II SA/GL 1185/23

II SA/Gl 1185/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-11-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-07-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Artur Żurawik /przewodniczący/
Krzysztof Nowak
Wojciech Gapiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 61 ust. 1 pkt 1-3,  art. 103 ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2023 r. sprawy ze skargi A. Z. (Z.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 28 kwietnia 2023 r. nr SKO.4106.141.2023 w przedmiocie odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 28 kwietnia 2023 r. nr SKO.4106.141.2023, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania A. Z. (dalej – Skarżący, Zobowiązany), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. (dalej – organ I instancji) z dnia 4 stycznia 2023 r. nr [...] ustalającą odpłatność A. Z. za pobyt babci K. C. w Domu Pomocy Społecznej w C.
Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z dnia 28 sierpnia 2017 r. nr [...] Prezydent Miasta C. skierował K. C. do Domu Pomocy Społecznej w C.
W związku z pobytem babci Skarżącego w DPS-ie, organ I instancji decyzją z dnia 12 stycznia 2023 r. ustalił mu odpłatność z tego tytułu:
– za okres od 12 października 2022 r. do 31 października 2022 r. w kwocie 380,98 zł,
– za okres od 1 listopada 2022 r. w wysokości po 590,52 zł miesięcznie.
W jej uzasadnieniu podniesiono, że koszt utrzymania mieszkańca w DPS-ie wynosi 4.022 zł. Jest ona pokrywana przez babcię Skarżącego tylko w części, tj. 1.659,93 zł. Pozostał kwota (2.362,07 zł) przypada na dzieci osoby umieszczonej w DPS-ie. Ponieważ jedno z nich zmarło obowiązek w tej części (tj. 1.181,04 zł) obciąża jego zstępnych, w tym Skarżącego. Organ I instancji ustalił, że dochody Skarżącego przekraczają 300% kryterium dochodowego, a jednocześnie uznał, że pozwalają na zaspokojenie bieżących jego potrzeb oraz partycypację w kosztach utrzymania babci w DPS-ie. Wyjaśniono przy tym, że kredyt wypłacony w dniu 9 lipca 2021 r. został doliczony do dochodu Strony za czerwiec 2022 r. na zasadach określonych art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm. – dalej u.p.s.). Prezydent Miasta poinformował również Skarżącego, że wobec pozostałych osób zobowiązanych do partycypacji w kosztach pobytu babci w DPS-ie toczą się odrębne postępowania. W końcowej części pouczono Skarżącego o zasadach ubiegania się o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat.
W odwołaniu z dnia 25 stycznia 2023 r. pełnomocnik Skarżącego zarzucił decyzji organu I instancji:
1) naruszenie art. 61 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 u.p.s. przez jego niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu niewłaściwej ilości zstępnych zobowiązanych do pokrywania kosztów pobytu babci w DPS-ie oraz niewłaściwe uznanie kwoty kredytu hipotecznego pobranego i przeznaczonego przez Skarżącego na zakup domu jako kwoty uzyskanego przez niego dochodu, prowadzącą do ustalenia odpłatności Skarżącego za pobyt jego babci w DPS-ie od dnia 12 października 2022 r. do dnia 31 października 2022 r. w kwocie 380,98 zł, a od dnia 1 listopada 2022 r. w kwocie po 590,52 zł miesięcznie;
2) naruszenie art. 7 k.p.a. i brak dostatecznego wyjaśnienia sprawy poprzez pominięcie przy rozpatrywaniu sprawy okoliczności, iż babcia poza Skarżącym i jego siostrą ma trzeciego wnuka oraz córkę;
3) brak wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji faktu pominięcia w ustaleniach organu, że babcia Skarżącego ma żyjącą córkę oraz wnuka (syna córki) i przyjęcie, iż do pokrywania kosztów pobytu w DPS-ie zobowiązane są jedynie dzieci zmarłej córki M. Z.
Kolegium nie przychylając się do argumentacji odwołania, decyzją z dnia 28 kwietnia 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne.
