II SA/GL 1088/22

II SA/Gl 1088/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-01-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Edyta Kędzierska
Renata Siudyka /sprawozdawca/
Wojciech Gapiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OZ 488/22 - Postanowienie NSA z 2022-10-24
I OSK 909/23 - Wyrok NSA z 2025-02-25
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 6 pkt 16, art. 98 i art. 104 ust. 4
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 1 lipca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1671/2022/8543 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 1 lipca 2022 r nr SKO.PSŚ/41.5/1671/2022/8543, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO), po rozpatrzeniu odwołania J. P.(strona, skarżąca) w, od decyzji Wójta Gminy P. z dnia 9 maja 2022 r., nr [...], uznającej pomoc finansową w ramach rządowego programu wspierania osób pobierających świadczenia pielęgnacyjne przyznane kolejnymi decyzjami za okresy od dnia 1 listopada 2011 r. do dnia 31 grudnia 2012 r. w wysokości 100 zł miesięcznie za świadczenia nienależnie pobrane; ustalającej łączną wysokość świadczeń nienależnie pobranych na kwotę 1400 zł.; zobowiązującej J. P. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pomocy finansowej przyznanej w ramach rządowego program wspierania osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne za okres od dnia 1 listopada 2011 r. do 31 grudnia 2012 r. w łącznej wysokości 1.400 zł oraz odmawiającej umorzenia kwoty nienależnie pobranej pomocy finansowej w ramach rządowego program wspierania osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne za wskazany okres - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało między innymi, że organ I instancji decyzjami z dnia 9 maja 2022 r. nr [...] orzekł uznać pomoc finansową w ramach rządowego programu wspierania osób pobierających świadczenia pielęgnacyjne przyznane decyzjami nr [...] z dnia 25 października 2011 r. za okres od 1 listopada do 31 grudnia 2011 r.; nr [...] z dnia 30 stycznia 2012 r. za okres od 1 stycznia do 31 marca 2012 r.; nr [...] z dnia 21 czerwca 2012 r. za okres od 1 kwietnia do 30 czerwca 2012 r. ;nr [...] z dnia 27 lipca 2012 r. za okres od 1 lipca do 31 grudnia 2012 r. - w wysokości 100 zł miesięcznie za świadczenia nienależnie pobrane; ustalił łączną wysokość świadczeń nienależnie pobranych na kwotę 1400.00 zł; zobowiązał skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od 1 listopada 2011 r. do 31 grudnia 2012 r. w łącznej wysokości 1.400 zł po uprawomocnieniu decyzji na wskazany rachunek; odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranej pomocy finansowej w łącznej wysokości 1400.00 zł.
Organ I instancji wskazał między innymi, iż skarżąca nie miała prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wyżej wskazanym okresie, a pobrane przez nią świadczenie pielęgnacyjne było nienależnie pobrane, w związku z czym nie była również uprawniona do pobierania pomocy finansowej przyznanej w ramach rządowego program wspierania osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne.
W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia. Wniosła o zmianę decyzji poprzez uznanie świadczeń za należnie pobrane lub uchylenie decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji. W uzasadnieniu stwierdziła, że urzędnicy nie sprawdzili, czy pobiera ona emeryturę. Zdaniem skarżącej nie została pouczona prawidłowo o obowiązku zgłoszenia organowi tego, że uzyskała prawo do emerytury. Stwierdziła, że w prowadzonym przeciwko niej postępowaniu karnym sąd uniewinnił skarżącą od zarzutu fałszywego oświadczenia w przedmiocie braku prawa do pobierania emerytury zawartego we wniosku z dnia 5 stycznia 2010 r. i warunkowo umorzył postępowanie w sprawie oświadczenia zawartego we wniosku z dnia 1 lipca 2013 r. Wskazała na brak staranności ze strony urzędników Podkreśliła, że w obecnym postępowaniu pracownicy GOPS byli zainteresowani, jakie środki finansowe są w dyspozycji rodziny skarżącej pomijając wydatki, koszty utrzymania, problemy zdrowotne i życiowe.
SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Przedstawiło przebieg postępowania według chronologii zdarzeń wskazując, że:
Decyzją nr [...] z dnia 25 listopada 2011 r. organ I instancji przyznał stronie pomoc finansową w ramach rządowego programu wspierania osób pobierających świadczenia na okres od 1 listopada do 31 grudnia 2011 r. w wysokości 100 zł miesięcznie pomoc finansową przyznaną w ramach rządowego program wspierania osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne. Pomoc ta została przyznana na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania niektórych osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne (Dz. U. nr 212,poz.1262). Natomiast decyzją z 25 sierpnia 2021 r. organ I instancji uznał decyzję z dnia 25 października 2011 r. za wydaną z naruszeniem prawa. Decyzja organu I instancji z dnia 25 sierpnia 2021 r. została utrzymana w mocy decyzji SKO z dnia 19 października 2021 r.
Decyzją nr [...] z dnia 30 stycznia 2012 r. organ I instancji przyznał stronie na okres od 1 stycznia do 31 marca 2012 r. w wysokości 100 zł miesięcznie pomoc finansową przyznaną w ramach rządowego program wspierania osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne. Pomoc ta została przyznana na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania niektórych osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne(Dz.U nr 295, poz.1746). Decyzją z dnia 25 sierpnia 2021 r. nr [...] stwierdzono wydanie decyzji nr [...] z dnia 30 stycznia 2012 r. przyznającej pomoc finansową w ramach rządowego programu wspierania osób pobierających świadczenia pielęgnacyjne za okres od stycznia do 31 marca 2012 r. w wysokości 100zł. miesięcznie z naruszeniem prawa. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją SKO z dnia 12 października 2021 r.
Decyzją nr [...] z dnia 21 czerwca 2012 r. organ I instancji przyznał stronie na okres od 1 kwietnia do 30 czerwca 2012 r. w wysokości 100 zł. miesięcznie pomoc finansową przyznaną w ramach rządowego programu wspierania osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne. Pomoc ta została przyznana na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 maja 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania niektórych osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne (Dz.U. 2012 r. , poz. 551). Decyzją z 25 sierpnia 2021 r. nr [...] stwierdzono wydanie decyzji nr [...] z dnia 21 czerwca 2012 r. przyznającej pomoc finansową w ramach rządowego programu wspierania osób pobierających świadczenia pielęgnacyjne za okres od 1 kwietnia do 30 czerwca 2012 r. w wysokości 100 zł. miesięcznie z naruszeniem prawa. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją SKO z dnia 11 października 2021 r.
Decyzją nr [...]z dnia 27 lipca 2012 r. organ I instancji przyznał na okres od 1 lipca do 31 grudnia 2012 r. w wysokości 100 zł. miesięcznie pomoc finansową przyznaną w ramach rządowego program wspierania osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne. Pomoc ta została przyznana na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 czerwca 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania niektórych osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne. (Dz. U. 2012, poz.732). Decyzją z 25 sierpnia 2021 r. nr [...] stwierdzono wydanie decyzji nr [...] z dnia 27 lipca 2012 r. przyznającej pomoc finansową w ramach rządowego programu wspierania osób pobierających świadczenia pielęgnacyjne za okres od 1 lipca do 31 grudnia 2012 r. w wysokości 100 zł miesięcznie z naruszeniem prawa. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją SKO z dnia 21 października 2021 r.
Zwróciło uwagę, że świadczenie, którego dotyczy sprawa zostało skarżącej przyznane na mocy rozporządzeń Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania niektórych osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne. Akty te zostały wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w przepisie art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a zatem do postępowania w zakresie przyznania tego świadczenia zastosowanie znajdą przepisy ustawy o pomocy społecznej.
Wyjaśniło, że zgodnie z zawartą w art. 6 pkt 16 u.p.s. definicją, świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Natomiast zgodnie z art. 98 u.p.s., świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio.
