywatelskiego, opierającego się na zasadach demokracji, praworządności i sprawiedliwości; wspieranie i pomoc w rozwiązywaniu problemów (w tym zawodowych i socjalnych) osób będących w potrzebie; wspieranie przedsiębiorczości, rozwoju zasobów ludzkich i rozwoju regionalnego; promowanie dorobku, bogactwa i różnorodności kultury europejskiej; wspieranie działań na rzecz rozwoju kultury, sportu i turystyki; wspieranie i kreowanie inicjatyw związanych z upowszechnianiem dostępu do bezpłatnych porad prawnych i zapewnienie działań władz i instytucji państwowych i samorządowych w sposób zgodny z przepisami prawa i dla dobra interesu społecznego.
Kolegium zwróciło uwagę na fakt, że ostatni punkt działalności statutowej stowarzyszenia został dodany w trakcie prowadzonych postępowań w sprawie o nałożenie kary pieniężnej, gdzie strona skarżąca usiłowała dostosować statut do złożonych wniosków. Organ odwoławczy wskazał, jednakże, że kwestie związane z umieszczeniem materiałów wyborczych lub reklam w przestrzeni publicznej nie należą do zasadniczych celów i kierunków działania stowarzyszenia, którego głównym celem jest wspieranie rozwoju człowieka na każdym jego etapie życia. Cel działania organizacji społecznej, domagającej się wszczęcia postępowania musi być jednak odpowiednio skonkretyzowany, aby możliwe było uchwycenie rzeczywistego i bezpośredniego związku pomiędzy celami statutowymi a postępowaniem, którego wszczęcia domaga się organizacja. Ogólnikowość celów sformułowanych w statucie nie daje jednak podstaw do ustalenia zgodności wszczęcia postępowania w konkretnej sprawie z przedmiotem sprawy.
Nadto, zdaniem Kolegium, strona skarżąca nie wykazała, aby za jej udziałem w postępowaniu przemawiał interes społeczny. Ocena żądania organizacji społecznej z punktu widzenia istnienia interesu społecznego jako ustawowej przesłanki wniosku należy do uznania organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie administracyjne.
Kolegium podzieliło twierdzenia organu I instancji co do faktu, że strona skarżąca nie wykazała, jaki jest interes społeczny we wszczęciu postępowania i przystąpieniu do udziału w postępowaniu na prawach strony. Za niewystarczające uznano ogólnikowe sformułowanie wniosku z powołaniem się na fakt, że organizacja działa w interesie społecznym czy też ma na celu ochronę pewnych uniwersalnych dóbr, gdyż wówczas dopuszczenie do udziału byłoby zasadą, a nie wyjątkiem.
W skardze sądowej na powyższe postanowienie strona skarżąca podniosła zarzuty zasadniczo zbieżne z zarzutami zaprezentowanymi w zażaleniu na postanowienie organu I instancji. Wskazała, że w związku z kampanią prezydencką od końca lutego 2025 r. na terenie Miasta B. zostały rozwieszone dziesiątki banerów wyborczych. Zdaniem strony skarżącej organy, odmawiając wszczęcia postępowania, próbują uniknąć kontroli społecznej działalności organów władzy publicznej. Okoliczności te, zdaniem strony skarżącej potwierdzają istnienie interesu społecznego we wszczęciu wnioskowanych postępowań, a także dopuszczenie do tak wszczętego postępowania strony skarżącej jako czynnika społecznego. Jej zdaniem w sprawie mamy do czynienia z niezrozumiałą bezczynnością władz samorządowych w związku z czym złożony wniosek ma na celu zapewnienie działań władz i instytucji państwowych i samorządowych w sposób zgodny z przepisami prawa i dla dobra interesu społecznego, a możliwe jest to wyłącznie poprzez inicjowanie postępowań administracyjnych oraz uczestnictwo w postępowaniach sądowych i sądowo-administracyjnych jako czynnik społeczny.
Powyższe świadczy także o oczywistym związku zapisów statutowych strony skarżącej z przedmiotem sprawy.