W motywach decyzji Kolegium przedstawiło stan prawny dotyczący ustalenia odpłatności za pobyt osoby w DPS-ie. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego nieprawidłowego wyznaczenia kręgu osób zobowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt babci Skarżącego w DPS-ie, Kolegium stwierdziło, że jest on częściowo zasadny. Wskazało w tym zakresie, że organ I instancji przeprowadził w tym przedmiocie postępowanie w stosunku do żyjącej córki, jednak nie została jej ustalona opłata, gdyż jej dochód nie przekracza 300% kryterium dochodowego. Zaznaczono również, że organ I instancji przedsięwziął działania w celu przeprowadzenia niniejszego postępowania wobec syna żyjącej córki osoby przebywającej w DPS-ie. Kolegium wyjaśniło przy tym, że postępowanie w sprawie ustalenia opłaty za pobyt w DPS-ie nie musi równocześnie obejmować wszystkich osób zobowiązanych do jej ponoszenia. Kolegium nie podzieliło metody ustalania wysokości opłaty opartej na zasadach analogicznych do spadkobrania. Jego zdaniem, wszyscy zstępni, bez podziału na bliższych i dalszych są tak samo zobowiązani do ponoszenia odpłatności, a różnicować ich może kwestia dochodowa. Mimo to organ odwoławczy uznał, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa.
W dalszej części uzasadnienia Kolegium podkreśliło, że wobec odmowy zawarcia umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. zaistniały podstawy do określenia wysokości opłaty w formie decyzji. Następnie podniesiono, że organ I instancji zbadał nie tylko sytuację dochodową Skarżącego, ale również jego możliwości ponoszenia odpłatności za DPS, czym wypełnił dyspozycję art. 61 ust. 2d u.p.s. W kwestii jest wyjaśniono, że błędne jest stanowisko Zobowiązanego, że przy ustalaniu wysokości dochodu nie uwzględnia się uzyskanych kredytów. Niemniej jednak z racji, że kluczowe znaczenie dla sprawy miał dochód za wrzesień i październik 2022 r., do którego Prezydent Miasta nie doliczył kwoty kredytu na zasadach określonych w art. 8 ust. 11 u.p.s., Kolegium uznało, że zarzut dotyczący tej materii jest bezprzedmiotowy. Następnie organ odwoławczy wyraził stanowisko, iż wysokość dochodu Skarżącego pozwala mu na regulowanie opłat w wysokości określonej w rozstrzygnięciu pierwszoinstancyjnym. Wskazał także, że nie ujawniły się okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogłyby zmniejszać zdolność Zobowiązanego do ponoszenia opłaty. Kolegium zwrócił przy tym uwagę, że wydatki związane z opłatami za media, jak również raty kredytu nie pomniejszają dochodu.
W skardze z dnia 7 czerwca 2023 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik Zobowiązanego zarzuciła decyzji Kolegium:
1) naruszenie art. 61 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 u.p.s. przez jego niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu niewłaściwej ilości zstępnych zobowiązanych do pokrywania kosztów pobytu babci Skarżącego w DPS-ie prowadzące do ustalenia odpłatności Skarżącego z tego tytułu od dnia 12 października 2022 r. do dnia 31 października 2022 r. w kwocie 380,98 zł, a od dnia 1 listopada 2022 r. w kwocie po 590,52 zł miesięcznie;
2) naruszenie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 2d u.p.s., które miało wpływ na rozstrzygnięcie poprzez zdawkowe stwierdzenie, iż przeanalizowano możliwości Zobowiązanego, podczas gdy ani z uzasadnienia decyzji organu I instancji, ani też z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, czym kierował się organ ustalając odpłatność Skarżącego na maksymalnej granicy, wynikającej z wyliczenia arytmetycznego, wręcz wprost pomijając kwotę wydatkowaną na spłatę kredytu hipotecznego oraz kwoty wydatkowane m.in. na rachunki za gaz;
3) zaakceptowanie przyjęcia przez organ I instancji proporcjonalnego ustalenia opłaty na podstawie art. 61 ust. 2f u.p.s., podczas gdy w sytuacji objętej dyspozycją art. 61 ust. 2d u.p.s. brak jest podstaw do zastosowania przepisu art. 61 ust. 2f u.p.s.;
4) brak wyjaśnienia istotnych kwestii dotyczących przesłanek wydania niniejszej decyzji w odniesieniu do sytuacji dochodowej i możliwości Zobowiązanego.
