II SA/Gl 1106/24

II SA/Gl 1106/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-02-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska
Artur Żurawik
Beata Kalaga-Gajewska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 3 w zw. z art. 135 i art. 156 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 111
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 lutego 2025 r. sprawy ze skargi A. S na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 24 maja 2024 r. nr SKO.4106.217.2023 w przedmiocie odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia 25 stycznia 2023 r. nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W dniu 15 kwietnia 2022 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. wpłynął wniosek A. S. (dalej: "strona" lub "skarżąca"), datowany na dzień 7 kwietnia 2022 r. o całkowite zwolnienie z ponoszenia odpłatności za pobyt jej ojca L. S. w Domu Pomocy Społecznej w L. (dalej w skrócie: "DPS") oraz wszelkich innych opłat ewentualnie powstałych po tym okresie.
Prezydent Miasta C. decyzją z dnia 13 lipca 2022 r., nr [...], po rozpoznaniu wniosku, zwolnił całkowicie stronę z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS, w okresie od 11 kwietnia 2016 r. do 31 grudnia 2017 r. Decyzja ta zawierała prawidłowe pouczenie o terminie złożenia odwołania i została w dniu 19 lipca 2022 r. doręczona do rąk pełnomocnika strony.
Termin do wniesienia odwołania upłynął zatem w dniu 2 sierpnia 2022 r. (wtorek). Pełnomocnik strony w dniu 8 sierpnia 2022 r., przesłał do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. (prezentata wpływu l.dz. [...]) wniosek o uzupełnienie powyższej decyzji w zakresie zwolnienia strony na przyszłość z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS. W aktach administracyjnych brak jest koperty z korespondencji zawierającej ten wniosek (sygnowany datą - 1 sierpnia 2022 r. i miejscem sporządzenia – R.).
Po analizie sprawy, Prezydent Miasta C. wydał postanowienie z dnia 18 sierpnia 2022 r., nr [...], którym odmówił stronie uzupełnienia decyzji z dnia 13 lipca 2022 r. Postanowienie to zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi strony w dniu 24 sierpnia 2022 r.
W dniu 18 listopada 2022 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. wpłynęło ponaglenie w zakresie nie rozpoznania w całości sprawy i konieczności rozpatrzenia wniosku strony w zakresie zwolnienia z wszelkich innych opłat powstałych po dniu 31 grudnia 2017 r., będących obciążeniami z tytułu pobytu ojca w DPS.
Ponaglenie, zgodnie z art. 37 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a."), zostało przez Prezydenta Miasta C. przekazane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej: "SKO") postanowieniem z dnia 30 listopada 2022 r., nr [...], stwierdziło bezczynność i przewlekłość Prezydenta Miasta C. w postępowaniu dotyczącym zwolnienia strony z wszelkich opłat z tytułu pobytu ojca w DPS, ewentualnie powstałych po dniu 31 grudnia 2017 r., jak też zobowiązało do wyjaśnienia przyczyn i ustalenia osób winnych bezczynności oraz załatwienia sprawy do dnia 5 stycznia 2023 r.