Strona skarżąca interesu społecznego w rozpatrywanej sprawie upatruje w fakcie, że każdy komitet wyborczy musi wiedzieć, iż każde zawieszenie baneru wyborczego na terenie Miasta B. w miejscu niedozwolonym będzie karane dotkliwą karą pieniężną. Interes społeczny wszczęcia postępowania i następnie dopuszczenia do niego strony skarżącej wynika przede wszystkim z faktu, iż dzięki temu obowiązujące na terenie Miasta B. prawo będzie przestrzegane.
Niezależnie od powyższego strona skarżąca wskazała, iż w zażaleniu wprost wskazywała, iż przedmiotowe banery zawieszone są w chronionej strefie zabytków, co wymaga uzyskania pozwolenia Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał twierdzenia i wnioski, zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935 ze zm.) – dalej "p.p.s.a." sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie Kolegium z dnia 28 lipca 2025 r., utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji z 29 maja 2025 r., o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie nałożenia kary za niezgodne z prawem umieszczenie banneru wyborczego.
Przede wszystkim należy wskazać, że zgodnie z art. 31 § 1 k.p.a., organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem:
1) wszczęcia postępowania,
2) dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny.
Organ administracji publicznej, uznając żądanie organizacji społecznej za uzasadnione, postanawia o wszczęciu postępowania z urzędu lub o dopuszczeniu organizacji do udziału w postępowaniu. Na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania lub dopuszczenia do udziału w postępowaniu organizacji społecznej służy zażalenie (art. 31 § 2 k.p.a.). Organizacja społeczna uczestniczy w postępowaniu na prawach strony (art.31 § 3 k.p.a.).
Podkreślić należy, że wniosek w niniejszej sprawie dotyczył wszczęcia postępowania administracyjnego.
Wszczęcie postępowania na żądanie organizacji społecznej na podstawie art. 31 § 1 pkt 1 k.p.a. uzależnione jest od spełnienia przesłanek wskazanych w ostatnim zdaniu art. 31 § 1 k.p.a. Oznacza to, że rozpatrując to żądanie organ bada jedynie, czy za wszczęciem postępowania przemawia interes społeczny oraz czy dana sprawa mieści się w zakresie działalności statutowej organizacji społecznej występującej z żądaniem. Kwestia podstaw do określonego rozstrzygnięcia sprawy wszczętej na żądanie organizacji społecznej wykracza poza zakres tego badania. Innymi słowy, jeżeli żądanie wszczęcia postępowania z urzędu na podstawie art. 31 § 1 pkt 1 k.p.a. jest uzasadnione celami statutowymi organizacji społecznej oraz przemawia za tym interes społeczny, to organ wszczyna postępowanie z urzędu i po wszczęciu postępowania dokonuje oceny, czy istnieją przesłanki do wydania decyzji o określonej treści (vide: wyrok NSA z 14 stycznia 2025 r., sygn. III OSK 1052/23; dostępny w CBOSA).
Najistotniejszą kluczową kwestią dla prawidłowego rozpoznania wniosku Skarżącego o nałożenie kary za niezgodne z prawem umieszczenie banneru wyborczego kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej było zbadanie spełnienia przez stronę skarżącą przesłanek z art. 31 § 1 k.p.a. Obowiązkiem organu było zatem zweryfikowanie, czy za wszczęciem postępowania przemawia interes społeczny oraz czy dana sprawa mieści się w zakresie działalności statutowej organizacji społecznej występującej z żądaniem. W ocenie obu orzekających w sprawie organów jej przedmiot nie mieści się w celach statutowych tej organizacji, gdyż ich zdaniem są one sformułowane ogólnikowo. Organy uznały również, że za wszczęciem postępowania w sprawie nie przemawia interes społeczny.
