II SA/Gl 1107/25

II SA/Gl 1107/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-12-08
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Renata Siudyka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1145
art. 129 ust. 5  pkt 3 w zw.  art. 130
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant Starszy referent Renata Pacewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2025 r. sprawy ze skargi J. K. (K.) na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 18 czerwca 2025 r. nr NWXIV.7581.2.2.2025 w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę.
Uzasadnienie
Wojewoda Śląski (Wojewoda, organ II instancji) decyzją z dnia 18 czerwca 2025 r. nr NWXIV.7581.2.2.2025, po rozpatrzeniu odwołania J.K. (strona, skarżący) od decyzji Prezydenta Miasta C. wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej (Prezydent", "organ I instancji") z dnia 21 stycznia 2025 r. nr [...] o umorzeniu w całości jako bezprzedmiotowego, postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania za nieruchomość położoną w C. przy dawnej[...] , oznaczoną jako parcele gruntowe nr [...] i [...] o powierzchni 398 m2 wywłaszczoną decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych w K. z 31 sierpnia 1963 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o odmowie wypłaty na rzecz skarżącego zwaloryzowanego odszkodowania za przedmiotową nieruchomość położoną w C., obecnie stanowiącą działkę nr [...] oraz część działek nr [...] i nr [...] o łącznej powierzchni 398 m2, w obrębie[...], przejętą na własność Państwa ostateczną decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych w K. nr [...] z 31 sierpnia 1963 r. o wywłaszczeniu nieruchomości oraz o odszkodowaniu z tego tytułu w wysokości 37 591,36 zł na rzecz A. K. nieznanego z miejsca pobytu.
Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z 21 sierpnia 2024 r. skarżący powołując się na art. 129 ust. 5 pkt 3 w związku z art. 130 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 ze zm.- dalej "u.g.n.") zwrócił się organu I instancji o wypłatę odszkodowania za wymienioną w sentencji decyzji nieruchomość. Do wniosku dołączono kopie postanowień Sądu Rejonowego w C. o sygn. akt [...] z dnia [...] oraz [...] z dnia [...] jak również opinię geodety uprawnionego K. Z. z sierpnia 2024 r. dotyczącą pgr [...] i [...]. Z dokumentów tych wynika, że skarżący jest spadkobiercą A. K., będącego w dniu wydania decyzji wywłaszczeniowej właścicielem przedmiotowej nieruchomości, jak również, że parcelom gruntowym [... ] i [...]odpowiada obecnie działka nr [...] oraz część działek nr [...] i nr[...], w obrębie [...].
Organ I instancji decyzją z 21 stycznia 2025 r. nr [...] z dnia 21 stycznia 2025 r.- działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. - umorzył w całości postępowanie administracyjne w sprawie wypłaty odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że odszkodowanie za tę nieruchomość zostało już ustalone w decyzji wywłaszczeniowej z 1963 r., co powoduje, iż nie jest możliwe ponowne prowadzenie postępowania w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania, czego domagał się wnioskodawca.
W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący domagał się jej uchylenia oraz przekazania sprawy organowi I instancji w celu określenia aktualnej i adekwatnej wartości odszkodowania za wywłaszczoną decyzją z 1963 r. nieruchomość. Organowi prowadzącemu w latach sześćdziesiątych XX wieku postępowanie wywłaszczeniowe zarzucił bezprawne działanie, a decyzji z dnia 31 sierpnia 1963 r. wadliwość z mocy prawa. Zdaniem skarżącego organ I instancji rozpatrując wniosek zamiast skupić się na stwierdzeniu nieważności postępowania wywłaszczeniowego z 1963 r. skupił się na szukaniu dowodu wypłaty, którego nie było możliwości odnalezienia, gdyż nigdy ta czynność przez Prezydium nie została wykonana. Zauważył, że w trakcie całej procedury wywłaszczeniowej i decyzji z dnia 31 sierpnia 1963 r. nie było żadnego kontaktu z właścicielem nieruchomości, a decyzja z dnia 31 sierpnia 1963 r. została z całą świadomością wydana z rażącym naruszeniem prawa. Zdaniem skarżącego także decyzja organu I instancji z 21 stycznia 2025 r. została wydana z naruszeniem prawa, bez przeprowadzenia kompletnego i rzetelnego postępowania dowodowego w zakresie wypłaty adekwatnego odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Ponadto organ I instancji winien był dokonać aktualnej wyceny wartości wywłaszczonej nieruchomości.
