IV SA/Wr 731/23

IV SA/Wr 731/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-06-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Gabriel Węgrzyn /przewodniczący/
Marta Pająkiewicz-Kremis
Mirosława Rozbicka-Ostrowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1-2, ust. 8
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, Sędziowie Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (sprawozdawca), Protokolant Agnieszka Zych-Zaborska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 26 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 13 października 2023 r. nr SKO 4103/962/2023 w przedmiocie uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 13 października 2023 r., nr SKO 4103/962/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu (dalej : Kolegium, organ II instancji) utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Ząbkowicach Śląskich, działającego z upoważnienia Burmistrza Ząbkowic Śląskich , (dalej jako OPS, organ I instancji) z dnia 29 sierpnia 2023 r., nr ZRODZ/001885/ZZ/08/2023, uznającą za nienależnie pobrane przez E. M. (dalej : strona , skarżąca) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowane na A. M. ( dale: córka strony) od dnia 16 lipca 2019 r. do dnia 31 października 2022 r. w kwocie 75.534,10 zł wraz z odsetkami w kwocie 16.841,00 zł.
W uzasadnieniu powyższej decyzji organ II instancji poczynił następujące ustalenia:
- od dnia 1 maja 2004 r. strona pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką A. (decyzja OPS z 2 czerwca 2004 r., nr ZRodz/001103/SP/06/2004). Ostatnia decyzja w powyższym przedmiocie została wydana w dniu 24 kwietnia 2013 r., nr ZRODZ/001161/SP/04/2013 na okres od 1 lipca 2013 r. do bezterminowo;
- w kolejnych latach wydawane były decyzje waloryzujące powyższe świadczenie;
- orzeczeniem z dnia 30 lipca 2009 r., nr PR/PZON/8211/WO/9125/1559/09 Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Dzierżoniowie crka strony została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności - na stałe;
- w okresie od 16 lipca 2019 r. do dnia 19 grudnia 2022 r. strona podejmowała zatrudnienie , przy czym w okresie od 30 stycznia 2019 r. do 13 lipca 2019 r. w firmie P. sp. z o.o., w okresie od 16 lipca 2019 r. do 27 lutego 2020 r. w firmie A. LTD.SPÓL., w okresie od 27 lutego 2020 r. do 1 października 2021 r. w firmie V. LTD DS.K, w okresie od 1 października 2021 r. do 12 maja 2022 r. w firmie V. Group Ltd. , w okresie od 12 maja 2022 r. do nadal w firmie P. LTD Sp.kom.;
- przedmiotem zawartej przez stronę umowy od 30 stycznia 2019 r. do 12 lipca 2019 r. było świadczenie usług promocyjno-reklamowych i rekrutacyjnych na terenie Polski oraz świadczenie usług pomocy domowej i opieki nad osobami starszymi na terenie N. W P. LTD strona wykonywała usługi jako opiekun osób starszych i została oddelegowana w podróż służbową do N., gdzie wykonywała usługi w terminach: od 15 maja 2022 r. do 16 lipca 2022 r. oraz od 16 września 2022 r. do 29 października 2022 r. Z kolei w A. (również na terenie N.) strona pracowała jako opiekun osób starszych od 19 lipca 2019 r. do 27 września 2019 r. oraz od 3 listopada 2019 r. do 18 stycznia 2020 r.;
- strona prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwiema córkami: E. M. – (ur. [...] r.) oraz A. M. – (ur. [...] r.) Obie córki od urodzenia zaliczane są do osób niepełnosprawnych z orzeczonym aktualnie znacznym stopniem niepełnosprawności. Ze względu na ich schorzenia wymagają całodobowej opieki, pielęgnacji i nadzoru. W opiece nad córkami stronie pomaga mąż, który także posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności - na stałe;
- od dnia 1 listopada 2022 r. OPS zaprzestał wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego, zaś w dniu 9 listopada 2022 r. zostało wszczęte z urzędu postępowanie administracyjne w związku z ustaleniem, że skarżąca w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego podejmowała zatrudnienie i w tym czasie nie sprawowała bezpośredniej opieki nad niepełnosprawną córką. Składając wyjaśnienie w dniu 23 listopada 2022 r., strona oświadczyła, że nie była świadoma tego, iż w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego nie można podejmować jakiegokolwiek zatrudnienia;