Wobec tych zarzutów pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi podkreślono znaczenie błędnego określenia kręgu zstępnych zobligowanych do partycypowania w kosztach pobytu babci Skarżącego w DPS-ie. Pominięcie syna żyjącej córki osoby przebywającej w DPS-ie – zdaniem pełnomocnika – miało wpływ na wysokość opłaty, którą obciążono jego mocodawcę. Ponadto organy nie rozważyły możliwości regulowania przez Zobowiązanego opłat określonych skarżoną decyzją. Twierdzenie to nie zostało bowiem poparte żadnymi rozważaniami i argumentacją mimo, że Skarżący współpracując z organem dostarczył wszelkich informacji, które kształtują jego sytuację osobista i majątkową. Według pełnomocnika, organy poprzestały wyłącznie na wyliczeniach matematycznych. Nie wzięto pod uwagę m.in. tego, że Skarżący spłaca kredyt zaciągnięty na zakup domu.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem sprawy jest ustalenie, czy organy zasadnie zidentyfikowały obowiązek Skarżącego do ponoszenia odpłatności za pobyt jego babci w DPS-ie, a także czy dokonały określenia prawidłowej jego wysokości w kontekście błędnego ustalenia kręgu zstępnych osoby przebywającej we wspomnianej placówce. Ponadto kwestionowana jest możliwość ponoszenia opłaty przez Skarżącego wobec jego sytuacji osobisto-finansowej.
Przystępując do rozważań podnieść należy, że w myśl ogólnej reguły określonej w art. 61 ust. 1 pkt 1 - 3 u.p.s. do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej obowiązani są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich - przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Natomiast jak stanowi art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s.:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Tak więc z przepisów tych wynika, że w związku z umieszczeniem osoby w DPS-ie zachodzi potrzeba ustalenia kręgu osób zobligowanych do partycypowania w kosztach jej pobytu w tego rodzaju placówce, a także określenia wysokości opłat dla osób zobowiązanych do ich ponoszenia. Materię tą reguluje przede wszystkim art. 61 u.p.s. W tym zakresie zwrócić należy uwagę na art. 61 ust. 2d u.p.s., który zawiera zasady określenia wysokości odpłatności za pobyt mieszkańca DPS-u. Wskazuje się w nim, iż w przypadku odmowy zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., przez małżonka, zstępnych lub wstępnych, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w DPS-ie ustala w drodze decyzji organ gminy, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s., a więc z uwzględnieniem kryterium dochodowego osób zobowiązanych oraz ich możliwości płatniczych.
Jak wynika z akt administracyjnych w przedmiotowej sprawie istniały podstawy do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, ponieważ Skarżący odmówił zawarcia umowy. Ponadto poza sporem jest to, że dochód Skarżącego przekracza kryterium zawarte w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.
Wyjaśniając zasady ustalania osób zobowiązanych do udziału w kosztach pobytu osoby bliskiej w DPS-ie podkreślić należy, że ustawa o pomocy społecznej nie różnicuje zstępnych na bliższych i dalszych. Dlatego też organ administracji nie jest uprawniony w sposób arbitralny obciążać opłatą tylko wybranych przez siebie bliskich osoby przebywającej w DPS-ie (zob. wyrok NSA z dnia 23 lipca 2021 r. sygn. akt I OSK 3039/19, Lex nr 3205294). Mianowicie w sytuacji, gdy w kolejności obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej dotyczy zstępnych, to każdy z nich ma taki sam obowiązek partycypacji w kosztach (uwaga ta nie dotyczy osób, których dochód nie przekracza 300% kryterium dochodowego). Podzielić więc należy pogląd wyrażony w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 14 czerwca 2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 56/18 (Lex nr 2514059), iż: "nie można mówić o kolejności w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych. Każdy z nich ma bowiem taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować je może osiągane kryterium dochodowe każdego zstępnego" (tak też m.in.: wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 277/21, Lex nr 3214815; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 22 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 1527/19, Lex nr 3021692).
Zatem organ I instancji prawidłowo zakwalifikował do grona osób zobowiązanych oprócz Skarżącego i jego siostry, także żyjącą córkę i jej syna. W stosunku do każdego z nich organ I instancji prowadzi odrębne postępowanie. Przypomnieć należy, że wspomniana córka nie została obciążona obowiązkiem uiszczania opłat z uwagi na niskie dochody, które nie przekraczają 300% kryterium dochodowego.
Przechodząc do kwestii prawidłowości ustalonej opłaty koniecznym jest podkreślenie, że na jej wysokość nie ma zasadniczego wpływu liczba osób obowiązanych do jej ponoszenia, gdyż głównym czynnikiem kształtującym jej wysokość w odniesieniu do osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. jest ich sytuacja dochodowa (zob. wyrok NSA z dnia 2 września 2016 r. sygn. akt I OSK 1006/14, Lex nr 2142981). Wysokość obciążeń osoby spełniającej kryterium dochodowe określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., zależna jest więc od tego, o ile jej dochód przekracza kwotę kryterium dochodowego, opłata bowiem nie może być wyższa od tej nadwyżki.