W postępowaniu odwoławczym Wojewoda pismem z dnia 30 kwietnia 2025 r. zwrócił się do skarżącego doprecyzowanie żądania zawartego we wniosku, a zatem wskazanie czy wniosek ten dotyczył ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, czy też dotyczył wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania określonego decyzją wywłaszczeniową z 1963 r.
W odpowiedzi na to wystąpienie skarżący pismem z dnia 14 maja 2025 r, poinformował, że jego wniosek dotyczył wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość ustalonego wskazaną decyzją Prezydium.
Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o odmowie wypłaty na rzecz skarżącego zwaloryzowanego odszkodowania za przedmiotową nieruchomość położoną w C.
Wyjaśnił, że decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych w K. (Prezydium) nr [...] z dnia 31 sierpnia 1963 r., w której orzeczono o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości, została wydana na podstawie obowiązującej wówczas ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Wyjaśnił, że na podstawie ostatecznej decyzji Prezydium wywłaszczona została nieruchomość położona w C., przy dawnej [...] (obecnie[...]) oznaczona w dacie wywłaszczenia jako parcele gruntowe [...] i nr [...] o łącznej powierzchni 398 m2. Wywłaszczenie nastąpiło na wniosek Zakładów [...] w C. w celu budowy budynku usług technicznych. W decyzji orzeczono o ustaleniu na rzecz właściciela wywłaszczonej nieruchomości odszkodowania w wysokości 37 591,36 zł oraz wskazano, że odszkodowanie to winno być wypłacone w trybie art. 12 ust. 2 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości na zablokowane konto w Narodowym Banku Polskim, względnie przekazane za granicę po uzyskaniu zezwolenia dewizowego tego banku. Tryb ów przewidywał, że ubiegający się o wywłaszczenie był obowiązany wypłacić sumę odszkodowania do wysokości kwoty 6000 zł w ciągu najpóźniej trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o odszkodowaniu, natomiast nadwyżka ponad tę kwotę miała być płatna w równych ratach rocznych nieprzekraczających 12000 zł. Skarżący jako spadkobierca właściciela nieruchomości w swoim wniosku z dnia 21 sierpnia 2024 r. domagał się wypłacenia ustalonego decyzją z 1963 r. odszkodowania motywując to faktem, iż A. K. nie żył w dacie wydania decyzji i dlatego nie mogło dojść do jego wypłaty.