- decyzją z dnia 19 grudnia 2022 r., nr ZRODZ/001871/SP/12/2022 OPS uchylił własną decyzję z dnia 24 kwietnia 2013 r., nr ZRODZ/001161/SP/04/2013, ustalającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na córkę strony A. Kolegium decyzją z dnia 13 lutego 2023 r., nr SKO 4103/72/2023 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 19 grudnia 2022 r. ;
- w dniu 17 lutego 2023 r. OPS wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego i następnie decyzją z dnia 29 sierpnia 2023 r., nr ZRODZ/001885/ZZ/08/2023 uznał za nienależnie pobrane przez stronę świadczenie pielęgnacyjne za okres od 16 lipca 2019 r. do 31 października 2022 r. w kwocie 75.534,10 zł oraz nakazał jego zwrot wraz z odsetkami w wysokości 16.841,00 zł. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Kolegium z dnia 13 października 2023 r., nr SKO 4103/962/2023
W motywach decyzji ostatecznej Kolegium przytoczyło brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej: u.ś.r.), wedle którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Za bezsporny uznał organ II instancji znaczny stopień niepełnosprawności córki strony , jak również zobowiązanie strony do jej alimentacji. Jednak - w ocenie Kolegium - w sprawie nie została spełniona przesłanka dotycząca niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą, bowiem z materiału dowodowego wynika, że od 16 lipca 2019 r. do 31 października 2022 r. strona pracowała na umowę zlecenie i jednocześnie pobierała świadczenie pielęgnacyjne. Stosownie do art. 3 pkt 24 lit. c u.ś.r., gdy mowa jest o uzyskaniu dochodu, oznacza to uzyskanie dochodu spowodowane między innymi podjęciem zatrudnienia. Kolegium zaznaczyło przy tym, że świadczenie pielęgnacyjne jest surogatem wynagrodzenia za pracę, a celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą. Dlatego podjęcie przez stronę zatrudnienia w oparciu o umowę zlecenia wykluczało możliwość pobierania przez nią w tym samym czasie świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ II instancji podkreślił, że strona przy każdej otrzymanej decyzji była pouczana o treści art. 25 ust. 1 u.ś.r., zobowiązującego świadczeniobiorcę do niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenia rodzinne o wystąpieniu jakichkolwiek zmian mających wpływ na prawo do ich otrzymania (w tym o uzyskaniu dochodu). Z kolei art. 30 ust. 1 i 2b u.ś.r., zobowiązuje osobę, która nienależnie pobrała świadczenia rodzinne do ich zwrotu wraz z odsetkami, co ma miejsce, w sytuacji wypłacenia świadczeń mimo zaistnienia okoliczności powodujących ich ustanie lub zawieszenie, albo wstrzymanie ich wypłaty, jeżeli osoba otrzymująca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Dodatkowo zaakcentowano także, że w art. 30 ust. 1 u.ś.r., nie występuje przesłanka negatywnego zachowania się strony ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych. Przy tym od organu nie wymaga się wykazania winy strony, co oznacza, że do uznania świadczenia za nienależnie pobrane dochodzi w każdym przypadku, także wówczas, jeżeli strona nie zawiniła w jego uzyskaniu (wyrok NSA z dnia 29 października 2020 r., sygn. akt I OSK 9/20).
Pismem z dnia 15 listopada 2023 r. skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższą decyzję Kolegium oraz złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu pisma podała, że wychowuje dwie niepełnosprawne córki, które wymagają całodobowej opieki. Ponadto wraz z mężem są w wieku emerytalnym. Mąż jest po zawale serca, zaś skarżąca po onkologicznej operacji piersi.
Pismem z dnia 17 czerwca 2024 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej doprecyzował skargę, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz zwrot kosztów zastępstwa udzielonego z urzędu.
Skarga oparta została na zarzutach naruszenia przepisów :
- art. 30 u.ś.r., polegające na błędnym uznaniu, że skarżąca miała świadomość, iż nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne, w sytuacji wykonywania czynności w ramach umowy zlecenia oraz to, że organ, wydając decyzję, nie uwzględnił trudnej sytuacji życiowej skarżącej i okoliczności, iż we wskazanym w decyzji okresie nie świadczyła ona pracy ciągle i nieprzerwanie.