Wykonując zalecenia zawarte w powyższym postanowieniu, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w C. zwrócił się z prośbą do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego ze stroną, w celu zweryfikowania jej aktualnej sytuacji zdrowotnej i materialnej, a po jego uzyskaniu i poinformowaniu pełnomocnika strony o treści art. 10 § 1 k.p.a., Prezydent Miasta C. decyzją z dnia 25 stycznia 2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 § 1 i art. 107 § 1 k.p.a. oraz art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 64, art. 110 ust 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (podany publikator: Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm., dalej w skrócie: "u.p.s."), odmówił stronie zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS, w okresie od 1 stycznia 2018 r. na przyszłość.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia zaznaczył, że zgodnie z wytycznymi zawartymi w postanowieniu SKO z dnia 30 listopada 2022 r., skoro decyzja Prezydenta Miasta C. z dnia 13 lipca 2022 r. orzekała wyłącznie w zakresie całkowitego zwolnienia strony z opłat za okres od dnia 11 kwietnia 2016 r. do dnia 31 grudnia 2017 r., a nie co do pozostałej części wniosku strony, tj. zwolnienia z ponoszenia odpłatności za okres od 1 styczna 2018 r. na przyszłość, koniecznym stało się wydanie merytorycznej decyzji w tym zakresie. Powołał się na zaistniały w sprawie stan faktyczny oraz treść art. 64 u.p.s., z której wynika, iż zwolnienie może nastąpić po wcześniejszym ustaleniu opłaty, na co wskazuje również uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2018 r. sygn. akt I OPS 7/17. Tym samym, aby móc zastosować instytucję zwolnienia, musi zaistnieć skonkretyzowany, zindywidualizowany i prawomocny obowiązek. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt ojca w DPS może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości tej opłaty. Mająca zastosowanie w sprawie treść art. 64 u.p.s., w brzmieniu obowiązującym od dnia 4 października 2019 r., obok pojęcia "osoby wnoszące opłatę" wymienia "osoby obowiązane" i w tym drugim przypadku jest to osoba wymieniona w art. 61 ust. 2 u.p.s., w stosunku do której istnieje obowiązek ustawowy do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, ale której obowiązek nie został jeszcze skonkretyzowany, poprzez podanie konkretnej kwoty w ostatecznej decyzji. Sytuacja taka nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Zwolnienie z odpłatności, w okresie od 11 kwietnia 2016 r. do 31 grudnia 2017 r., dokonane wcześniejszą decyzją Prezydenta Miasta C. z dnia 13 lipca 2022 r., nr [...], nastąpiło po skonkretyzowaniu tego obowiązku decyzją Prezydenta Miasta C. z dnia 20 kwietnia 2021 r., nr [...], ustalającą odpłatność za okres od dnia 11 kwietnia 2016 r. do dnia 31 grudnia 2017 r., w tym: od 11 kwietnia 2016 r. do 30 kwietnia 2016 r. w kwocie 43,53 zł.; od 1 maja 2016r. do 31 grudnia 2016 r. po 65,30 zł. miesięcznie; od 1 stycznia 2017 r. do 31 marca 2017 r. po 614,25 zł. miesięcznie; od 1 kwietnia 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. po 626,55 zł., co więcej strona nie musi już ponosić odpłatności od dnia 1 stycznia 2018 r., bo nie ma decyzji na przyszłość ustalającej taką odpłatność.
W odwołaniu strona zarzuciła rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 8 w związku z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego oraz niewyczerpujące zebranie i błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego, co narusza jej słuszny interes i nie gwarantuje równość wobec prawa oraz nie pogłębia zasady zaufania obywatela do organów państwa, jak również naruszenie przepisów prawa materialnego, zwłaszcza art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 w związku z art. 110 ust. 7 i 8 u.p.s., poprzez ich błędną wykładnię. Wnioskowała o uchylenie decyzji organu I instancji i wydanie orzeczenia co do istoty jej sprawy, czyli zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS w okresie od 1 stycznia 2018 r. na przyszłość.
SKO, decyzją z dnia 24 maja 2024 r., nr SKO.4106.217.2023, po rozpatrzeniu odwołania, na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 i art. 104 § 1 k.p.a. w związku z art. 61 w związku z art. 64 u.p.s., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 25 stycznia 2023 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia opisało dotychczasowy przebieg postępowania i zaznaczyło, że od dnia 1 stycznia 2018 r. dochód strony nie przekracza 300% kryterium dochodowego i w związku z tym, w myśl art. 61 u.p.s., nie ponosi ona odpłatności za pobyt ojca w DPS. Wcześniejsza decyzja organu I instancji z dnia 20 kwietnia 2021 r., nr [...], ustaliła w określonych kwotach wysokość odpłatności, za okres od dnia 11 kwietnia 2016 r. do dnia 31 