Z archiwalnych akt sprawy nr [...] wynika, że przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej organ prowadzący postępowanie badał stan prawny parcel gruntowych [...] i [...] ujawnionych w księdze wieczystej [...] (dawniej 2041 rep. hip.). Z zaświadczenia Sądu Powiatowego Sekcji Ksiąg Wieczystych w C. z [...] wynika, że właścicielem nieruchomości położonej w C. uregulowanej w księdze wieczystej nr [...] był A. K., a w dziale III tej księgi wpisane było ostrzeżenie, że H. K. została wprowadzona w posiadanie urządzonej w tej księdze wieczystej nieruchomości na podstawie tytułu wykonawczego Sądu Grodzkiego w C. z [...] W tych samych aktach znajduje się pismo głównego inżyniera Zakładów [...] z dnia 18 maja 1963 r. przekazujące PWRN USW w K. pismo S. K. R. wraz z pełnomocnictwem H. K. zeznanym przed notariuszem J. M. w [...] z dnia [...] W archiwalnych aktach brak kopii tych dokumentów, jednak sama wzmianka o nich każe przypuszczać, że to na ich podstawie organ prowadzący postępowanie wywłaszczeniowe wskazywał w swojej korespondencji, iż A. K. przebywa w [...] lub[...] , a jego adres nie jest znany. W związku z tym organ ten zwrócił się do Ministerstwa Spraw Zagranicznych (pismem z dnia 7 listopada 1962 r.) informując o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego oraz do Departamentu Zagranicznego Ministerstwa Finansów (pismem z dnia 16 lutego 1963 r.) o wydanie opinii co do celowości wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. Sporządzone zostały również, na zlecenie Zakładu [...] w C., operaty szacunkowe z dnia 10 października 1962 r., z dnia 12 października 1962 r. oraz z dnia 4 marca 1963 r. w celu ustalenia wartości wywłaszczanej nieruchomości.
Zgodnie z ówczesnym brzmieniem art. 45 Kodeksu postępowania administracyjnego, wobec braku informacji o miejscu pobytu A. K., decyzja wywłaszczeniowa została obwieszczona poprzez wywieszenie jej na tablicy urzędowej Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w C. i stała się ostateczna z dniem 20 września 1963 r. Powyższe wskazuje na to, iż organ domniemywał, że właściciel wywłaszczanej nieruchomości znajduje się poza granicami Polski, a wobec braku adresu pobytu zastosowano procedurę przewidzianą w ówcześnie obowiązujących przepisach.
Zarzut skarżącego, iż organ I instancji niepotrzebnie szukał dowodu wypłaty odszkodowania A. K. nie może znaleźć aprobaty, gdyż wypłata odszkodowania właścicielowi nie była jedynym sposobem spełnienia świadczenia przez ubiegającego się o wywłaszczenie. Spełnieniem świadczenia przez organ, który wnioskował o wywłaszczenie była również wpłata kwoty ustalonego odszkodowania do depozytu sądowego lub na zablokowane konto w Narodowym Banku Polskim. Art. 26 ust. 2 obowiązującej w dniu wydania decyzji wywłaszczeniowej ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości stanowił, że sumę odszkodowania przypadającą do wypłaty należy złożyć do depozytu sądowego, jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafia na przeszkody prawne. Zaś z ustępu 3 tegoż artykułu wynikało, że suma odszkodowania złożona do depozytu sądowego przechodziła na własność Państwa, jeżeli osoby uprawnione do odbioru nie podjęły jej w ciągu 5 lat od dnia doręczenia im wezwania ze wskazaniem skutków niepodjęcia. Zatem nie można wykluczyć, że kwota odszkodowania została złożona do depozytu sądowego, jednak wobec niepodjęcia jej w określonym terminie przeszła na własność Państwa.
Przedmiotem postępowania organu I instancji było odnalezienie dowodu potwierdzającego, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało złożone do depozytu sądowego albo przekazane na zablokowany rachunek w Narodowym Banku Polskim. W tym celu zwrócono się z zapytaniem do T. w C., do Narodowego Banku Polskiego Oddziału Okręgowego w K., do Sądu Rejonowego w C. oraz Sądu Okręgowego w C., poszukując dokumentów potwierdzających wypłatę odszkodowania lub dokumentów dotyczących zezwolenia dewizowego albo wpłaty odszkodowania na zablokowane konto A. K. w Narodowym Banku Polskim. Dodatkowo pracownik Urzędu Miasta C. przejrzał w siedzibie Archiwum Państwowego w C. rejestry wniosków sądowych dotyczących depozytów z lat 1963-1965, nie znajdując wpisu dotyczącego depozytu na nazwisko A. K. Organ na podstawie procedowanych spraw odszkodowawczych ma jednak wiedzę, że rejestry spraw depozytowych prowadzone przez Sąd Rejonowy w C. przed latami 90 XX wieku były bardzo ubogie co do treści zawartych w nich spisów: nie wpisywano w nich ani kwoty, ani osób uprawnionych, właściciela nieruchomości ani też nieruchomości, za którą ustalono odszkodowanie - wskazywano w nich jedynie wnioskodawcę i nadaną sygnaturę sprawy.