W motywach skargi, powołując się na orzecznictwo sądowe, podniesiono, że art. 30 u.ś.r. wyraźnie stanowi, że z nienależnym świadczeniem mamy do czynienia tylko wtedy, gdy dochodzi do skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, przy świadomości osoby pobierającej świadczenie, że jej ono nie przysługuje . Natomiast skarżąca, składając w dniu 23 lutego 2023 r. wyjaśnienia, nie była świadoma, iż wykonywana przez nią praca na podstawie umowy zlecenia jest równoważna zatrudnieniu na umowę o pracę i spowoduje utratę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto zarzucono , że organy obu instancji nie uwzględniły przy orzekaniu ciężkiej sytuacji rodzinnej skarżącej, w tym okoliczności, że koszty utrzymania i leczenia dwóch niepełnosprawnych córek są tak wysokie, że jedno świadczenie pielęgnacyjne oraz emerytura męża nie wystarczają na
utrzymanie rodziny. Dlatego też skarżąca zdecydowała się na wykonanie umowy zlecenia, z tym jednak zastrzeżeniem, że nie miało to charakteru ciągłego, jak ma to miejsce w przypadku stosunku pracy. Wspomniana praca uwzględniała potrzebę zapewnienia ciągłości opieki nad rodziną.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego , o czym stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022r. poz.2492 ze zm. ). A zatem negatywna ocena zaskarżonych do sądu administracyjnego decyzji, pod kątem zgodności z prawem powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku, co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tj. Dz. U. z 2024 r. poz.935 ) zwanej dalej p.p.s.a. . Wskazać również należy ,że rozstrzygając daną sprawę, sąd administracyjny nie jest skrępowany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami , lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy , o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a.
Oceniając zatem wyłącznie pod takim kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził ,że nie jest ona obarczoną wadą , skutkującą koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego , wydano ją bowiem po poprawnie przeprowadzonym postępowaniu i zastosowano przepisy prawa materialnego zgodne z przedmiotem sprawy.
Podstawę materialną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych , której art. 30 ust. 1 przewiduje ,że osoba, która pobrała nienależne świadczenie, jest zobowiązana do ich zwrotu. Przy czym w myśl ust. 2 pkt 1 cytowanego przepisu, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Jak wynika dalej z ust.8 art.30 u.ś.r. kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty .
Zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 i ust. 2 u.ś.r. obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z zaistnieniem "świadczenia nienależnie pobranego". Wskazane sformułowania nie są pojęciami tożsamymi. Nienależne świadczenie jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wpłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). Przyjmuje się, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia ( zob. wyrok WSA w Warszawie z 26 października 2010r. sygn. VIII SA/Wa 538/10 Lex nr 760307).
Oznacza to, że o świadczeniu nienależnie pobranym w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych można mówić wtedy, gdy strona pobiera świadczenia, chociaż wie, że nie powinna ich pobierać w ogóle lub w danej wysokości. Istnieje wtedy element obiektywny (wystąpienie okoliczności) oraz subiektywny w postaci świadomego i celowego działania wbrew pouczeniu ( wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego : z dnia 14 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 826/09 oraz z dnia 24 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 593/08 ; wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Krakowie z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 1190/12 oraz w Poznaniu z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Po 331/08– orzeczenia dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jak wynika z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia lub z innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. A zatem istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie wsparcia w czasie sprawowania osobistej opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Prowadzi to do wniosku, że możliwość korzystania z tej formy pomocy istnieje tak długo, jak długo osoba niepełnosprawna wymaga sprawowania nad nią opieki. Osoba sprawująca opiekę traci prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w momencie zaistnienia zdarzeń mających wpływ na przesłanki do jego ustalenia. Do takich zdarzeń – w ocenie Sądu – należy z całą pewnością zaliczyć podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez rodzica posiadającego uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem.