SKO wyjaśniło, że w odrębnym postępowaniu ostateczną decyzją z dnia 7 stycznia 2019 r. uznało świadczenie pielęgnacyjne pobrane przez skarżącą za okres od dnia 25 stycznia 2010 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. oraz za okres od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 31 maja 2015 r. za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s. podlegające zwrotowi wraz z odsetkami. Decyzja SKO jest również prawomocna, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 3 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 489/19 oddalił skargę na wskazaną decyzję.
Odnosząc się do zarzutów odwołania SKO wskazało, że pomoc finansowa w ramach rządowego programu wspierania niektórych osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne jest pochodną świadczenia podstawowego i jako takie dzieli jego byt prawny.
Z akt sprawy wynika, że skarżąca pismem z dnia 12 lutego 2021 r. wystąpiła z wnioskiem o umorzenie między innymi kwoty 1400.00 zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. SKO decyzją z dnia 7 marca 2022 r. uchyliło decyzję organu I instancji z dnia 5 stycznia 2022 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. W szczególności SKO wskazało, że organ I instancji rozstrzygając w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z tytułu pomocy finansowej w ramach rządowego programu wspierania osób pobierających świadczenia pielęgnacyjne, powinien również rozstrzygnąć w przedmiocie zastosowania ulgi wynikającej z treści art. 104 ust. 4 u.p.s.
W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania organ I instancji wydał zaskarżoną decyzję nr [...] z dnia 9 maja 2022 r., którą orzekł w przedmiocie świadczeń nienależnie pobranych i jednocześnie odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranej pomocy finansowej w ramach rządowego program wspierania osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne za okres od 1 listopada 2011 r. do 31 grudnia 2012 r. w łącznej wysokości 1400.00 zł.
Z przeprowadzonego przez organ I instancji wywiadu środowiskowego oraz całości przedłożonych akt sprawy wynika, że skarżąca prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe wraz z mężem i córką. ,a łączny miesięczny dochód rodziny wynosi 9 710,41 zł. Dochód, w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi zatem 3236,80 zł i przekracza kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, które zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. wynosi 600 zł. Z treści wywiadu środowiskowego oraz z przeprowadzonej przez organ I instancji analizy budżetu domowego wynika, że rodzina skarżącej ponosi stałe miesięczne wydatki , a ich łączna, miesięczna wysokość ustalona została na kwotę około 1 684,57 zł. W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że członkowie rodziny (stosownie do występujących schorzeń) pozostają pod stałą kontrolą lekarzy specjalistów. Skarżąca jest współwłaścicielem wraz z mężem domu, w którym zamieszkują. Dom jest wyposażony w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego oraz dostosowany do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Strona wraz z mężem i synem jest współwłaścicielem działki o powierzchni 1414 m2 . Mąż strony posiada samochód marki ford, rok produkcji 2005 o wartości szacunkowej 5000 zł.
Przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie w celu rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia, w ramach którego ustalono sytuację rodzinną, zdrowotną, mieszkaniową, dochodową i majątkową skarżącej nie wykazało, aby w przypadku strony zachodziły na tyle szczególnie uzasadnione okoliczności, które dawałyby podstawę do umorzenia świadczeń nienależnie pobranych. SKO podzieliło stanowisko organu I instancji, zgodnie z którym skarżąca posiada aktualnie możliwość zwrotu kwoty świadczeń nienależnie pobranych. Wskazało, że decyzja dotycząca sprawy umorzenia świadczeń nienależnie pobranych jest decyzją administracyjną podejmowaną w ramach uznania administracyjnego. Podzieliło również stanowisko organu I instancji, iż nie wystąpiły szczególnie uzasadnione okoliczności, o których mowa w art. 105 ust. 4 u.p.s., do zastosowania ulgi w postaci umorzenia nienależnie pobranych świadczeń.