Natomiast Dyrektor Oddziału Okręgowego w K. Narodowego Banku Polskiego poinformował pismem nr [...] z dnia 2 października 2024 r., że nie posiada informacji dotyczących zezwolenia dewizowego lub wypłaty odszkodowania na rzecz A. K., gdyż upłynął okres archiwizowania tego rodzaju dokumentacji.
Organ II instancji w ramach prowadzonego postępowania odwoławczego zobowiązał Prezydenta do uzupełnienia materiału dowodowego poprzez przejrzenie w Sądzie Rejonowym oraz Sądzie Okręgowym w C. skorowidzów dotyczących postępowań depozytowych z lat 1963-1964 na kwotę 37 591,36 zł z wniosku Zakładu [...] w C. bądź Prezydium. Organ I instancji zwrócił się pismami z dnia 18 marca 2025 r. do Sądu Rejonowego w C. oraz do Sądu Okręgowego w C. z prośbą o umożliwienie przejrzenia wymienionych wyżej skorowidzów. Na wystąpienia te uzyskano z Sądu Rejonowego w C. informację, że skorowidze z lat 1963-1964 zostały przekazane do Archiwum Państwowego w Cz., natomiast Prezes Sądu Okręgowego w C. pismem z dnia 20 marca 2025 r. poinformował, iż Archiwum Zakładowe Sądu Okręgowego w C. nie posiada wnioskowanej dokumentacji.
Zdaniem Wojewody słusznie organ I instancji stwierdził, że biorąc pod uwagę, iż od wydania decyzji wywłaszczeniowej upłynęło ponad sześćdziesiąt lat odnalezienie dowodów potwierdzających spełnienie obowiązku zapłaty odszkodowania jest niemożliwe lub bardzo trudne. Dokumenty takie są archiwizowane tylko przez określony czas. Nie znaleziono jednocześnie dowodu na niewypłacenie tego odszkodowania lub na niewpłacenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego lub na zablokowane konto w Narodowym Banku Polskim. Brak dowodów świadczących o tym, że odszkodowanie nie zostało wypłacone stanowi także podstawę do odmowy waloryzacji i wypłaty odszkodowania na rzecz skarżącego. Skoro tego rodzaju dokumentacja jest przechowywana przez okres przewidziany stosownymi przepisami (po którego upływie ulega zniszczeniu), to nie można przyjąć, że jedynym dowodem na dokonanie wypłaty przyznanego odszkodowania może być dowód z dokumentu potwierdzającego wypłatę. Takie założenie stwarzałoby możliwość wszystkim byłym właścicielom wywłaszczonych nieruchomości oraz ich następcom prawnym do występowania o ponowną wypłatę odszkodowań po upływie ustawowego okresu, w jakim należało przechowywać dokumentację księgową i po upływie którego należało niszczyć dowody wypłaty.
Odnośnie zawartego w odwołaniu twierdzenia, iż organ prowadzący postępowanie wywłaszczeniowe działał bezprawnie. Wojewoda wskazał, iż w postępowaniu, którego przedmiotem jest waloryzacja ustalonego w przeszłości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość organy administracji nie są uprawnione do badania treści ostatecznej decyzji PWRN USW w K. z dnia 31 sierpnia 1963 r., która weszła do obrotu prawnego i stanowiła podstawę wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych [...] oraz [...], w których ujawnione są aktualnie działki nr[...], nr [...] i nr [...] (odpowiadające dawnym parcelom gruntowym [...] i nr[...]). W postępowaniu tym nie następuje także ponowne ustalenie odszkodowania, lecz stwierdzenie czy żądanie wnioskodawcy dotyczące wypłaty odszkodowania w kwocie wcześniej ustalonej zasługuje na uwzględnienie, czy też nie.