W ocenie Sądu stanowisko obu organów jest błędne zarówno co do celów statutowych skarżącego Stowarzyszenia jak i interesu społecznego. Pojęcie interesu społecznego nie jest ustawowo zdefiniowane, a w literaturze przedmiotu wskazuje się, że dla ustalenia treści kryterium dla tej klauzuli odsyłającej nie jest najistotniejsze ustalenie znaczenia językowego pojęcia "interes". W tym przypadku istotne jest natomiast określenie zakresu aksjologicznego, jaki może się w takim zwrocie mieścić. W tym kontekście ważna jest zatem identyfikacja treści tego terminu z określonym typem wartości, w ramach którego może mieć miejsce poszukiwanie odniesień: politycznych, gospodarczych czy moralnych. Jednocześnie - co należy podkreślić - ustalenie treści aksjologicznych przy stosowaniu prawa administracyjnego odbywa się na poziomie organów administracji. Dotyczy to przy tym klauzul odsyłających, które występują zarówno w prawie materialnym, jak i proceduralnym. Kontrola sądowa nie obejmuje więc treści wiązanych z danym odesłaniem, ale jedynie: sposób uzasadnienia ustalenia tych treści, powiązanie treści kryterium z określonymi faktami ustalonymi w sprawie oraz ustalenie odpowiedniej relacji między kryteriami. Z tego zatem powodu niezmiernie istotny jest w tym przypadku sposób uzasadnienia stanowiska organu. Obecność generalnej klauzuli odsyłającej w przepisie podstawowym dla danego procesu stosowania prawa powoduje, że nie można nie uwzględnić kryteriów otwartych przy budowie ogólnego wzoru zachowania z tego przepisu zrekonstruowanego (por. L. Leszczyński. "Wykładnia generalnych klauzul odsyłających w prawie administracyjnym. System prawa administracyjnego" pod red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Wyd. C.H. Beck Warszawa 2012 r., str. 308-311, 338).
W realiach rozpoznawanej sprawy - przywołane przez Kolegium poglądy orzecznictwa i doktryny w których akcentowano, że udział organizacji społecznej w danym postępowaniu nie może służyć partykularnym celom samej organizacji społecznej, lecz musi odpowiadać wymaganiom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nad danym postępowaniem administracyjnym, nie są w pełni adekwatne do stanu kontrolowanej sprawy. Poglądy te były bowiem wyrażane przede wszystkim w odniesieniu do takich organizacji jak np.: związki zawodowe czy organizacje mające na celu poprawę warunków środowiska istniejącego na pewnym, określonym obszarze. W tego rodzaju przypadkach był skonkretyzowany krąg osób, których interesy dana organizacja społeczna reprezentowała i o których interesy zabiegała. Stąd w takich sytuacjach uprawnione było w pełni twierdzenie, że dana organizacja społeczna poprzez przystąpienie do udziału w określonym postępowaniu powinna mieć na celu realizowanie celu społecznego a nie tylko wspieranie interesów osób, których jej działalność dotyczyła (interesów partykularnych) zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2025 r. I OSK 707/22, LEX nr 3862777. W przypadku jednak strony skarżącej taka sytuacja nie występuje, gdyż jej celem jest m.in. zapewnienie działań władz i instytucji państwowych i samorządowych w sposób zgodny z przepisami prawa i dobra interesu społecznego, czyli szeroko rozumianej praworządności związanej w tym przypadku z egzekucją prawa w stosunku do komitetów wyborczych. Przywołane przez stronę skarżącą zapisy tj. § 5 ust. 1 pkt n) oraz § 6 statutu Stowarzyszenia wskazują także na jego działalność uzasadniającą możliwość żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego w tym przedmiocie.
Wszystkie te uchybienia przepisom postępowania, w tym art. 138 §1 pkt 1 k.p.a., stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a., przy odstąpieniu od dalej idącej kontroli prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie prawa materialnego, do której zmierzają niektóre zarzuty skargi. Kontrola zastosowania prawa materialnego następuje dopiero po ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, w odniesieniu, do którego mają znaleźć zastosowanie normy prawa materialnego w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu. Zatem kontrola przestrzegania przez organy administracyjne norm prawa materialnego może być przeprowadzona dopiero w ostatniej kolejności (zob. wyrok NSA z 10 lutego 1981 r., sygn. SA 910/80, ONSA 1981, nr 1, poz. 7; T. Woś [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 757 – 757).
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia, uważając by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu.
W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, obejmujących wpis od skargi (100 zł) Sąd rozstrzygał w oparciu o art. 200 p.p.s.a.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a.