W stanie faktycznym niniejszej sprawy prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego przyznano decyzją organu pomocowego z dnia 2 czerwca 2004 r. Jak wynika z treści pouczenia zawartego w tej decyzji strona została poinformowana o ciążącym na niej obowiązku niezwłocznego zawiadomienia organu o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia i o konsekwencjach ewentualnego zaniechania dokonania takiego zgłoszenia. Również we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego , poprzedzającego wydanie wskazanej wyżej decyzji, strona w dniu 19 kwietna 2004r. złożyła oświadczenie o braku zatrudnienia i niewykonywaniu innej pracy zarobkowej . Dodatkowo została pouczona o obowiązku poinformowana organu pomocowego o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Również w następnych decyzjach organu I instancji ( z dnia 9 września 2005 r., z dnia 9 czerwca 2006 r. , z dnia 4 września 2006r., z dnia 12 września 2007r. , z dnia 15 września 2008r. , z dnia 18 sierpnia 2009 r. , z dnia 2 listopada 2009r. , z dnia 4 listopada 2010 r. , z dnia 24 kwietnia 2013 r., z dnia 15 maja 2014 r. , z dnia 4 stycznia 2017r. , z dnia 5 stycznia 2018r. , z dnia 2 stycznia 2019r. , z dnia 2 stycznia 2020r. , z dnia 11 stycznia 2021 r., z dnia 3 stycznia 2022 r. ) przyznających skarżącej świadczenie pielęgnacyjne na kolejne okresy lub zmieniających wysokość świadczenia pielęgnacyjnego , była ona zawsze pouczana o obowiązku niezwłocznego zawiadomienia organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia , w tym uzyskaniu dochodu , co wyraźnie wytłuszczano i podkreślano w pouczeniu . Jednocześnie skarżąca w kolejnych wnioskach o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na następne okresy zasiłkowe , składała ( w dniach :7 września 2005 r. , 7 czerwca 2006 r. , 21 sierpnia 2006 r. , 7 września 2007r., 28 sierpnia 2008r., 8 czerwca 2009r. , 30 września 2009r. , 28 października 2010 r. , 19 kwietnia 2013 r. ) oświadczenia o tym, że nie jest zatrudniona ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej . Przy czym począwszy od 2009 r. oprócz składania przez skarżącą wspomnianych wyżej oświadczeń o niepozostawaniu w zatrudnieniu , była ona również w formularzu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pouczana o obowiązku niezwłocznego zawiadomienia organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia , w tym o uzyskaniu dochodu ( wnioski: z dnia 30 września 2009 r. , a dnia 28 października 2010 r.) .
W badanej sprawie istotne znaczenie o prawotwórczym charakterze ma również decyzja organu pomocowego z dnia 19 grudnia 2022 r. nr ZRODZ/001871/SP/12/2022 uchylająca od 19 grudnia 2022 r. decyzję z dnia 24 kwietnia 2013 r. nr ZRODZ/001161/SP/04/2013 ustalającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na dziecko strony z powodu podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy przez Kolegium decyzją z dnia 13 lutego 2023 r., nr SKO 4103/72/2023 , której skarżąca nie zaskarżyła do sądu administracyjnego. A zatem nie zakwestionowała ona ustaleń organów co do zaistnienia przesłanek faktycznych ( w postaci podjęcia przez skarżącą we wskazanych w decyzji okresach pracy zarobkowej) , uzasadniających wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne.
Osią sporu między stronami jest zatem ustalenie , czy został spełniony warunek uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane, a mianowicie czy został spełniony warunek pouczenia , o którym mowa w art. 30 ust.2 pkt 2 u.ś.r.
Przepis art. 30 ust. 1 u.ś.r. formułuje definicję legalną wyrażenia "nienależnie pobrane świadczenie". Na pojęcie to składa się element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, oraz element subiektywny, czyli szczególny stan świadomości (woli) osoby pobierającej takie świadczenie rodzinne. Ten ostatni składnik polega na intencjonalnym działaniu zmierzającym do naruszenia przepisów prawa wbrew udzielonemu danej osobie pouczeniu. Wyraża się on w konkretnym i celowym zachowaniu (działaniu albo zaniechaniu) tej osoby, dążącej z pełną świadomością lub godzącej się na uzyskanie nielegalnie pomocy finansowej ze środków publicznych. Innymi słowy, obowiązek zwrotu obciąża wyłącznie tego, kto przyjął świadczenie rodzinne w złej wierze, wiedząc że mu się ono nie należy. Tylko w sytuacji świadomości osoby, która świadczenie pobrała, że świadczenie jej nie przysługuje, świadczenie może być uznane za nienależnie pobrane, co umożliwia następnie żądanie jego zwrotu. W przypadku, gdyby brak było takiej świadomości, uznanie przyznanego świadczenia za nienależnie pobrane należałoby ocenić jako naruszające art. 30 ust. 2 u ś.r. ( zob. wyrok WSA w Olsztynie z 26 czerwca 2014 r. sygn. IISA /Ol 596/14 Lex nr 1485845).