Zdaniem SKO decyzja odpowiada wymogom stawianym przez art. 107 § 3 k.p.a., a działania organu I instancji były wystarczające, przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi przepisami i są prawidłowo udokumentowane w zgromadzonym materiale dowodowym. Na zakończenie SKO wskazało, że strona, zgodnie z treścią art. 104 ust. 4 u.p.s. posiada możliwość zwrócenia się do organu I instancji z wnioskiem o odroczenie terminu płatności nienależnie pobranych świadczeń lub o rozłożenie ich na raty.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, zaskarżyła w całości decyzję SKO oraz poprzedzającą ją decyzję organu I organu zarzucając naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, mające istotny wpływ na treść wydanej decyzji, a to art. 138 § 1 pkt 2 k.p.k. (k.p.a.) w związku z art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i obrazę słusznego interesu strony, art. 7, 8, 9 i 10 k.p.a. poprzez naruszenie prawa strony skarżącej do działania w postępowaniu i wykazania zasadności swej skargi; naruszenie prawa materialnego, o którym mowa w art. 30 ust. 1 i 2 pkt 2 w związku z art. 30 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U.2022, poz. 615 -dalej "u.s.r."), poprzez wadliwe utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy organ zastosował błędną podstawę prawną decyzji albowiem w miejsce "art. 30 ust. 2 pkt 2" u.s.r., organ powinien był przyjąć "art. 30 ust. 2 pkt 1 ", po czym postępowanie winien był umorzyć w związku z faktem, iż skarżąca nie była pouczona o braku prawa do pobierania świadczeń, a nadto w niniejszej sprawie doszło do przedawnienia rzekomo nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a także naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 30 ust. 9 u.s.r. przez jego niezastosowanie i w konsekwencji utrzymanie w całości zaskarżonej decyzji przez SKO. Wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz umorzenie postępowania w sprawie, rozpoznanie sprawy na rozprawie, a także zasądzenie od SKO na rzecz skarżącej kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca podnosiła, że organy administracji nie wyjaśniły w sposób wszechstronny i wnikliwy stanu sprawy. Organy pominęły fakt braku prawidłowego pouczenia skarżącej o konieczności poinformowania organu o uzyskaniu przez nią emerytury. W ocenie skarżącej w sprawie brak było prawidłowo prowadzonych postępowań administracyjnych przez pracowników organu I instancji. Skarżąca wskazywała na swoją trudną sytuację życiową związaną w znacznej części z koniecznością wieloletniej opieki nad niepełnosprawną córką, wiekiem skarżącej i ogólnie trudną sytuacją finansową rodziny. Zdaniem skarżącej nie można tracić z pola widzenia faktu, że pierwotną przyczyną powstania zobowiązania finansowego skarżącej są zaniechania i zaniedbania pracowników organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę SKO wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie jest uzasadniona.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 - dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając w sprawie organy nie naruszyły także przepisów prawa materialnego.
Przedmiotem wniesionej skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (SKO) utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji uznającej pomoc finansową w ramach rządowego programu wspierania osób pobierających świadczenia pielęgnacyjne przyznaną kolejnymi decyzjami za okres od dnia 1 listopada 2011 r. do dnia 31 grudnia 2012 r. w wysokości 100 zł. miesięcznie za świadczenia nienależnie pobrane; ustalającej łączną wysokość świadczeń nienależnie pobranych na kwotę 1400.00 zł; zobowiązującej skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami oraz odmawiającej umorzenia kwoty nienależnie pobranej pomocy finansowej w ramach rządowego programu wspierania osób pobierających świadczenia pielęgnacyjne za wskazany okres.
Podstawę materialnoprawną wydanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1348 ze zm. – dalej "u.s.r.") oraz ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 -dalej "u.p.s."), oraz Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 2011 r. spławie ustanowienia rządowego programu wspierania osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne (Dz. U. z 2011 r nr 212 poz. 1262), Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 2011 r, w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania niektórych osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne (Dz. U. z 2011 r. nr 295, poz. 1746); Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 maja 2012 r. sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania niektórych osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne (Dz. U 2012 r., poz. 551); Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 maja 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania niektórych osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne (Dz. U. z 2012 r., poz. 641) Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 czerwca 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania niektórych osób pobierających świadczenia pielęgnacyjne (Dz. U. z 2012 r. poz. 732).
