II SA/GL 112/07
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje o wywłaszczeniu nieruchomości pod budowę ulicy, stwierdzając naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych dotyczących konieczności wywłaszczenia całej działki.
Sprawa dotyczyła wywłaszczenia nieruchomości pod budowę ulicy w U.. Skarżący kwestionowali ustalenie wartości nieruchomości oraz brak odpowiedzi na propozycję zamiany. Sąd administracyjny uchylił decyzje obu instancji, wskazując na naruszenie zasady prawdy obiektywnej i dowolność ustaleń faktycznych. Kluczowym problemem było wywłaszczenie całej działki, podczas gdy plan miejscowy przewidywał budowę ulicy tylko na jej części.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał skargi Z. A. i K. C. na decyzję Wojewody utrzymującą w mocy decyzję Starosty o wywłaszczeniu nieruchomości pod budowę ulicy w U.. Skarżący zarzucali zaniżenie wartości nieruchomości oraz brak odpowiedzi na propozycję zamiany. Sąd uchylił obie zaskarżone decyzje, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz przepisów materialnych ustawy o gospodarce nieruchomościami (art. 112, 113). Sąd wskazał, że kluczowe dla sprawy było ustalenie, czy cała nieruchomość jest niezbędna do realizacji celu publicznego, czy też tylko jej część. Analiza planu miejscowego wykazała, że działka znajdowała się w różnych jednostkach strukturalnych, z których tylko jedna przewidywała budowę ulicy. W związku z tym wywłaszczenie całej działki mogło być niedopuszczalne. Sąd podkreślił, że organy administracji nie zbadały wszechstronnie tej kwestii, a ustalenia faktyczne były przedwczesne. Odnosząc się do kwestii odszkodowania, sąd nie przesądzał o jego poprawności, uznając, że jest to przedwczesne bez jasności co do zakresu wywłaszczenia. Sąd wyjaśnił również, że zaoferowanie nieruchomości zamiennej jest fakultatywne i wymaga zgody właściciela, a w tej sprawie pozostali współwłaściciele nie wyrazili takiej zgody. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania nastąpiło na wniosek skarżących.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, wywłaszczeniu podlega tylko ta część nieruchomości, która jest niezbędna do realizacji celu publicznego. Wywłaszczenie całej nieruchomości jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy cały jej obszar jest niezbędny.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że analiza planu miejscowego i decyzji o lokalizacji celu publicznego nie wykazała jednoznacznie, że cała działka jest niezbędna do budowy ulicy. W związku z tym wywłaszczenie całej działki mogło naruszać przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (16)
Główne
u.g.n. art. 112 § ust. 1, 2 i 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Wywłaszczenie dopuszczalne tylko w przypadku przeznaczenia obszaru w planie miejscowym na cele publiczne lub wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, i tylko gdy cele te nie mogą być zrealizowane w inny sposób niż przez pozbawienie lub ograniczenie praw do nieruchomości.
u.g.n. art. 113 § ust. 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Jeżeli wywłaszczeniem objęta jest część nieruchomości, a pozostała część nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele, na żądanie właściciela nabywa się tę część.
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prawdy obiektywnej - organy obowiązane do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 152
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
u.g.n. art. 115 § ust. 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 119 § ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Decyzja wywłaszczeniowa musi zawierać wskazanie celu, na jaki nieruchomość jest wywłaszczana.
u.g.n. art. 136 § ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu.
u.g.n. art. 137 § ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Precyzuje, kiedy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji.
u.g.n. art. 131 § ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Niepieniężna forma wynagrodzenia szkody powstałej wskutek wywłaszczenia jest fakultatywna i wymaga zgody właściciela.
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Ustalenia faktyczne powinny być oparte na całokształcie materiału dowodowego.
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Organ obowiązany do wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 136
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Organ odwoławczy może przeprowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe.
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.u.s.a. art. 1 § § 1 i § 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
u.p.z.p. art. 65
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
Organ który wydał decyzję o ustaleniu lokalizacji celu publicznego stwierdza jej wygaśnięcie m.in. gdy dla terenu uchwalono plan miejscowy, którego ustalenia są inne niż w decyzji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie zasady prawdy obiektywnej przez organy administracji. Dowolność i niekompletność ustaleń faktycznych. Niedostateczne zbadanie kwestii dopuszczalności wywłaszczenia całej nieruchomości w kontekście planu miejscowego i decyzji o lokalizacji celu publicznego. Naruszenie przepisów materialnych ustawy o gospodarce nieruchomościami (art. 112, 113).
