II SA/Gl 1191/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał skargę K. B. na czynności Prezydenta Miasta B. polegające na włączeniu nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków w 2012 i 2019 roku. Skarżąca podnosiła, że wpis narusza jej prawo własności i przepisy o ochronie zabytków, wskazując na brak udziału w procedurze. Sąd, opierając się na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r. (sygn. akt P 12/18), uznał, że art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim dopuszcza wpis do gminnej ewidencji bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej, w tym możliwości wypowiedzenia się co do planowanego wpisu. Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie organ nie poinformował właściciela o zamiarze wpisu ani nie umożliwił mu zajęcia stanowiska, co stanowi naruszenie procedury i zasady czynnego udziału strony. W związku z tym, sąd stwierdził bezskuteczność zaskarżonych czynności, nie oceniając walorów zabytkowych nieruchomości, ale podkreślając konieczność zapewnienia właścicielowi pełnych gwarancji prawnych w przyszłości. Sąd zasądził również zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie konieczności zapewnienia właścicielom czynnego udziału w postępowaniu dotyczącym wpisu ich nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego i jego skutki.
Orzeczenie dotyczy konkretnego przepisu ustawy o ochronie zabytków i jego interpretacji w świetle Konstytucji. Wymaga analizy stanu faktycznego każdej sprawy indywidualnie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy wpisanie nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków bez zapewnienia właścicielowi czynnego udziału w postępowaniu narusza prawo własności i konstytucyjne gwarancje ochrony prawnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wpisanie nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej, w tym możliwości wypowiedzenia się co do planowanego wpisu, stanowi naruszenie prawa własności i jest niezgodne z Konstytucją RP.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który uznał art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków za niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim dopuszcza wpis do gminnej ewidencji bez zapewnienia właścicielowi czynnego udziału w postępowaniu. Brak takiego udziału stanowi naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego i prawa własności.
Czy wpis do gminnej ewidencji zabytków jest czynnością z zakresu administracji publicznej podlegającą kontroli sądów administracyjnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wpisanie zabytku do gminnej ewidencji jest czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą obowiązków wynikających z przepisów prawa, co uzasadnia kontrolę sądów administracyjnych.
Uzasadnienie
Sąd podzielił dominujący pogląd orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którym gminna ewidencja zabytków stanowi akt z zakresu administracji publicznej.
Czy uchybienie terminu do wniesienia skargi na wpis do gminnej ewidencji zabytków może nastąpić bez winy skarżącego w sytuacji braku pouczenia przez organ?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd może uznać uchybienie terminu do wniesienia skargi za nastąpione bez winy skarżącego, jeśli organ nie pouczył go o przysługujących środkach zaskarżenia i okolicznościach faktycznych oraz prawnych związanych z wpisem.
Uzasadnienie
Sąd uwzględnił brak jednolitości w orzecznictwie co do kwalifikacji wpisu do gminnej ewidencji oraz fakt, że skarżąca nie była pouczona o konsekwencjach i możliwościach zaskarżenia, zwłaszcza przed ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika.
Przepisy (28)
Główne
u.o.z. art. 22 § ust. 5 pkt 3
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Przepis ten, w zakresie w jakim ogranicza prawo własności przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z Konstytucją RP.
u.o.z. art. 22 § ust. 5 pkt 3
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia jej w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia.
u.o.z. art. 22 § ust. 5 pkt 3
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez brak zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem ograniczenia prawa własności.
Pomocnicze
u.o.z. art. 22 § ust. 4
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
u.o.z. art. 3 § pkt 1 i 2
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
rozp. MKiDN art. § 18
Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem
Konstytucja RP art. 31 § ust. 2 i 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 64 § ust. 1 i 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
p.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 3 § § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 146 § § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dz. U. z 2017 r., poz. 935
Ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw
p.p.s.a. art. 52
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 53 § § 2
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.s.g. art. 101 § ust. 1
Ustawa o samorządzie gminnym
u.p.z.p.
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
p.b.
Ustawa - Prawo budowlane
u.o.z. art. 22 § ust. 5 pkt 1-3
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Konstytucja RP art. 64 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 5
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 6 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
p.p.s.a. art. 200
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 art. § 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wpis do gminnej ewidencji zabytków narusza prawo własności z powodu braku zapewnienia właścicielowi czynnego udziału w postępowaniu, co jest niezgodne z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. • Organ nie poinformował właściciela o zamiarze wpisu ani nie umożliwił mu zajęcia stanowiska w sprawie. • Brak pouczenia przez organ o przysługujących środkach zaskarżenia i okolicznościach faktycznych oraz prawnych związanych z wpisem uzasadnia rozpoznanie skargi mimo potencjalnego uchybienia terminu.
Odrzucone argumenty
Organ argumentował, że działał zgodnie z obowiązującym przepisem w dacie wpisu. • Organ podniósł zarzut odrzucenia skargi z powodu uchybienia terminu do jej wniesienia, wskazując na wcześniejsze uzyskanie przez skarżącą zaświadczenia z planu miejscowego. • Organ twierdził, że do 2019 roku wpis do gminnej ewidencji nie wymagał sformalizowanego działania ani powiadomienia właściciela.
Godne uwagi sformułowania
ograniczenie prawa własności przez ujęcie nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielom udziału w procedurze • bezpodstawne i dowolne uznanie budynku za zabytek, gdy nie posiada on cech zabytku • brak wyważenia interesu indywidualnego strony skarżącej z interesem publicznym zgodnie z zasadą proporcjonalności • wpisanie zabytku w Gminnej Ewidencji Zabytku jest czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą obowiązków wynikających z przepisów prawa • art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków [...] w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Skład orzekający
Aneta Majowska
sprawozdawca
Edyta Kędzierska
przewodniczący
Krzysztof Nowak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie konieczności zapewnienia właścicielom czynnego udziału w postępowaniu dotyczącym wpisu ich nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego i jego skutki."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnego przepisu ustawy o ochronie zabytków i jego interpretacji w świetle Konstytucji. Wymaga analizy stanu faktycznego każdej sprawy indywidualnie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy konfliktu między ochroną dziedzictwa narodowego a prawem własności, z silnym odniesieniem do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i jego wpływu na praktykę administracyjną.
“Wpis do rejestru zabytków bez zgody właściciela? Sąd koryguje błędy urzędników.”
Dane finansowe
WPS: 697 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.