Skoro w badanej sprawie organ I instancji skupił się w prowadzonym postępowaniu na poszukiwaniu dowodu spełnienia lub nie świadczenia polegającego na wypłacie ustalonego odszkodowania, które to działania nie przyniosły skutku z uwagi na znaczny upływ czasu, Wojewoda stwierdził, że rozstrzygnięciem kończącym postępowanie winna być - wydana na podstawie art. 132 ust. 3 u.g.n. - decyzja o odmowie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania, a nie decyzja o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego. Organ I instancji nie badał bowiem, czy odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało w ogóle ustalone, gdyż tego faktu nie kwestionowała ani strona postępowania ani organ.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję Wojewody z 18 czerwca 2025 r. skarżący zaskarżył ją w całości zarzucając jej naruszenie przepisów prawa a to art. 132 ust. 3 u.g.n. poprzez orzeczenie o odmowie wypłaty na rzecz skarżącego zwaloryzowanego odszkodowania za przedmiotową nieruchomość na podstawie wskazanego przepisu o rozstrzygnięciu, którego nie zna ustawa; art. 128 ust. 1 u.g.n. poprzez naruszenie zasady wyrażonej we wskazanej normie prawa przewidującej, iż wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem, co ma wpływ na treść orzeczenia poprzez wydanie decyzji sprzecznej ze wskazanym przepisem prawa; art. 129 ust. 1 u.g.n. poprzez orzeczenie o odmowie wypłaty na rzecz skarżącego zwaloryzowanego odszkodowania sprzecznie z treścią wskazanego przepisu; art. 132 ust. 3 u.g.n. poprzez orzeczenie o odmowie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania, w sytuacji, gdy odszkodowanie nie zostało wypłacone, a zgodnie ze wskazaną normą prawa wysokość odszkodowania winna być ustalona w decyzji o wywłaszczeniu i podlega waloryzacji na dzień jego wypłaty oraz naruszenie przepisów postępowania: art. 6 k.p.a., poprzez przekroczenie zasady wyrażonej we wskazanym artykule i podejmowanie działań, które nie są dozwolone przez prawo, poprzez aprobatę działań w wyniku których obywatel ponosi szkodę, to jest pozbawienie skarżącego możliwości uzyskania odszkodowania za nieruchomość bezprawnie wywłaszczoną; art. 7 k.p.a. poprzez brak podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i jej załatwienia, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli i uchyleniu decyzji organu I instancji oraz orzeczeniu o odmowie wypłaty na rzecz skarżącego zwaloryzowanego odszkodowania przyjmując iż brak dowodów świadczących o tym, że odszkodowanie nie zostało wypłacone stanowi podstawę do odmowy waloryzacji i wypłaty odszkodowania na rzecz skarżącego, co jest sprzeczne z zasadą, iż ciężar dowodu spoczywa na tym kto twierdzi, a nie na tym kto zaprzecza. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, w przypadku uznania, iż zachodzi nieważność postępowania wniósł o stwierdzenie nieważności wydanej decyzji. W uzasadnieniu zaakcentował, że z treści art. 128 ust. 1 u.g.n wynika zasada wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Wskazany przepis nie doznaje wyjątków ani też nie ma przepisów szczegółowych, które by naruszały powołaną wyżej zasadę. Zdaniem skarżącego, skoro złożył wniosek o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania to wypełnił przewidziane prawem obowiązki celem uzyskania zwaloryzowanego odszkodowania. Wyraził zdumienie, iż zwaloryzowane odszkodowanie nie jest należne skarżącemu, skoro odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości nie zostało wypłacone. Podkreślił dalej, że organ wydający decyzję o wywłaszczeniu nieruchomości wiedziały, że w dacie wydania decyzji jej właściciel miałby około 90 lat, z dużą dozą prawdopodobieństwa nie żył. Ponadto nie została podjęta próba jego odnalezienia w Izraelu. Stwierdził również, że osoba zamieszkująca poza granicami kraju nie ma możliwości uzyskania wiedzy się o toczącym postępowaniu. W ocenie skarżącego obecnie następuje niezrozumiałe sankcjonowanie, bezprawnego działania władzy państwowej, co jest sprzeczne z treścią artykułu 6 k.p.a. i art. 7 k.p.a. Ponadto w sprawie nie dokonano dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a ze zgromadzonych dowodów zostały wysnute błędne wnioski. Formułowane wnioski w treści uzasadnienia decyzji nie rozstrzygają sprawy zgodnie z logicznym wnioskowaniem, ale chronią interes władzy publicznej, nie zważając na słuszny interes strony.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko i argumentacje prawną.
