II SA/GL 1189/23

II SA/Gl 1189/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-10-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska
Rafał Wolnik /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Dziuk
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Asesor WSA Aneta Majowska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 października 2023 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 24 maja 2023 r. nr SKO.4106.126.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 10 stycznia 2023 r. nr [...].
Uzasadnienie
Prezydent Miasta C. decyzją z dnia 10 lipca 2020 r., zmienioną następnie decyzjami z dnia: 14 grudnia 2020 r., 15 kwietnia 2021 r. oraz 25 stycznia 2022 r., działając m.in. na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: Dz. U. z 2023 r. poz. 390), zwanej dalej u.ś.r., przyznał skarżącej M. B. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką sprawowaną nad synem D. B.
Pismem z dnia 19 października 2022 r. T. B. (były mąż skarżącej) poinformował organ I instancji, że skarżąca pracuje, a ich syn jest w pełni samodzielny.
Wobec powyższego organ wezwał skarżącą do złożenia wyjaśnień. Skarżąca podała, że żadnej pracy zarobkowej nie świadczyła, lecz odbywała praktykę zawodową w związku z podjęciem nauki na kierunku [...]. Wyjaśniła, że naukę rozpoczęła w roku szkolnym 2019/2020, po czym z niej zrezygnowała z uwagi na konieczność opieki nad synem. Następnie, we wrześniu 2022 r. postanowiła ją kontynuować. Zaakcentowała, że czas odbywania przez nią praktyk jest dostosowany do zajęć i potrzeb jej syna. Wskazała również, że w zajęciach teoretycznych odbywających się w soboty nie bierze udziału, a co dwa tygodnie stawia się na zaliczenie danej partii materiału, co zajmuje jej ok. 1 godziny.
Wyjaśnienia złożyła też A. C. - właścicielka "B. Poradnia [...] " w C., zwanej dalej B., i wskazała, że skarżąca nie jest i nie była jej pracownikiem. Zaznaczyła, że skarżąca odbywała praktyki w poradni przez nią prowadzonej zgodnie z umową z [...] Studium Zawodowym w C. M. Sp. z o.o., zwanej dalej Studium. Wskazała, że czas trwania tych praktyk uzależniony był zawsze od harmonogramu nauki syna i opieki nad nim sprawowanej przez skarżącą.
Z kolei Studium pismami z dnia 21 listopada 2022 r. oraz z dnia 5 grudnia 2022 r. oświadczyło, że skarżąca była ich uczniem na kierunku [...] w roku szkolnym 2019/2020, a następnie rozwiązała umowę o naukę z uwagi na trudne sprawy rodzinne. Podjęła ją na podstawie kolejnej umowy zawartej w dniu 28 sierpnia 2022 r. W pismach tych wskazano ilość zajęć teoretycznych i praktycznych, ze wskazaniem, że te drugie odbywają się w B.
Zawiadomieniem z dnia 14 grudnia 2022 r. organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie ponownego ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego, a decyzją z dnia 10 stycznia 2023 r. uchylił decyzję z dnia 10 lipca 2020 r. w sprawie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że skarżąca uczestniczy w zajęciach w szkole oraz zajęciach praktycznych kilka dni w tygodniu po kilka godzin dziennie, a zatem będąc uczniem nie podejmuje zatrudnienia nie ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, lecz głównie w celu podnoszenia swoich kwalifikacji. Status ucznia zobowiązuje bowiem do uczestnictwa w zajęciach, jak również do poświęcenia czasu wolnego na przygotowanie się do tych zajęć. Tym samym rozpoczynając naukę w szkole z dniem 1 września 2022 r. zaprzestała sprawowania opieki nad synem.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca opisała stan zdrowia syna, harmonogram ich dnia, jak i trudności związane ze sprawowaną opieką. Zaakcentowała, że zrezygnowała z zatrudnienia na rzecz opieki nad synem. Wskazała, że nie podjęła żadnej pracy zarobkowej, a na pierwszym miejscu stawia zdrowie, bezpieczeństwo i opiekę nad dzieckiem oraz pomoc w jego samorealizacji. Natomiast powodem podjęcia przez nią nauki było zdobycie wykształcenia, które mogłaby wykorzystać po zakończeniu pobierania przedmiotowego świadczenia by nie być na utrzymaniu Państwa. Załączyła obszerną dokumentację medyczną potwierdzającą stan zdrowia syna.