II SA/Gl 120/24

II SA/Gl 120/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-06-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-01-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna
Tomasz Dziuk /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Gapiński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2051/24 - Wyrok NSA z 2025-11-07
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant referent - stażysta Weronika Siedlaczek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 7 grudnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3479/2023/24295 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. oddala skargę.
Uzasadnienie
W dniu 11 października 2023 r. J. P. (strona, skarżący) złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w S. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad niepełnosprawną córką N. P.. Do wniosku załączono m.in. orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...] r., nr [...] wydane przez Miejski Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G.. Wynika z niego, że córka skarżącego została zaliczona do osób niepełnosprawnych, niepełnosprawność istnieje od urodzenia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] r.
W orzeczeniu o niepełnosprawności wskazano, że córka wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 17 października 2023 r. wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z niepełnosprawną córką oraz żoną. Córka jest w stanie samodzielnie wstać z łóżka, sama dba
o higienę osobistą, ubiera się oraz kontroluje czynności fizjologiczne. W godzinach spoczynku nocnego nie wymaga opieki ojca. Przygotowuje on natomiast śniadanie, które córka spożywa samodzielnie. Nadto zawozi córkę na zajęcia na basenie oraz na wszystkie wizyty lekarskie. Z wywiadu wynika również, że na chwilę obecną leczenie i wizyty lekarskie są "opanowane" do tego stopnia, że kontrole przewidziane są raz w roku. Ponadto córka samodzielnie chodzi na spacery lub jeździ na specjalnym rowerze trójkołowym. Wnioskodawca podaje, że zrezygnował z pracy w [...] roku by opiekować się córką. Do [...] roku prowadził własną działalność gospodarczą, która została zawieszona. Jako wyłączny powód rezygnacji z zatrudnienia wskazał konieczność opieki nad córką. Dodatkowo oświadczył, że przez ten czas wypadł z rynku pracy
i ciężko byłoby mu powrócić do zawodu.
Po rozpatrzeniu wniosku Burmistrz S., działając na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 1b, art. 20 ust. 3, art. 23 ust. 1 i 2, art. 23 ust. 4aa ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023r., poz. 390 ze zm. – zwanej dalej u.ś.r.), decyzją z dnia 6 listopada 2023 r., nr [...] odmówił przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką.
Uzasadniając swoje stanowisko, organ przytoczył obowiązujące przepisy i wyjaśnił powody swojego rozstrzygnięcia. Stwierdził, że córka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a niepełnosprawność istnieje od urodzenia, a zatem spełniona została przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jednakże ustalony zakres opieki nad córką nie wyczerpuje znamion opieki stałej lub długotrwałej. Czas jaki wnioskodawca poświęca na sprawowanie opieki nad córką nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z okoliczności sprawy wynika bowiem, że strona nie musi wykonywać w stosunku do córki takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności. Opieka nad córką nie jest tak absorbująca, iż uniemożliwiałaby podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Czynności wymienione w przeprowadzonym wywiadzie nie są czynnościami wymagającymi pełnej dyspozycyjności opiekuna oraz nie wymagają ciągłej, całodziennej jego obecności i nieustającego nadzoru.
Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji, wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. W odwołaniu zaakcentowano, że niepełnosprawność córki istnieje od urodzenia i wymaga ona stałej opieki.
Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 7 grudnia 2023 r., nr SKO.PSŚ/41.5/3479/2023/24295 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium nakreśliło przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczyło i omówiło przepisy u.ś.r., stanowiące podstawę prawną rozstrzygnięcia. Kolegium, nie negując stanu zdrowia córki skarżącego, uznało, że zakres sprawowanej przez niego opieki nad niepełnosprawną córką nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze. Stwierdziło, że czynności opiekuńcze względem córki mogą być realizowane w warunkach zatrudnienia (przy odpowiedniej organizacji czynności porządkowych, zakupów, czy wcześniejszego przygotowania posiłków) i nie wymagają całkowicie rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję, skarżący reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, wniósł
o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji,
a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania
na rozprawie. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i w konsekwencji przyjęcie, że brak jest związku przyczynowo skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę a opieką nad niepełnosprawną córką.
Zarzucono ponadto naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r., w którym to wprost wskazano, iż córka strony wymaga konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co doprowadziło do poczynienia całkowicie sprzecznych z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wniosków i wydania przez Kolegium zaskarżonej decyzji.