grudnia 2017 r., oraz została utrzymana w mocy decyzją SKO z dnia 21 czerwca 2021 r., nr [...], od której skargę oddalono prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 1135/21. Ustawodawca wyraźnie wskazał na dwie możliwości, w których zwolnienie z odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej jest możliwe. Pierwsza sytuacja to ta, w której zobowiązany już reguluje te należności i wydano wobec niego ostateczną decyzję, zobowiązującą do regulowania tych należności. Druga, gdy istnieje podstawa do zobowiązania członka rodziny do ponoszenia odpłatności, ale decyzja zobowiązująca jeszcze nie została wydana albo decyzja ta nie jest ostateczna. W obecnie rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia z żadną z tych sytuacji. Zarówno ustalenie opłaty, jak i wniosek o zwolnienie, dotyczą konkretyzacji tego samego obowiązku. Nie jest również zasadne rozczłonkowywanie tych spraw i prowadzenie odrębnych postępowań w przedmiocie ustalenia opłaty i zwolnienia z tej opłaty (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Po 739/23). Zatem skoro stronie, z uwagi na brzmienie art. 61 ust. 2 u.p.s., nie ustalono odpłatności za pobyt ojca w DPS za lata 2018, 2019 i 2020 r., ani za późniejsze lata, oraz nie zostało wszczęte postępowanie o ustalenie odpłatności za ten pobyt, to nie można jej zwolnić z ponoszenia odpłatności. Ustawodawca w art. 64 u.p.s. uregulował kwestię fakultatywnego zwolnienia z odpłatności. W orzecznictwie ani w doktrynie nie budzi wątpliwości to, że: "Zwolnienie z opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy na podstawie art. 64 u.p.s. oparte jest na uznaniu administracyjnym co oznaczą że organ rozpoznający wniosek o zwolnienie z odpłatności za pobyt w placówce, nie ma obowiązku przyznania zwolnienia, ale ma takie prawo. Na takie rozumienie przepisu wskazuje użyte w jego treści sformułowanie "można zwolnić z opłaty". Zatem organ może odmówić udzielenia zwolnienia nawet w sytuacji, gdy zostaną spełnione przesłanki przyznania ulgi." (por. wyrok WSA w Rzeszowie sygn. akt II SA/Rz 644/23). W toku postępowania zakończonego decyzją z dnia 13 lipca 2022 r. organ I instancji stwierdził zaistnienie przesłanki opisanej przez ustawodawcę w art. 64 pkt 7 u.p.s. i zwolnił stronę z ponoszenia odpłatności, za okres od 11.04.2016 r. do 31.12.2017 r. Każdorazowo dokonując zwolnienia z ponoszenia odpłatności w ramach uznania administracyjnego, organ ma prawo, ważąc interes obywatela z interesem społecznym oraz możliwościami organu administracji, miarkować rozmiar i zakres udzielonego zwolnienia. Tym samym wraz z upływem czasu zarówno interes społeczny, jak i możliwości, organu I instancji mogą ulec zmianie, w związku z tym pomimo istnienia przesłanki zezwalającej na zwolnienie w okresie późniejszym może podjąć odmienną decyzję. Co więcej, treść normy zawartej w art. 64 pkt 7 u.p.s., nie nakłada na organ obowiązku udzielenia na zawsze zwolnienia z ponoszenia odpłatności.
W terminowo złożonej skardze, pełnomocnik strony domagał się uchylenia decyzji SKO i zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Identycznie, jak w treści odwołania, zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 8 w związku z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego oraz niewyczerpujące zebranie i błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego, jak również naruszenie przepisów prawa materialnego, zwłaszcza art. 61 ust. 1 pkt 2, ust, 2 pkt 2 w związku z art. 110 ust. 7 i 8 u.p.s., poprzez ich błędną wykładnię. Wskazywał na katalog osób zobowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt ojca w DPS i celowość wnioskowania o zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia jeszcze przed wydaniem decyzji o ich wymiarze, na czas przyszły, z powodu charakteru i podstawy zwolnienia.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Stosownie do art. 184 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej, która polega na porównywaniu czynności organów administracji rządowej i samorządowej (lub innych wykonujących zadania z zakresu administracji publicznej) z wzorcem, jakim są normy prawne. Zatem jednocześnie podstawę prawną stanowią przepisy prawa materialnego, regulacje proceduralne, a także przepisy ustrojowe (por. wyrok TK z dnia 24 października 2007 r. sygn. akt SK 7/06). Kompetencja kontrolna sądu administracyjnego sprowadza się do oceny legalności działania organu administracji w trzech płaszczyznach: a) oceny zgodności działania z prawem materialnym, b) dochowania wymaganej prawem procedury, c) respektowania reguł określonych w przepisach ustrojowych (por. A. Kabat: Prawo do sądu jako gwarancja ochrony praw człowieka w sprawach administracyjnych [w:] Podstawowe prawa jednostki i ich sądowa ochrona, Warszawa 1997, s. 231).