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz zacytował przepis u.ś.r. Dalej, przywołując orzeczenia sądów administracyjnych, organ szeroko odniósł się do pojęcia zakresu i charakteru sprawowania opieki nad osobą tego wymagającą w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej tę opiekę. Organ podkreślił, że opieka ta musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a zatem istnieć musi bezpośredni i ścisły związek przyczynowo - skutkowy między niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia a sprawowaną przez niego opieką. Nadto wskazano, że warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, nie można rozumieć jako konieczności wykonywania opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, jednakże stała opieka winna być rozumiana również jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, wykazuje on realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Wobec tak zarysowanego poglądu, zdaniem organu, skarżąca jest w stanie pogodzić naukę i praktyki zawodowe w wymiarze wynikającym z przedłożonego do akt sprawy zaświadczenia, co jest równoznaczne z tym, że sprawowanie opieki nad synem nie jest wyłączną przyczyną, dla której nie podejmuje ona zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium podkreśliło, że nauka skarżącej nie odbywa się w systemie zaocznym i bierze ona udział w zajęciach teoretycznych oraz praktycznych w poniedziałki, środy i soboty w wymiarze 6 godzin dziennie a w czwartki w wymiarze 4 godzin. Organ odwoławczy stwierdził, że mając na uwadze jedynie sam grafik zajęć, przy pominięciu kwestii, że nauka wiąże się również z koniecznością poświęcenia czasu wolnego na przygotowanie do zajęć i wszelkiego rodzaju zaliczeń, to brak jest ścisłego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad synem. Podniósł również, że skarżąca biorąc udział w powyżej opisanych zajęciach nie pozostaje w realnej gotowości niesienia pomocy synowi przez całą dobę. Zatem aktualnie fakt niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia nie jest podyktowany wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad synem, ale przede wszystkim faktem jej nauki w Studium.
W skardze na powyższą decyzję skarżąca podkreśliła, że w obowiązujących przepisach brak jest regulacji by osoba sprawująca opiekę i pobierająca świadczenie pielęgnacyjne nie mogła podjąć nauki. Zaznaczyła, że ze zgromadzonych dokumentów nie wynika by podjęta przez nią nauka w jakikolwiek sposób kolidowała, czy wręcz przeszkadzała w opiece nad synem. Podała, że plan lekcji, jaki przedstawiło Studium, nie uwzględnia jej rzeczywistego udziału w zajęciach, a stanowi jedynie rozpisany plan na dany semestr przy 100% frekwencji. Podała, że jej udział w zajęciach był na poziomie pozwalającym dostać promocję na następny semestr, na dowód czego przedłożyła zaświadczenie Poradni B., z którego wynika, że w okresie od dnia 1 września 2022 r. do dnia 31 maja 2023 r. jej frekwencja na zajęciach praktycznych wyniosła 55 %. Zaznaczyła, że w trakcie jej pobytu w szkole na zajęciach, była w pełnej gotowości by odebrać syna ze szkoły. Skarżąca zaakcentowała, że opieka sprawowana przez nią nad synem była i jest ciągła oraz stała, gdyż skarżąca jest w pełnej gotowości do opieki nad nim przez 24h na dobę.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie są, w ocenie składu orzekającego, zgodne z prawem. Nie można bowiem podzielić stanowiska orzekających w sprawie organów w zakresie interpretacji i wykładni obowiązujących w sprawie przepisów ustawy.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 u.ś.r. Zgodnie z jego ust. 1, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. matce albo ojcu (pkt 1) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Jednocześnie wskazać należy, że ustawodawca w art. 17 ust. 5 u.ś.r. ustalił zamknięty katalog okoliczności, których spełnianie przez osobę sprawującą opiekę uniemożliwia uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Katalog ten nie obejmuje jako przesłanki negatywnej faktu dokształcania się czy podjęcia nauki przez opiekuna.