Na rozprawie ustanowiony przez skarżącego pełnomocnik podtrzymał skargę i zawarte w niej argumenty. Podkreślił, że wywłaszczenie jest ingerencją w prawo własności i powinno być dokonane za odszkodowaniem adekwatnym do wartości wywłaszczonej nieruchomości. Powołał się na art. 21 Konstytucji RP. Zauważył, że nie można zarzucić skarżącemu, iż nie podjął wcześniej żadnych działań. Stwierdził, że to organy powinny udowodnić fakty, na które się powołują. Zdaniem pełnomocnika, nie można odmówić skarżącemu wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.
Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 p.p.s.a., stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie.
Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Co więcej, pozostaje zobowiązany do wzięcia z urzędu pod rozwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, pozostających jednak w związku z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewoda z dnia 18 czerwca 2025 r. o odmowie wypłaty na rzecz skarżącego zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w C., która został wydana na podstawie art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 ze zm.- dalej "u.g.n.") Decyzja zapadła w związku z wnioskiem skarżącego z dnia 21 sierpnia 2024 r., w którym powołując się na art. 129 ust. 5 pkt 3 w związku z art. 130 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 ze zm.- dalej "u.g.n."), zwrócił się o wypłatę odszkodowania za wymienioną w sentencji decyzji nieruchomość. Skarżący pismem z dnia 14 maja 2025 r, poinformował Wojewodę, że jego wniosek dotyczył wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość ustalonego decyzją Prezydium. Zgodnie z mocy art. 132 ust. 3 u.g.n. wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, że ustalenie odszkodowania i ewentualna jego waloryzacja, to dwie odrębne sprawy administracyjne, oparte na różnych przesłankach i podstawach prawnych oraz wymagające różnych ustaleń, a często także leżące w kompetencjach odrębnych organów. Waloryzacja odszkodowania, o której mowa w art. 132 ust. 3 u.g.n., jest niewątpliwie pochodną ustalonego przez starostę odszkodowania, niemniej jednak właściwym do tej czynności jest nie starosta ustalający odszkodowanie, ale podmiot zobowiązany do jego wypłaty. (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia z dnia 24 lipca 2025 r. sygn. akt I OSK 2062/23). Waloryzacja odszkodowania, o której mowa w art. 132 ust. 3 u.g.n., jest niewątpliwie pochodną ustalonego przez starostę odszkodowania, niemniej jednak właściwym do tej czynności jest nie starosta ustalający odszkodowanie, ale podmiot zobowiązany do jego wypłaty (tak postanowienie NSA z 29 lutego 2012 r. I OW 203/11). Sąd zauważa przy tym, że organ I instancji nie badał, czy odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało w ogóle ustalone, gdyż tego faktu nie kwestionowała ani strona postępowania ani organ.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Wojewody Śląskiego oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta C., orzekający w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że nie naruszają one prawa w sposób powodujący konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego, a skarga rozpatrywana w niniejszej sprawie jest bezzasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy zasadnie orzekły o odmowie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania na rzecz skarżącego jako następcy prawnego A. K..