Zgodnie z zawartą w art. 6 pkt 16 u.p.s. definicją, świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Natomiast zgodnie z art. 98 u.p.s., świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art.. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio. Art. 104 ust. 4 u.p.s. stanowi, iż w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.
Już w tym miejscu należy podkreślić, że ustalenia faktyczne poczynione przez organy administracji znajdują potwierdzenie w niewadliwie zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, wobec czego materiał ten należało uznać za wystarczający do podjęcia prawidłowej i zgodnej z prawem decyzji Organy administracji dokonały także właściwej wykładni przepisów prawa materialnego, jak też prawidłowo zastosowały normy prawne do ustalonego w sprawie stanu faktycznego.
W myśl przepisu art. 7 k.p.a., organ administracji podejmuje wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, zaś zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Ocena dowodów powinna być dokonana na podstawie całego zebranego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Organ administracyjny jest więc zobowiązany na podstawie przytoczonych przepisów do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas może ocenić, czy dana okoliczność została wyjaśniona i udowodniona.
W rozpoznawanej sprawie organy administracji nie naruszyły wskazanych reguł postępowania. Organy zebrały wyczerpująco cały materiał dowodowy, rozważyły go i poddały ocenie, zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Ustaliły dokładnie stan faktyczny i wyjaśniły wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa.
Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty świadczące o sytuacji prawnej i faktyczne skarżącej. Ustalenia organu w tym zakresie nie budzą zastrzeżeń. Wynikają one bowiem z przeprowadzonych w sprawie i wskazanych w uzasadnieniu decyzji dowodów. Podkreślić należy również, że także sama skarżąca nie wskazuje takich środków dowodowych, które będąc pominięte przez organ miałyby znaczenie dla ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.
Organy nie naruszyły także dyspozycji art. 6 k.p.a. Zasada legalizmu (praworządności) oznacza, że organ musi działać na podstawie i w granicach prawa.
W sprawie organy działały na podstawie przepisów obowiązującego prawa.
Brak jest również podstaw do uznania za trafne zarzutów naruszenia prawa materialnego.
Nie jest sporne, że w odrębnym postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją z dnia 7 stycznia 2019 r. SKO uznało świadczenie pielęgnacyjne pobrane przez skarżącą za okres od 25 stycznia 2010 r. do 30 czerwca 2013 r. oraz za okres od 1 lipca 2013 r. do 31 maja 2015 r. za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s. podlegające zwrotowi wraz z odsetkami. Decyzja SKO jest również prawomocna, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 3 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 489/19 oddalił skargę na wskazaną decyzję. Skarżąca nie kwestionuje również, że w konsekwencji powyższego również decyzje organu I instancji przyznające skarżącej pomoc finansową w ramach rządowego programu wspierania niektórych osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 100 zł miesięcznie za poszczególne okresy od dnia 1 listopada 2011 r. do dnia 31 grudnia 2012 r. zostały wydane z naruszeniem prawa
W tym kontekście w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że prawnomaterialną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania pomocy finansowej dla osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego stanowiły przepisy wskazanych na wstępie rozporządzeń Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wydanych na podstawie art. 24 ust. 2 u.p.s. Należy wskazać, że § 2 ust. 1 rozporządzenia z 4 października 2011 r. stanowi, iż prawo do pomocy przysługuje osobie mającej ustalone za miesiąc listopad lub grudzień 2011 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznane na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.), a zatem odwołuje się do ustawy o świadczeniach rodzinnych jedynie w zakresie ustalenia treści przesłanek przyznania pomocy finansowej dla osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.
Zarówno zatem rozporządzenie z dnia 4 października 2011 r. jak i późniejsze rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego miały charakter epizodyczny i dotyczyły świadczeń za ściśle określony okres.