Rozpoznanie skargi nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 p.p.s.a.
Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 935, zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Zgodnie z ugruntowanym poglądem judykatury i piśmiennictwa prawniczego instytucja stwierdzenia nieważności jest kompromisem dwóch zasad - zasady praworządności oraz zasady trwałości decyzji administracyjnej.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO z dnia 24 maja 2024 r., wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 104 § 1 k.p.a. w związku z art. 61 i art. 64 u.p.s., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 25 stycznia 2023 r. o odmowie zwolnienia skarżącej z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS, w okresie od 1 stycznia 2018 r. na przyszłość.
W tym miejscu zaznaczyć przyjdzie, że na rzecz skarżącej w wyniku rozpatrzenia jej wniosku z dnia 15 kwietnia 2022 r. (data prezentaty wpływu do organu I instancji), została wydana decyzja z dnia 13 lipca 2022 r., nr [...], o całkowitym jej zwolnieniu z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS, w okresie od 11 kwietnia 2016 r. do 31 grudnia 2017 r. Decyzja ta została w dniu 19 lipca 2022 r. prawidłowo doręczona do rąk pełnomocnika strony. W związku z tym termin do wniesienia odwołania upłynął z dniem 2 sierpnia 2022 r. (wtorek).
Pełnomocnik strony w dniu 8 sierpnia 2022 r. (data prezentaty wpływu), przesłał do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. wniosek o uzupełnienie powyższej decyzji w zakresie zwolnienia strony na przyszłość z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS.
W tym stanie rzeczy, uznając, że wniosek został wniesiony w terminie do złożenia odwołania organ I instancji wydał postanowienie z dnia 18 sierpnia 2022 r., którym odmówił stronie uzupełnienia decyzji z dnia 13 lipca 2022 r. Postanowienie to zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi strony w dniu 24 sierpnia 2022 r.
W dalszej kolejności, zgodnie ze wskazaniami zawartymi w postanowieniu SKO z dnia 30 listopada 2022 r. zostały wydane zaskarżone w niniejszej sprawie decyzje.
W tym miejscu należy zauważyć, że w całym postępowaniu prowadzonym w niniejszej sprawie przez organy pomocy społecznej, jak też w treści skargi, skarżąca podkreślała, że wnioskiem z dnia 7 kwietnia 2022 r. (prezentata wpływu do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. to dzień 15 kwietnia 2022r.) prosiła o zwolnienie jej z ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS. Z tego powodu, w przypadku jakichkolwiek wątpliwości, co do zakresu wniosku, należało zastosować art. 63 k.p.a. i określić zakres żądania zważywszy na treść art. 7 i art. 61 § 1 k.p.a. Przy czym wątpliwości takie organ powinien rozstrzygnąć wzywając stronę do jego sprecyzowania. Jest ono bardzo ważnym elementem podania, a jego treść wyznacza bowiem przedmiot postępowania administracyjnego (por. B. Adamiak, Komentarz do art. 63 k.p.a. [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2012 r., s. 308; por. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 681/23). Zarówno w doktrynie, jak i w judykaturze wskazuje się, iż ustanowienie w przepisach k.p.a. jedynie minimalnych wymagań co do danych zawartych w podaniu urzeczywistnia zasadę ograniczonego formalizmu postępowania administracyjnego (por. A. Wróbel, Komentarz do art. 63 k.p.a. [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2024 r., oraz podane tam poglądy J. Borkowskiego). Ustawodawca w art. 63 k.p.a. wyraził zasadę odformalizowania postępowania na korzyść strony, chodzi bowiem o to aby sprawa mogła być rozpoznana zgodnie z jej intencją i interesem (podkreślić należy, że stanowisko takie prezentują sądy administracyjne, por. wyrok NSA z dnia 20 lipca 1981 r. sygn. akt SA 1461/81). Skoro o tym, jaki charakter ma mieć ostateczne pismo decyduje strona, to w razie wątpliwości w tym zakresie, obowiązkiem organu administracji publicznej jest przekazanie stronie informacji o jej sytuacji procesowej, przysługujących jej środkach obrony praw oraz uwarunkowaniach ich złożenia, aby nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa (por. A. Wróbel, Komentarz do art. 63 k.p.a. [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el 2024 r.).