Zaznaczyć trzeba, że rację ma organ odwoławczy w zakresie rozważań dotyczących rodzaju, zakresu i sposobu sprawowania opieki nad osobą tego wymagającą, w sytuacji gdy przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne. Sąd podziela i przyjmuje te poglądy jako własne. Jednakże nie znajdują one odzwierciedlenia w stanie faktycznym niniejszej sprawy.
Skarżącą niewątpliwie zrezygnowała z zatrudnienia by sprawować opiekę nad niepełnosprawnym synem, co zresztą potwierdza sam fakt przyznania jej uprzednio świadczenia pielęgnacyjnego. W wyniku złożonego przez byłego męża skarżącej wniosku o rozważenie cofnięcia skarżącej przyznanego świadczenia, organy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i zgromadziły materiał dowodowy, lecz błędnie go oceniły, stwierdzając, że ustał związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad synem.
W ocenie Sądu rację ma skarżąca, że fakt podjęcia przez nią dokształcania nie ma wpływu na sprawowaną przez nią nad synem opiekę, albowiem wykazuje ciągłą gotowość jej sprawowania. Potwierdza to przedłożone przez skarżącą zaświadczenie o tym, że wzięła udział w 55 % zajęć praktycznych, jak i zgromadzone wyjaśnienia złożone przez skarżącą, Studium i B. Zatem skarżąca z tego tytułu nie osiąga żadnego dochodu, a jedynie świadomie czyni starania i podnosi kwalifikacje by być osobą czynną zawodową w chwili gdy przestanie pobierać świadczenie pielęgnacyjne.
Zwrócić też przyjdzie uwagę na stanowisko zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 października 2020 r., sygn. akt I OSK 371/20 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a także w powołanych w tym wyroku innych orzeczeniach sądów administracyjnych, w którym wskazano, iż regulacja u.ś.r. nie precyzuje ani formy, wymiaru zatrudnienia, ani też czasu, w którym niepodjęcie lub zaprzestanie w związku z koniecznością sprawowania opieki uprawnia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. W szczególności nie sposób czynić jakichkolwiek zastrzeżeń czy warunków w tym zakresie w oparciu o określoną w art. 3 pkt 22 u.ś.r definicję pojęć zatrudnienie lub inna praca zarobkowa. Pobieranie nauki nie stanowi automatycznie przeszkody w przyjęciu obowiązków opieki nad osobą niepełnosprawną. O tym, czy pobieranie nauki pozostaje w istocie w sprzeczności z celami opieki nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., organ zobowiązany jest każdorazowo ustalić w toku postępowania administracyjnego, a swoje wnioski w tym zakresie w sposób racjonalny uzasadnić.
Choć powołany wyrok zapadł w odmiennym stanie faktycznym (uczennica liceum wnosząca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad członkiem rodziny), to zaznaczyć przyjdzie, w ślad za zapatrywaniem NSA wyrażonym w tym wyroku, że błędnym jest proste założenie, zgodnie z którym nauka w trybie dziennym w każdym przypadku wyklucza rezygnację z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a tym samym nie może być wystarczające dla odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli nie znajduje poparcia we wnikliwej ocenie stanu faktycznego sprawy. Postępowanie dotyczące przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymaga uwzględniania szeregu okoliczności dotyczących sytuacji osobistej i rodzinnej osoby ubiegającej się o to świadczenie oraz osoby potrzebującej opieki. Stąd dla wyprowadzenia prawidłowych wniosków będących podstawą decyzji, zwłaszcza, gdy jest ona negatywna dla wnioskodawcy, konieczne jest zachowanie odpowiedniej staranności nie tylko w zebraniu materiału dowodowego, ale również w jego prawidłowej ocenie.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić przyjdzie, że organy orzekające w niniejszej sprawie, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wyciągnęły błędne wnioski, co w efekcie doprowadziło do nieuprawnionego w świetle art. 17 u.ś.r. pozbawienia skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. To z kolei skutkować musiało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.).
Wskazówki co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych wywodów. W szczególności, o ile nie zostaną ujawnione żadne nowe okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, organ I instancji rozważy, czy nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania wszczętego zawiadomieniem z dnia 14 grudnia 2022 r.
Dodać jeszcze wypadnie, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ostatnio powołanej ustawy – na wniosek organu i przy braku żądania przeprowadzenia rozprawy ze strony skarżącej.