Dodatkowo zarzucono naruszenie art. 4 ust. 1 w związku z art. 4 ust. 4 ustawy
o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, poprzez jego niezastosowanie, polegające na bezpodstawnym uznaniu, iż córka skarżącego nie wymaga stałej opieki, w sytuacji gdy niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie i komunikację, a która to niezdolność została potwierdzona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że poczynione przez Kolegium ustalenie dotyczące braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją, czy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką zostało poczynione w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy. Przede wszystkim w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie chodzi o wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę lecz o opiekę stałą lub długotrwałą.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 27 czerwca 2024 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę, akcentując, że samodzielność córki skarżącego stanowi efekt wzmożonych wysiłków skarżącego. Bez jego pomocy córka nie może załatwiać spraw urzędowych, nie może samodzielnie pójść do lekarza. Ponadto na skutek wstrzymania świadczeń skarżący nie może jej zapewnić opieki takiej, jak dotychczas, w tym nie stać go na dopłatę do turnusu rehabilitacyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.– zwanej dalej p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną,
z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a.
Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Ocenie Sądu została poddana decyzja Kolegium z dnia 7 grudnia 2023r., która utrzymała w mocy decyzję organu I instancji z dnia 6 listopada 2023 r., o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Zgodnie z jego ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z dniem 1 stycznia 2024 r. na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm., dalej: "u.ś.w.") znowelizowano u.ś.r., w tym m.in. jej art. 17 ust. 1. Obecnie przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Analiza nowego brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ustawodawca w obecnym stanie prawnym przewidział, że o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogą ubiegać się osoby, w tym przepisie wymienione, jedynie z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. Tym samym wyraźnie zawężono krąg osób uprawnionych, gdyż wcześniej wiek osoby wymagającej opieki nie warunkował uprawnienia do tego świadczenia.
W rozpoznawanej sprawie prawidłowe rozumienie art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., musi uwzględniać przede wszystkim cel świadczenia pielęgnacyjnego, którym jest rekompensata za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 1038/21). Sprawowanie opieki nie oznacza, że musi być ona sprawowana przez siedem dni w tygodniu i przez 24 godziny na dobę (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 482/20, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 951/21).
Analiza istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia) wymaga oceny i zbadania dwóch obszarów. Po pierwsze istotny jest stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w tym szczególności ocena zakresu czynności, które jest w stanie wykonać samodzielnie, a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki. Po drugie, jaki jest zakres czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna w odniesieniu do możliwości wykonywania pracy zarobkowej, w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r.
Niewątpliwie omawiane świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów (por. B. Chludziński w: P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021).
Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że w ustawie tej nie zawarto definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. W ocenie Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy.
Należy również wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19).
W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy
w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).
Dokonując oceny prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego w niniejszej sprawie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie bezsporna jest okoliczność dysponowania przez córkę skarżącego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym [...] r. przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G.. Z orzeczenia tego wynika, że jest osobą wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Nie ulega wątpliwości, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane
w trybie ustawy o rehabilitacji jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572) - dalej: "k.p.a.", a więc dowodem tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Zgodnie z art. 76 § 3 k.p.a. przepis § 1 nie wyłącza jednak możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów wymienionych w tych przepisach. Nie jest zatem wykluczone ustalenie, że w rzeczywistości, mimo stwierdzonych dolegliwości osoby niepełnosprawnej, opieka nad nią nie musi być sprawowana w sposób ciągły lub długotrwały. Organ może jednak dokonać takiej oceny jedynie po przeprowadzeniu w tym zakresie rzetelnego postępowania dowodowego, którego wyniki dadzą podstawę do dokonania takich ustaleń.
W rozpoznawanej sprawie na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 17 października 2023 r., a udokumentowanego protokołem, sporządzonym przez uprawnionego pracownika socjalnego, ustalono, że pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej
a sprawowaną przez niego opieką nad niepełnosprawną córką, nie wystąpił związek przyczynowy, którą to ocenę Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę uznał za prawidłową.
Podkreślić należy, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1141/20).
Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy ustalony przez organy m.in. na podstawie wywiadu środowiskowego z 17 października 2023 r. nie budzi wątpliwości. Zebrane informacje dotyczące zarówno stanu zdrowia córki skarżącego, jak i zakresu opieki sprawowanej nad nią przez skarżącego są wyczerpujące i zostały prawidłowo ocenione przez organy.
Z wywiadu środowiskowego wynika m.in., że córka skarżącego samodzielnie wstaje z łóżka i dba o higienę osobistą, sama kontroluje czynności fizjologiczne oraz ubiera się. W godzinach spoczynku nocnego nie wymaga opieki ojca. Skarżący przygotowuje śniadanie, ale córka spożywa je samodzielnie. Ponadto zawozi córkę na zajęcia na basenie oraz na wszystkie wizyty lekarskie. Z wywiadu wynika również, że na chwilę obecną leczenie i wizyty lekarskie są "opanowane" do tego stopnia, że kontrole przewidziane są raz w roku. Ponadto córka skarżącego samodzielnie chodzi na spacery lub jeździ na specjalnym rowerze trójkołowym. Skarżący podał, że zrezygnował z pracy w [...] r. by opiekować się córką. Do tego czasu prowadził własną działalność gospodarczą, która została zawieszona. Jako wyłączny powód rezygnacji z zatrudnienia wskazał konieczność opieki nad córką. Nadto oświadczył, że przez ten okres wypadł
z rynku pracy i ciężko byłoby mu powrócić do zawodu.