W myśl art. 127 § 1 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji odwołanie służy stronie. Przy czym, obowiązkiem organu, do którego wpłynęło podanie inicjujące postępowanie w sprawie (czy to w I, czy to w II instancji) jest w pierwszej kolejności jego weryfikacja pod względem dopuszczalności wszczęcia postępowania, a więc oceny spełnienia przesłanek procesowych.
Uwagi powyższe są konieczne z powodu zainicjowania niniejszego postępowania przez skarżącą wnioskiem z dnia 8 sierpnia 2022 r. (data prezentaty wpływu), skierowanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. o uzupełnienie decyzji organu I instancji z dnia 13 lipca 2022 r. w zakresie zwolnienia skarżącej na przyszłość z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS. Decyzja ta została prawidłowo doręczona w dniu 19 lipca 2022 r. do rąk pełnomocnika strony.
Termin do wniesienia odwołania upłynął zatem w dniu 2 sierpnia 2022 r. (wtorek). Obowiązkiem organu I instancji było wówczas, po pierwsze - sprawdzenie, czy wniosek o uzupełnienie decyzji organu I instancji z dnia 13 lipca 2022 r. wpłynął w terminie do wniesienia odwołania (tak jak już wskazano na wstępie niniejszego uzasadnienia, w aktach administracyjnych brak jest koperty zawierającej ten wniosek, sygnowany datą - 1 sierpnia 2022 r. i miejscem sporządzenia - R.).
Po drugie w razie jakichkolwiek wątpliwości należało pozyskać jednoznaczne stanowisko skarżącej, czy jest to odwołanie, czy też jak oznaczono we wniosku, prośba o uzupełnienie decyzji. Tak aby nie było wątpliwości, co do treści żądania (por. P. M. Przybysz, Komentarz do art. 63 k.p.a. [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024 r.).
Nadmienić przyjdzie, zważywszy na treść art. 81a k.p.a., że organy powinny uwzględnić wynikającą z niego zasadę.
Po analizie akt administracyjnych w niniejszej sprawie, zdaniem składu orzekającego doszło do rażącego naruszenia prawa, bowiem organ I instancji wydał postanowienie z dnia 18 sierpnia 2022 r., w którym odmówił stronie uzupełnienia decyzji z dnia 13 lipca 2022 r. i zostało ono skutecznie doręczone pełnomocnikowi strony w dniu 24 sierpnia 2022 r., mimo to organ I instancji wydał decyzję merytoryczną w tej samej sprawie, tłumacząc się wykonaniem zaleceń zawartych w postanowieniu SKO z dnia 30 listopada 2022 r., w którym między innymi zobowiązano organ I instancji do załatwienia sprawy do dnia 5 stycznia 2023 r.
W tym miejscu należy podkreślić, że samo żądanie uzupełnienia decyzji, o którym mowa w skierowanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. piśmie skarżącej z dnia 8 sierpnia 2022 r. (data prezentaty wpływu), zostało unormowane w art. 111 k.p.a. Przepis ten stanowi między innymi, iż strona może w termie czternastu dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji może zażądać jej uzupełnienia co do rozstrzygnięcia bądź co do prawa odwołania, wniesienia w stosunku do decyzji powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego albo sprostowania zamieszczonego w decyzji pouczenia w tych kwestiach (art. 111 § 1 k.p.a.). Przy czym uzupełnienie lub odmowa uzupełnienia decyzji następuje w formie postanowienia (art. 111 § 1b k.p.a.).
Co więcej dopuszczalne jest wniesienie do sądu administracyjnego skargi na bezczynność organu, gdy po złożeniu żądania uzupełnienia decyzji właściwy organ nie rozstrzygnie tego żądania w ustalonym w przepisach prawa terminie, a strona złoży ponaglenie, o którym mowa w art. 37 k.p.a. Równocześnie zgodnie z wolą ustawodawcy w przypadku wydania postanowienia, o którym mowa w § 1b, termin dla strony do wniesienia odwołania, powództwa lub skargi biegnie od dnia jego doręczenia lub ogłoszenia (art. 111 § 2 k.p.a.). Tym samym złożenie żądania uzupełnienia decyzji powoduje wstrzymanie biegu terminu do wniesienia odwołania od decyzji - biegnie on bowiem od dnia doręczenia stronie odpowiedzi na jej żądanie, niezależnie od tego, czy organ odmówił uzupełnienia, czy też przychylił się do żądania strony (por. P. Przybysz, Komentarz do art. 111 k.p.a. [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, Lex/el 2024 r., a także wskazane tam poglądy judykatury).