Przedstawiając metodologię ustalania wysokości opłaty na przykładzie Skarżącego wyjść należy od wskazania, że dochód jego rodziny we wrześniu 2022 r. wyniósł 7.747,43 zł, co daje na osobę kwotę 3.873,72 zł (Skarżący prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z ojcem). Z kolei kwota kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wynosi 1.800 zł (600 zł x 300%). Różnica pomiędzy tym kryterium, a dochodem na osobę w rodzinę stanowi górną granicę do jakiej może być określona opłata. W niniejszym przypadku jest to kwota 2.073,72 zł (3.873,72 zł – 1.800 zł). Wynika stąd, że ustalona kwota 590,52 zł mieści się w tak wyznaczonych granicach.
Precyzując konkretną wysokość opłaty organ administracji zobligowany jest kierować się także innymi przesłankami. Skoro bowiem art. 61 ust. 2d u.p.s. odwołuje się do art. 103 ust. 2 u.p.s., to uznać należy, że intencją ustawodawcy było, aby organ przy ustalaniu opłaty uwzględniał nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej, o czym wyraźnie stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s.
W piśmiennictwie wskazuje się natomiast, że interpretację pojęcia "możliwości", o którym mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., ustawodawca pozostawia organowi. Należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty. Mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Lex el.). W rezultacie to do organu należy ocena owych "możliwości", która powinna być poczyniona zgodnie z przepisami k.p.a.
Takiej oceny dokonał zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy. Ten pierwszy przyjął, że po odliczeniu miesięcznych wydatków Skarżący nadal dysponuje możliwością wniesienia opłaty związanej z pobytem babci w DPS-ie. Kolegium dodatkowo zwróciło uwagę, że wysokość wydatków na media jest zależna od pór roku. Ponadto nie ujawniono okoliczności życiowych, rodzinnych i osobistych, które mogłyby zmniejszać zdolność Skarżącego do ponoszenia opłaty.
Istotnie zestawienie wydatków miesięcznych gospodarstwa z jego dochodami pozwala na stwierdzenie, że pozostała do dyspozycji kwota pozwala na regulowanie opłat za pobyt babci Skarżącego w DPS-ie. Zobowiązany przedstawił faktury obciążające budżet rodziny z tytułu: energii elektrycznej (303,25 zł), gaz (763,14 zł – październik 2022 r., 1.781,91 zł - styczeń 2022 r.), woda + odbiór ścieków (199,02 zł), rat zaciągniętego kredytu (2.055,74 zł). Wyjaśnić należy, że wskazane kwoty obliczono dla okresów miesięcznych. Daje to łącznie w okresie letnim kwotę ok. 3.321,15 zł, a w okresie zimowym ok. 4.339,92 zł. Przy uwzględnieniu dochodu rodziny z września 2022 r. wynoszącego 7.747,43 zł do dyspozycji rodziny Skarżącego pozostaje odpowiednio ok. 3.407,51 zł w okresie zimowym i ok. 4.426,28 zł w okresie letnim. Biorąc natomiast dochód rodziny z października 2022 r. (7.394,01 zł) po dokonaniu wspomnianych wydatków pozostaje: ok. 4.072,86 zł w okresie letnim i ok. 3.054,09 zł w okresie zimowym.
Powyższe dowodzi tego, że Skarżący może partycypować w kosztach pobytu babci w DPS-ie. Zwrócić należy uwagę, że wydatki, które zostały wyliczone powyżej nie mogą być odjęte wyłącznie od indywidualnego dochodu Zobowiązanego, gdyż dotyczą one gospodarstwa domowego prowadzonego wspólnie z ojcem. Dodatkowo zwrócić należy uwagę, że Skarżący poza powołaniem się na spłatę kredytu, nie przedstawił jakichkolwiek innych dowodów, które wpływałyby negatywnie na jego zdolność do regulowania opłaty. Sam natomiast kredyt, jak wykazano wcześniej, choć stanowi istotny element na liście miesięcznych wydatków nie pozbawia Skarżącego możliwości uiszczania przedmiotowej opłaty.
Wobec powyższego zarzuty skargi uznać należy za zupełnie nieuzasadnione. Brak jest zatem podstaw dla uznania zasadności zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego. Otóż organy dokonały prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i subsumcji stanu faktycznego do zastosowanych w sprawie przepisów prawa materialnego.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.).