Należy zatem zauważyć, że pomimo stwierdzonej znacznej niepełnosprawności oraz chorób mających wpływ na obecny stan zdrowia, córka skarżącego wykazuje się samodzielnością, a z wywiadu środowiskowego nie wynika, aby była ona osobą leżącą
i wymagającą nieprzerwanej opieki. Sprawowana przez skarżącego opieka nad córką,
z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających córkę w jej funkcjonowaniu, nie spełnia wymogów opieki o jakiej mowa we wskazanym przepisie art. 17 u.ś.r.
Z poczynionych ustaleń nie wynika, aby zachodziła konieczność sprawowania stałej, nieprzerwanej pieczy nad córką z uwagi na to, że nie jest ona w stanie sprostać wymaganiom codziennego funkcjonowania. Jak wskazują na to zebrane informacje, pomoc jaka jest udzielana córce przez skarżącego polega na wspieraniu jej w bieżącym funkcjonowaniu, a nie wykonywaniu za nią czynności, bez których nie byłaby w stanie samodzielnie realizować podstawowych czynności dnia codziennego.
Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że według przeprowadzonego wywiadu środowiskowego znaczna część czynności wykonywanych przez skarżącego w ramach opieki nad córką stanowi w istocie szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (przygotowywanie posiłków, pilnowanie terminów wizyt lekarskich i innych wizyt specjalistów oraz wszystkich opłat). Nie można tych czynności uznać za wymagające całodobowej dyspozycyjności strony. Są to bowiem typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (zob. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21). W judykaturze wskazuje się, że czynności polegające na podawaniu leków, czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20). Zdaniem Sądu wskazane przez skarżącego czynności, które wykonuje jako czynności związane z opieka nad córką, przy właściwej organizacji dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 858/21). Oczywiście Sąd nie podważa złego stanu zdrowia córki skarżącego i konieczności jej wsparcia, do czego strona jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r., poz. 2809), jednakże sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych.
Mając na uwadze zgromadzone w aktach dokumenty i okoliczności z nich wynikające, Sąd podziela stanowisko organów, że pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną córką, nie zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyroki NSA: z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21, z 14 września 2017 r. sygn. akt I OSK 695/17).
Z akt sprawy wynika, że niepełnosprawność córki istnieje od urodzenia, natomiast ustalony stopień tej niepełnosprawności datuje się od [...] r. Skarżący zawiesił działalność gospodarczą w [...] r., po śmierci żony w celu sprawowania opieki nad córką. Skarżący oświadczył, że przez ten czas wypadł z rytmu pracy i ciężko byłoby mu powrócić do zawodu. Materiał dowodowy zebrany w sprawie wskazuje, iż córka skarżącego, mimo złego stanu zdrowia, nie jest osobą obłożnie chorą. Nie znajduje się też w takiej kondycji umysłowej, która nie pozwalałaby na samodzielne przebywanie w miejscu zamieszkania. Jest w stanie sama spożywać przygotowane dla niej posiłki i zażywać lekarstwa, a także załatwiać potrzeby fizjologiczne. Jednym słowem wymaga wsparcia tylko w wykonywaniu niektórych czynności życia codziennego. Są to takie czynności jak: przygotowywanie posiłków, umawianie i towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, czyli typowe dla prowadzenia każdego gospodarstwa domowego. Nie mogą być one jednak uznane za czynności, które całą dobę wymagają pełnej dyspozycyjności skarżącego, czy też wymuszają stały i nieustający jego nadzór nad córką. Mogą być one wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym, gdyż zasadniczo stanowią czynności związane z prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego. Zatem opieka sprawowana przez skarżącego nie jest tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej musiałoby się odbyć ze szkodą dla jego córki. Samo stwierdzenie konieczności pomocy lub opieki osobie niepełnosprawnej nie oznacza automatycznego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej tego rodzaju opiekę. Problem z podjęciem pracy tkwi zdecydowanie po stronie samego skarżącego, który jednoznacznie stwierdził podczas wywiadu środowiskowego, że nie pracuje od [...] r. i przez ten okres wypadł z rynku pracy i ciężko byłoby mu powrócić do zawodu.
Tymczasem konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną musi stanowić wyłączną przyczynę niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z niego (por. wyroki NSA z dnia: 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11; 7 sierpnia 2019r. sygn. akt I OSK 4023/18; 28 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 940/19; 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20 oraz wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 maja 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 346/20).
W konsekwencji, w rozpatrywanej sprawie nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia, określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz nie doszło do naruszenia art. 77 § 1 w związku z art. 80 art. k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu sprawowanej przez skarżącego opieki. Organy orzekające nie dopuściły się również naruszenia art. 4 ust. 1 w związku z art. 4 ust. 4 ustawy
o rehabilitacji, akceptując stanowisko o braku związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.
W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.
Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).