Zaznaczyć przy tym należy, że rozstrzygnięcie w sprawie uzupełnienia decyzji nie ma samodzielnego bytu prawnego, odrębnego od decyzji uzupełnianej, pozostaje jej częścią i w szczególności dzieli losy tego aktu w postępowaniu odwoławczych (por. P. Przybysz, Komentarz do art. 111 k.p.a. [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, Lex/el 2024 r., a także wskazane tam poglądy judykatury, jak np. wyrok NSA z dnia 22 listopada 2000 r. sygn. akt II SA/Gd 1783/98).
Z przedstawionej powyżej regulacji prawnej wynika w sposób jednoznaczny, że SKO, mogło podjąć czynności procesowe i merytorycznie rozpatrzeć sprawę tylko wtedy, gdyby skarżąca złoża odwołanie, spełniające wymaganie formalne, po otrzymaniu postanowienia z dnia 18 sierpnia 2022 r., doręczonego w dniu 24 sierpnia 2022 r. Tym samym termin do jego złożenia upłynął w dniu 1 września 2022 r. (czwartek).
Jak jednak wynika z analizy przedłożonych akt administracyjny skarżąca nie złożyła odwołania od decyzji organu I instancji z dnia 13 lipca 2022 r. w terminie 14 dni od otrzymania tegoż postanowienia.
Trudno również zakwalifikować ponaglenie, złożone do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. w dniu 18 listopada 2022 r., czyli już po doręczeniu postanowienia z dnia 18 sierpnia 2022 r., jako terminowo złożone odwołanie.
Orzekające w sprawie organy obydwu instancji błędnie podjęły się merytorycznego rozpatrzenia sprawy i nie dostrzegły, że została ona już rozstrzygnięta w sposób jednoznaczny z uwzględnieniem treści przepisów prawa materialnego.
Stosownie do art. 64 u.p.s., którego treść została zmieniona od dnia 4 października 2019 r., na mocy art. 1 pkt 8 lit. a) ustawy z 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1690), z opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej mogą być zwolnione częściowo lub całkowicie zarówno osoby wnoszące opłatę, jak i osoby obowiązane do wnoszenia opłaty. Przepis ten w brzmieniu sprzed omawianej nowelizacji uprawniał do ubiegania się o uzyskanie zwolnienia z opłat jedynie osoby wnoszące opłatę. W wyniku zmiany brzmienia art. 64 u.p.s. prezentowany w orzecznictwie pogląd o ograniczeniu w tym przepisie kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty do osób wnoszących opłatę jest już nieaktualny.
Jak wskazuje się w aktualnym orzecznictwie, strona obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. Organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia o zwolnieniu z opłat w decyzji ustającej ich wysokość (por. wyroki: NSA z dnia 11 stycznia 2023 r. sygn. akt I OSK 318/22; WSA w Krakowie z dnia 22 kwietnia 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 169/24; WSA w Bydgoszczy z dnia 19 lutego 2024 r. sygn. akt IV SA/Bd 848/23; WSA we Wrocławiu z dnia 13 lutego 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 265/23).
W obecnym stanie prawnym nie ma podstaw do wydania decyzji w przedmiocie zwolnienia z opłaty o ile nie zostało wszczęte postępowanie o ustalenie jej wysokości. W postępowaniu niniejszym mamy do czynienia de facto z powagą sprawy ostatecznie rozstrzygniętej (res iudicata), która to instytucja skutkuje stwierdzeniem nieważności decyzji administracyjnej lub postanowienia, wydanego po uprzednim rozstrzygnięciu tej samej sprawy, bez wycofania z obrotu prawnego pierwotnego rozstrzygnięcia (por. A. Rychter, Res iudicata w postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2014, Lex).
Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni stanowisko przedstawione w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 135 p.p.s.a. i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a także art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, zasądzając na rzecz skarżącej kwotę 480, - zł. tytułem wynagrodzenia pełnomocnika obliczoną na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (aktualny publikator: Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).
Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.