Wobec powyższego Sąd stwierdza, że skarżąca nie spełniała przesłanek przyznania pomocy finansowej dla osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wynikających ze wskazanych rozporządzeń bowiem prawo do pomocy przysługiwało osobom mającym ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznane na podstawie u.s.r.
Zasadnie zdaniem Sądu SKO stwierdziło, że pomoc finansowa w ramach rządowego programu wspierania niektórych osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne jest pochodną świadczenia podstawowego i jako takie dzieli jego byt prawny. Skoro zaś świadczenia pielęgnacyjne między innymi za okres od 1 listopada 2011 r. do 31 grudnia 2012 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi to również pomoc finansowa w ramach rządowego programu wspierania niektórych osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne za ten okres jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami.
Odnosząc się do kwestii odmowy umorzenia skarżącej nienależnie pobranych świadczeń zauważyć należy, że w myśl art. 104 ust. 4 u.p.s organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Podjęcie takiej decyzji wymaga wystąpienia szczególnie uzasadnionej okoliczności dotyczącej sytuacji rodziny. Dostrzec należy, że w omawianym zakresie ustawodawca wykorzystał pojęcie niedookreślone odnosząc je do szczególnej okoliczności dotyczącej sytuacji rodziny. Interpretację tego pojęcia niedookreślonego prawodawca pozostawił organowi administracji mającemu podjąć decyzję w konkretnej sprawie. Tym samym dopiero w odniesieniu do realiów występujących w danym, konkretnym przypadku przywoływany organ administracji publicznej uprawniony jest do nadania temu pojęciu stosownego znaczenia. Dodatkowo w polu widzenia należy mieć i tę okoliczność, że przedmiotowa decyzja podejmowana jest w warunkach uznania administracyjnego, a zatem nawet uznanie, że w danej konkretnej sprawie występuje szczególna uzasadniona okoliczność, dotycząca sytuacji rodziny nie oznacza, że podjęta zostanie dla wnioskodawcy pozytywna decyzja.
Zaakcentować należy, że użyty w art. 104 ust 4 u.p.s. zwrot " przypadkach szczególnie uzasadnionych,", obejmuje całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej i życiowej wnioskodawcy. Oznacza to, że organy mogą przejść do oceny, czy w sprawie zachodzą owe szczególnie uzasadnione okoliczności dopiero po wyczerpującym ustaleniu aktualnej sytuacji życiowej (materialnej, dochodowej, zdrowotnej) rodziny wnioskodawcy, gdyż rozpoznając sprawę administracyjną, organ ma obowiązek każdorazowo brać pod uwagę zarówno stan prawny, jak i stan faktyczny istniejący w chwili podejmowania decyzji, tak też było w rozpatrywanej sprawie. Wydanie decyzji zostało poprzedzone czynnościami wyjaśniającymi zmierzającymi do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, a rozstrzygnięcie zostało należycie uzasadnione. Nie ono wykazało, aby w przypadku skarżącej zachodziły na tyle szczególnie uzasadnione okoliczności, które dawałyby podstawę do umorzenia świadczeń nienależnie pobranych. Sytuacja życiowa skarżącej aczkolwiek jest trudna, to nie pozwala na przyjęcie, aby była przypadkiem szczególnym, o którym mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s. Podnieść bowiem należy, że nawet trudna sytuacja bytowa osoby zobowiązanej nie zwalnia z obowiązku zwrotu świadczenia, gdyż znaczny ciężar związany z wykonaniem tego obowiązku nie jest jeszcze równoznaczny ze "szczególnym przypadkiem", o którym mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s. (zob. wyrok NSA z dnia 5 października 2021 r. sygn. akt I OSK 582/21, Lex nr 3267509).
Nie zasługują również na uwzględnienie pozostałe zarzuty skargi.
Powyższe przesądza o niezasadności wniesionej skargi i stawianych w niej zarzutów.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.