Odrzucone argumenty
Argumenty dotyczące zaniżenia wartości nieruchomości (niebadane przez sąd na tym etapie). Argumenty dotyczące braku odpowiedzi na propozycję zamiany (uznane za niezasadne).
Godne uwagi sformułowania
Ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Organy określonych w przywołanych normach wymogów nie dochowały i nie zbadały wszechstronnie rozpoznawanej sprawy, a tym samym wydane przez nie rozstrzygnięcia są co najmniej przedwczesne. Do wywłaszczenia całej nieruchomości (działki) może dojść tylko wówczas gdy cały jej obszar jest niezbędny do zrealizowania celu publicznego. Nie mogła podlegać wywłaszczeniu ta część nieruchomości, o nieznanej notabene wielkości, która nie może, nawet potencjalnie, zostać przeznaczona na planowaną ulicę.
Skład orzekający
Iwona Bogucka
przewodniczący
Maria Taniewska-Banacka
sprawozdawca
Włodzimierz Kubik
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wywłaszczenia nieruchomości na cele publiczne, zwłaszcza w kontekście zgodności z planem miejscowym i konieczności wywłaszczenia tylko niezbędnej części nieruchomości."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wywłaszczenia części nieruchomości, gdzie plan miejscowy i decyzja o lokalizacji celu publicznego mogą być sprzeczne lub niejasne co do zakresu inwestycji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest precyzyjne ustalenie stanu faktycznego i prawnego w postępowaniach wywłaszczeniowych, a także jak sąd może interweniować w przypadku naruszenia procedur przez organy administracji.
“Sąd uchyla wywłaszczenie: czy zawsze musisz oddać całą działkę pod budowę drogi?”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Gl 112/07 - Wyrok WSA w Gliwicach Data orzeczenia 2007-07-09 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2007-02-02 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Sędziowie Iwona Bogucka /przewodniczący/ Maria Taniewska-Banacka /sprawozdawca/ Włodzimierz Kubik Symbol z opisem 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Bogucka Sędziowie Sędzia WSA Włodzimierz Kubik Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka ( spr. ) Protokolant sekr. sąd. Elwira Massel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2007 r. sprawy ze skarg Z. A. i K. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i odszkodowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty C. z dnia [...] r. nr [...], 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza na rzecz skarżących Z. A. i K. C. od Wojewody [...] solidarnie kwotę [...] złotych ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz Miasta U. zatwierdził projekt podziału nieruchomości zapisanej w KW [...] Sądu Rejonowego w C., stanowiącej współwłasność K. C., K. F. Z. C., H. L. i L. S. wydzielając z niej działki nr A, B i C. W uzasadnieniu Burmistrz Miasta U. podał, iż zgodnie z planem ogólnym zagospodarowania miasta parcela A została wydzielona na cel określony w jednostce [...]- ulica zbiorcza obszarowa. Z kolei decyzją z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz Miasta S. ustalił na działkach obejmujących także działkę nr A lokalizację inwestycji celu publicznego w postaci budowy ulicy stanowiącej część obwodnicy wewnętrznej U.. W celu nabycia przedmiotowej nieruchomości w drodze umowy cywilnoprawnej Burmistrz Miasta U. przeprowadził rokowania ze współwłaścicielami nieruchomości tj. K. C., K. F., Z. A. z d. C., H. L. i L. S., strony nie osiągnęły jednak porozumienia co do ceny zakupu nieruchomości. Z uwagi na powyższe wnioskiem z dnia [...] 2005 r. Burmistrz Miasta U. zwrócił się do Starosty C. o wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości na cel publiczny określając go jako budowę drogi ogólnomiejskiej. Działając w trybie art. 115 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj.: Dz. U. 2004, Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.) Starosta C. wyznaczył dwumiesięczny termin na zawarcie umowy notarialnej. W wyznaczonym terminie nie doszło jednak do zawarcia umowy i przeniesienia własności nieruchomości. W konsekwencji na zlecenie Starosty C. rzeczoznawca majątkowy J. K. sporządził operat szacunkowy określając wartość przedmiotowej nieruchomości na [...] zł przyjmując jako cenę [...] m2 kwotę [...] zł. W dniu [...] 