W postępowaniu, którego przedmiotem jest uznanie świadczeń rodzinnych za pobrane nienależnie, zasadnicze znaczenie ma ustalenie czy w sprawie zaistniały przesłanki , o których mowa w cytowanym wyżej art. 30 ust. 2 u.ś.r. W toku czynności wyjaśniających prowadzonych na podstawie art. 30 ust. 2 u.ś.r. organ nie poddaje analizie zasadności decyzji uchylającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego . Organ nie tylko nie ma obowiązku przeprowadzania postępowania wyjaśniającego w tym kierunku, ale nawet nie jest uprawniony do prowadzenia czynności procesowych w tym zakresie ( zob. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim 8 maja 2014r. sygn. IISA/Go 284/14 Lex nr 1485732).
W realiach badanej sprawy – w ocenie Sądu - zgodzić należy się z organami obu instancji ,że skarżąca była należycie pouczona o sytuacjach powodujących utratę uprawnienia do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Potwierdza to analiza wyjątkowo obszernego materiału aktowego kontrolowanej sprawy, z którego jednoznacznie , w sposób nie budzący wynika ,że od momentu przyznania skarżącej w 2004 r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego została wyczerpująco pouczona o tym ,że po pierwsze, warunkiem jego przyznania jest między innymi rezygnacja z zatrudnienia lub niepodejmowanie innej pracy zarobkowej , a po drugie, że uzyskanie dochodu jest okolicznością mającą wpływ na ustalenie uprawnienie do tego świadczenia. Powyższe wynika nie tylko z pouczeń zawartych na urzędowych drukach o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego , wypełnianych corocznie przez skarżącą , ale także z jej corocznych oświadczeń , własnoręcznie podpisanych . Również w znajdujących się w posiadaniu skarżącej pouczeń organu pomocowego , zawartych w decyzjach przyznających uprawienie do świadczenia pielęgnacyjnego , wskazano okoliczności powodujące utratę prawa do tego świadczenia , a mianowicie m.in. uzyskanie dochodu .
Natomiast pozbawione doniosłości prawnej są twierdzenia skarżącej o tym ,że nie była świadoma, iż wykonywana przez nią praca na podstawie umowy zlecenia jest równoważna zatrudnieniu na umowę o pracę i spowoduje utratę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 zawiera legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej , przez którą rozumie się między innymi wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło (...) .A zatem bez znaczenia dla kierunku rozstrzygnięcia pozostaje fakt ,że uzyskiwane przez skarżąca dochody pochodziły z umowy zlecenia.
Wprawdzie Sąd w pełni zdaje sobie sprawę z wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej i rodzinnej skarżącej z powodu konieczności sprawowania opieki nad dwoma niepełnosprawnymi córkami , lecz bez wpływu na wynik sprawy pozostawały podnoszone przez nią okoliczności związane z jej sytuacją osobistą i majątkową . Nie mogą bowiem odnieść zamierzonego skutku prawnego w ramach niniejszego postępowania, którego przedmiotem było jedynie przesądzenia, czy wypłacone świadczenie było nienależnie pobrane. Nie oznacza to, jednak , że strona nie może się na nie powołać w ramach odrębnego postępowania w sprawie zastosowania ulgi w spłacie nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 9 u.ś.r., poprzez umorzenie należności łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty. W tym jednak celu może się zwrócić ze stosownym , odrębnym wnioskiem adresowanym do Burmistrza Ząbkowic Śląskich po zakończeniu niniejszej sprawy.
Reasumując dotychczasowe rozważania stwierdzić należało, że zaskarżona decyzji została wydana na podstawie prawidłowo ustalonych okoliczności faktycznych, a powołane przez organy obu instancji przepisy znajdowały zastosowanie w sprawie. Nie budzi wątpliwości, że skarżąca utraciła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z podjęciem przez nią zatrudnienia w okresach wskazanych przez organy orzekające w sprawie , czego zresztą nie kwestionowała ona w swoich wyjaśnieniach z dnia 26 lutego 2023r. , złożonych po wszczęciu z urzędu postępowania w rozpoznawanej sprawie. W takiej zaś sytuacji wypłacone świadczenie za okres od 16 lipca 2019 r. do 31 października 2022 r. – wobec uprzedniego stosownego , wyraźnego i adekwatnego pouczenia strony – należało uznać za nienależnie pobrane.
Z tych względów skarga przedstawia się jako nieuzasadniona , co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do jej oddalenia na podstawie art. 151 p.p.s.a.