Ogromny wpływ na ocenę na możliwości dotyczące odnalezienia dokumentów prywatnych i urzędowych oraz potwierdzenia określonych faktów czy okoliczności z przeszłości miał niewątpliwie upływ czasu. Wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania, a końcowo wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania został złożony ponad 60 lat od daty orzeczenia o wywłaszczeniu. Organ I instancji podjął próbę ustalenia, czy istnieją w zasobach archiwalnych dokumenty potwierdzające wydanie decyzji, ustalenie wysokości odszkodowania i potwierdzające wypłatę odszkodowania na rzecz osób uprawnionych (poprzedników prawnych skarżącego) zwracając się do różnych instytucji. Pomimo dołożenia daleko idących starań organy obu instancji nie były w stanie uzyskać bezpośrednio takich dowodów. Skarżący nie przedstawił także dowodów na okoliczność, iż kwota odszkodowania nie została złożona do depozytu, ani też wydane zezwolenie dewizowe. W skomplikowanej historii Polski ostatnich dziesięcioleci, obejmującej okres zarówno okres Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej jak i III Rzeczpospolitej, zmiany ustrojowe, prawne, status organów ich właściwość czy pozycja ustrojowa uległy zasadniczym przemianom i przekształceniom. Niebagatelne znaczenie dla możliwości odnalezienia dokumentów w zasobach instytucji zobowiązanych do archiwizacji dokumentów mają przepisy regulujące okres ich przechowywania. Brak dokumentów w archiwach nie może kreować automatycznie domniemania o ich nieistnieniu. Ważnym elementem postępowania i przejawem aktywności jej strony jest jej inicjatywa dowodowa. Ciążący na organach obowiązek podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy nie oznacza, że strona wnioskująca może pozostać bierna. Skarżący nie może przerzucać ciężaru dowodu wyłącznie na organy i oczekiwać, że brak dowodów bezpośrednich będzie skutkował korzystnym dla niego rozstrzygnięciem. Skarżący nie uwzględnił bowiem w swoich oczekiwaniach kwestii upływu czasu od wydanego w 1963 r. orzeczenia, a jeszcze raz podkreślić trzeba, że sprawa dotyczy odszkodowania ustalonego decyzją wywłaszczeniową sprzed ponad 60 lat. Jak słusznie wskazał Wojewoda brak dowodów świadczących o tym, że odszkodowanie nie zostało wypłacone stanowi także podstawę do odmowy waloryzacji i wypłaty odszkodowania na rzecz skarżącego.
Sąd zauważa, że brak odnalezienia dokumentów potwierdzających sam fakt złożenia do depozytu np. w postaci pokwitowania (§ 10 rozporządzenia MS) nie może przesądzać o stwierdzeniu faktu jego niezłożenia. Sąd wskazuje przy tym, że ważne złożenie do depozytu sądowego wywołuje takie same skutki jak wypłata odszkodowania osobie uprawnionej (zob. art. 470 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny; obecnie t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1610 ze zm.). Następuje tu zwolnienie dłużnika ze zobowiązania, a także ze skutków zwłoki lub opóźnienia w wypłacie oraz z waloryzacji na dzień wypłaty. Poszukiwanie dokumentów wskazujących na to, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało złożone do depozytu sądowego albo przekazane na zablokowany rachunek w Narodowym Banku Polskim nie powiodło się.
W rozpoznawanej sprawie, organy, wydając zaskarżone rozstrzygnięcia, podjęły wszelkie możliwe kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy i dokonały prawidłowej oceny całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jaki się zachował.
Nie doszło zatem do naruszenia art. 6, art. 7, art. 107 § 1 i 3, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 132 ust. 3 u.g.n., a także wskazanych w skardze przepisów Konstytucji RP ani też innych przepisów, uzasadniających uwzględnienie skargi.
Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a
Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.