2005 r. Starosta C. przeprowadził rozprawę administracyjną, w trakcie której zapoznano strony z operatem szacunkowym. Obecni na rozprawie współwłaściciele nieruchomości K. F., H. L. i L. S. (Z. A. i K. C. nie byli obecni pomimo prawidłowego ich powiadomienia) oświadczyli, iż nie są zainteresowani otrzymaniem nieruchomości zamiennej. Przedstawiciele Gminy U. nie zgodzili się natomiast z przedstawioną wyceną i wnieśli o dokonanie korekty operatu zgodnie z obowiązującymi przepisami. Zarzucili bowiem, iż rzeczoznawca przyjął do porównania ceny nieruchomości przeznaczonych pod budownictwo mieszkaniowe zamiast cen transakcyjnych uzyskiwanych przy sprzedaży gruntów przeznaczonych lub zajętych pod drogi publiczne. Podtrzymali też kwotę [...] zł/m2 jako oferowaną cenę ostateczną. W konsekwencji Burmistrz Miasta U. zwrócił się do [...] Stowarzyszenia Rzeczoznawców Majątkowych w K. celem określenia prawidłowości sporządzonego w trakcie postępowania administracyjnego operatu. Zgodnie z opinią Komisji Opiniującej [...] Stowarzyszenie Rzeczoznawców Majątkowych z dnia [...] 2006 r. przedstawiony do oceny operat, sporządzony przez J. K., zawierał uchybienia powodujące konieczność opracowania operatu uzupełniającego uwzględniającego poprawną analizę rynku. Zdaniem Komisji Opiniującej dopiero wówczas przedmiotowy operat będzie mógł być wykorzystany w celu ustalenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości dla realizacji celu publicznego. W wyniku otrzymanej opinii rzeczoznawca majątkowy J. K. sporządził operat szacunkowy uzupełniający określając wartość rynkową działki A na kwotę [...]zł przy przyjęciu kwoty [...] zł jako ceny 1 m2. W dniu [...] 2006 r. przeprowadzono ponowną rozprawę administracyjną, w trakcie której H. L. i L. S. udostępniono operat uzupełniający, wobec którego tez i wyliczeń obecne na rozprawie współwłaścicielki nieruchomości nie wniosły żadnych uwag. W rozprawie nie uczestniczyli prawidłowo powiadomieni o terminie Z. A., K. C. i K. F.. Osobom, które nie uczestniczyły w rozprawie przesłano kopię protokołu z rozprawy oraz wyciągu z operatu szacunkowego. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Starosta C. orzekł o wywłaszczeniu poprzez pozbawienie prawa własności nieruchomości gruntowej położonej w Gminie U., obręb U. oznaczonej jako pgr A o powierzchni [...] ha objętej KW [...] Sądu Rejonowego w C. na rzecz Gminy U. z przeznaczeniem na budowę ulicy ogólnomiejskiej łączącej ul. A i ul. B w ciągu obwodnicy wewnętrznej w U.. Jednocześnie tą samą decyzją Starosta C. ustalił odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości w wysokości [...] zł na rzecz współwłaścicieli w częściach uzależnionych od ich współudziału we własności. W uzasadnieniu organ I instancji powołał fakt wydania w [...] r. decyzji o lokalizacji celu publicznego, zapisy planu miejscowego zagospodarowania przestrzennego Miasta U., wskazał, iż budowa dróg publicznych stanowi cel publiczny w rozumieniu art. 6 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, opisał przebieg postępowania administracyjnego, a także zaakcentował, iż w trakcie postępowania nie wpłynął wspólny wniosek właścicieli parceli o przyznanie nieruchomości zamiennej. Odwołania od decyzji organu I instancji wnieśli Z. A. i K. C. wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia zarówno kwestii ustalonej w operacie wartości nieruchomości uznając ją za nierealistyczną, jak też w zakresie nieuwzględnienia ich propozycji co do zamiany udziałów w działce A na inną parcelę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty C. uznając ją za zgodną prawem. W uzasadnieniu wskazał, iż Burmistrz Miasta S. ostateczną decyzją z dnia [...] r. ustalił już lokalizację inwestycji celu publicznego tj. budowy ulicy ogólnomiejskiej w ciągu obwodnicy wewnętrznej U., przytoczył nadto zapisy planu miejscowego zagospodarowania przestrzennego oraz przedstawił przebieg postępowania przed organem I instancji. W konkluzji stwierdził, iż wartość rynkowa działki została ustalona przez uprawnionego rzeczoznawcę majątkowego w zgodzie z art. 130 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Podkreślił także, iż właściciel wywłaszczanej nieruchomości nie ma roszczenia o przyznanie mu nieruchomości zamiennej Pismem z dnia [...] 2007 r. Z. A. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję organu II instancji, podnosząc, iż wartość działki została zaniżona a nadto pomimo złożonej propozycji nie otrzymała od Gminy U. odpowiedzi na ofertę przyjęcia nieruchomości zamiennej. Skarga została wniesiona w terminie. Skargę na decyzję organu II instancji wniósł do tut. Sądu pismem z dnia [...] 2007 r. także K. C., formułując w skardze analogiczne argumenty jak te podniesione uprzednio przez Z. A.. Także i ta skarga została wniesiona w terminie. W odpowiedzi na skargi organ II instancji wniósł o ich oddalenie wyjaśniając, iż podtrzymuje argumenty, które zawarł był w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 lutego 2007 r. obie sprawy zostały połączone celem łącznego ich rozpoznania i rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Nadto w myśl art. 152 cytowanej ustawy w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającego ją rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego wykazało, że dotknięte one są uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie. Obie decyzje wydane zostały bowiem z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego – t.j.: Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej: k.p.a.), której realizacja wymaga by organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jako dowolne należy traktować zatem ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a), a więc przy podjęciu wszelkich kroków koniecznych do jednoznacznego wyjaśnienia okoliczności sprawy, jako warunku niezbędnego wydania rozstrzygnięcia o przekonującej treści – por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2001 r., I SA 1768/99. W odniesieniu do postępowania przed organem odwoławczym należy też podkreślić, iż zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ ten obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą decyzją lub postanowieniem organu I instancji, a stan faktyczny winien ustalić nie tylko w oparciu o materiał dowodowy zebrany w postępowaniu I instancji lecz także rozszerzając granice postępowania dowodowego na istotne dla sprawy okoliczności faktyczne pominięte przez organ I instancji. W konsekwencji, w myśl art. 136 k.p.a., organ odwoławczy może przeprowadzić nie tylko na żądanie strony lecz także z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który w I instancji wydał decyzję lub postanowienie. Zdaniem tut. Sądu orzekające w sprawie organy określonych w przywołanych normach wymogów nie dochowały i nie zbadały wszechstronnie rozpoznawanej sprawy, a tym samym wydane przez nie rozstrzygnięcia są co najmniej przedwczesne. W konsekwencji uchybień o charakterze proceduralnym obie wydane w sprawie decyzje naruszają nadto art. 112 i 113 cytowanej wyżej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przystępując do szczegółowych rozważań w pierwszej kolejności wskazać należy, iż w myśl art. 112 ust. 1, 2 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wywłaszczenie nieruchomości w trybie przewidzianym w rozdziale czwartym ustawy dopuszczalne jest jedynie w dwóch sytuacjach: w przypadku gdy dany obszar został w planie miejscowym przeznaczony na cele publiczne bądź w stosunku do nieruchomości, dla której wydana została decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego. Nadto wywłaszczenie nieruchomości, polegające na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości, może być dokonane jedynie wówczas gdy cele publiczne nie mogą być zrealizowane w inny sposób niż przez pozbawienie albo ograniczenie praw do nieruchomości, a prawa te nie mogą być nabyte w drodze umowy. Stosownie z kolei do art. 113 ust. 3 cytowanej ustawy wywłaszczeniem może być objęta cała nieruchomość albo jej część. Jeżeli wywłaszczeniem jest objęta część nieruchomości, a pozostała część nie nadaje się do prawidłowego wykorzystywania na dotychczasowe cele, na żądanie właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości nabywa się tę część w drodze umowy na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego, w zależności od tego, na czyją rzecz następuje wywłaszczenie. Analiza przywołanych norm pozwala na sformułowanie wniosku, iż do wywłaszczenia całej nieruchomości (działki) może dojść tylko wówczas gdy cały jej obszar jest niezbędny do zrealizowania celu publicznego. Jeżeli natomiast cel publiczny może być zrealizowany na części nieruchomości, to tylko ta część poddana może być reżimowi wywłaszczenia, a nie część pozostała. Pozostałość owa nie może być objęta decyzją wywłaszczeniową i w stosunku do niej stan prawa własności nie ulega zmianie – por. E. Mzyk /w:/ G. Bieniek, S. Kalus, Z. Marmaj E. Mzyk: Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz. Red. G. Bieniek, Warszawa 2007, s. 113. W celu zagwarantowania, iż nieruchomość lub jej część będzie w całości wykorzystana jedynie na realizację celu publicznego bez możliwości jej innego przeznaczenia, art. 119 ust. 1 ustawy, wyliczając obligatoryjne elementy decyzji wywłaszczeniowej, wymienia na pierwszym miejscu wskazanie na jaki cel nieruchomość jest wywłaszczana. Ustalenie tego celu musi być konkretne, gdyż z jednej strony art. 136 ust. 1 wyraża podstawową regułę, że nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu; z drugiej zaś art. 137 ust. 1 precyzuje, kiedy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji (umowie) o wywłaszczeniu - por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2000 r. sygn. I SA 1650/99, LEX nr 54429. W konsekwencji jednoznaczne ustalenie czy istotnie cała nieruchomość niezbędna jest dla realizacji inwestycji celu publicznego czy też wywłaszczeniu podlegać powinna jedynie jej część stanowi zatem kwestię kluczową w postępowaniu zmierzającym do wywłaszczenia, o fundamentalnym wręcz znaczeniu. Zdaniem Składu Orzekającego ustaleń takich orzekające w sprawie organy w stopniu dostatecznym jednak nie poczyniły. Podkreślić w tym miejscu należy, iż decyzja organu I instancji z dnia [...] r. wskazuje w swej osnowie, iż przedmiotową nieruchomość gruntową oznaczoną jako pochodząca z podziału działka pgr A Starosta C. wywłaszcza na rzecz Gminy U. w całości, z przeznaczeniem na budowę ulicy ogólnomiejskiej łączącej ul. A i ul. B w ciągu obwodnicy wewnętrznej w U.. Osnowa decyzji, o której mowa jednoznacznie wskazuje zatem, iż cała przedmiotowa działka niezbędna jest dla realizacji celu publicznego jaki jest budowa ulicy, a tym samym, iż na całej jej powierzchni stanowiąca cel publiczny inwestycja będzie zrealizowana. W rzeczywistości nie wydaje się to możliwe. Jak bowiem wynika zarówno z uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej jak również ze znajdującego się w aktach sprawy wypisu zgodnie z postanowieniami planu miejscowego zagospodarowania przestrzennego miasta U. zatwierdzonego uchwałą Rady Miasta U. z dnia [...].r. Nr [...] (opublikowaną w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] nr [...] poz. [...]) działka, o której mowa położona jest nie w jednej lecz w trzech jednostkach strukturalnych: Tereny ulic zbiorczych – [...] oraz tereny zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej – [...] i tereny zieleni izolacyjnej [...]. W świetle zapisów planu dopuszczalnym jest zatem przeznaczenie na planowaną ulicę jedynie części przedmiotowej działki, nie zaś jej całego obszaru. Tym samym, zdaniem Składu Orzekającego, nie mogła podlegać wywłaszczeniu ta część nieruchomości, o nieznanej notabene wielkości, która nie może, nawet potencjalnie, zostać przeznaczona na planowaną ulicę. Wskazać w tym miejscu należy, iż zatwierdzająca podział nieruchomości w skład której wchodziły parcele D, E i F na działki A, B i C decyzja z dnia [...] r. w uzasadnieniu przywoływała zapis obowiązującego w trakcie postępowania podziałowego planu ogólnego zagospodarowania Miasta U. z [...] r., który przewidywał na obszarze parceli A ulicę zbiorczą obszarową o szerokości w liniach rozgraniczających 35 m, w tym szerokość jezdni – 7 m. Akta sprawy nie zawierają wprawdzie danych o długości i szerokości przedmiotowej działki, możliwym jest jednak, iż w istocie cała wyodrębniona działka miała być w zamierzeniu przeznaczona na fragment ulicy. Po części odmienne ustalenia zawiera w odniesieniu do szerokości planowanej ulicy decyzja z dnia [...] r. o ustaleniu lokalizacji celu publicznego (wydana albowiem obowiązujący uprzednio plan miejscowy stracił moc obowiązującą). Wprawdzie bowiem wyliczając działki, na terenie których zrealizowana ma być inwestycja nadal wymienia m.in. działkę A (sugerując tym samym objęcie jej inwestycją w całości), a nadto analogicznie jak poprzednio wskazuje planowaną szerokość jezdni jako 7 m precyzując nadto, iż opaski bezpieczeństwa wyniosą 0,5 m., ścieżka rowerowa 2,5 m, chodnik 2,0 m i zieleńce 2,0 m, nie odnosi się jednak w ogóle do linii rozgraniczających i uprzednio zawartego w planie ustalenia, iż szerokość ich wyniesie 35 m. Kolejna zmiana stanu faktycznego i prawnego nastąpiła w dacie wejścia w życie nowego planu miejscowego, w myśl ustaleń którego, jak to wskazano powyżej, działka A położona jest jedynie w części w jednostce strukturalnej [...] określonej jako tereny ulic publicznych, w pozostałej części położona jest natomiast w jednostkach realizacji ulicy nie przewidujących i nie dopuszczających. Zmianie uległy także parametry planowanej ulicy. W odnoszących się do jednostki strukturalnej [...] ustaleniach nie przewidziano już bowiem szerokości linii rozgraniczających planowanej ulicy 35 m lecz co najmniej 20 i to z możliwością przewężenia pasa drogowego. W konsekwencji nowych ustaleń planu możliwość wywłaszczenia całej działki A dla potrzeb realizacji celu jakim jest budowa ulicy uległa istotnej zmianie. Orzekający w sprawie organ pierwszoinstancyjny nie dostrzegł jednak wskazanych wyżej różnic i w uzasadnieniu decyzji przywołał zarówno ustalenia nowego planu miejscowego z 2005 r. jak też treść decyzji o lokalizacji celu publicznego z [...] r., nie ustosunkowując się w żaden sposób do poczynionych zmian w zakresie lokalizacji i zamierzonego obszaru planowanej inwestycji. W konsekwencji nie rozważył czy w związku z zapisami nowego planu wywłaszczenie w całości działki nr A jest w świetle art. 112 i 113 ustawy o gospodarce nieruchomościami w ogóle dopuszczalne pomimo, że kwestia ta na tle przedłożonych akt sprawy nie jawi się klarownie. Nie rozważył też czy decyzja o lokalizacji inwestycji celu publicznego nadal pozostaje w obrocie prawnym czy też organ, który ją wydał uznał za zasadne stwierdzić jej wygaśnięcie. Podkreślenia bowiem w tym miejscu wymaga, iż w myśl art. 65 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 80, poz. 717 z późn. zm. zwanej dalej: u.p.z.p.) organ który wydał decyzję o ustaleniu lokalizacji celu publicznego (w konkretnym przepadku Burmistrz Miasta S.), stwierdza jej wygaśnięcie m. in. wówczas gdy dla terenu tego uchwalono plan miejscowy, którego ustalenia są inne niż w wydanej decyzji. W konsekwencji, w myśl powyższych uwag, decyzję organu I instancji uznać należy za naruszającą zarówno przepisy postępowania administracyjnego jak też prawa materialnego, a wady te powodowały, iż organ drugoinstancyjny winien był w przewidzianym prawem trybie zakwestionować poprawność przedłożonego mu rozstrzygnięcia. W postępowaniu drugoinstancyjnym Wojewoda [...] nie dostrzegł jednak wskazanych wyżej uchybień i utrzymał w mocy wadliwą decyzję organu pierwszej instancji. Sprawia to w konsekwencji, iż analogicznym naruszeniem prawa dotknięta jest także stanowiąca przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie decyzja drugoinstancyjna z dnia [...] r. Jednocześnie Sąd wyjaśnia, iż nie przesądza w niniejszym postępowaniu kwestii poprawności bądź wadliwości przyjętej przez organy administracji publicznej metody obliczenia wysokości należnego odszkodowania, nie ustosunkowuje się też do ustalonej kwoty. Z uwagi na brak jasności co do rzeczywistej potrzeby wywłaszczenia na cel publiczny całej przedmiotowej działki jakiekolwiek w tej mierze jednoznaczne stwierdzenia byłyby bowiem, zdaniem Sądu, na obecnym etapie przedwczesne i nieuprawnione. Odnosząc się natomiast do zawartego w skargach zarzutu, iż pomimo deklaracji skarżących nie zaoferowano im nieruchomości zamiennej Sąd wskazuje, że w myśl art. 131 ust. 1 ustawy niepieniężna forma wynagrodzenia powstałej wskutek wywłaszczenia szkody stanowi jedynie, w razie zgody właściciela, przewidzianą w prawie możliwość, skorzystanie z niej nie jest jednak obowiązkiem organu administracji publicznej. Nadto orzekające w sprawie organy poprawnie podkreślają, iż pozostali współwłaściciele nie wyrazili zgody na takie rozwiązanie. W świetle przedstawionych wyżej wywodów należało uwzględnić skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzec jak w sentencji. Nadto w myśl art. 152 cytowanej ustawy określono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. O kosztach postępowania orzeczono na wniosek skarżących na podstawie art. 200 i 209 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI