II SA/Gl 1083/25

II SA/Gl 1083/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-11-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna
Renata Siudyka /przewodniczący/
Tomasz Dziuk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1576
art. 4,  art. 5 ust. 2a,
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant Starszy referent Renata Pacewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2025 r. sprawy ze skargi D. K. (K.) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 lipca 2025 r. nr 010070/680/3140638/2024 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 czerwca 2024 roku nr [...].
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 6 czerwca 2024 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku obecnie skarżącego D.K. odmówił przyznania mu prawa do świadczenia wychowawczego na córkę L.K. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że na córkę skarżącego został już złożony wniosek o przyznanie tego świadczenia przez inną osobę uprawnioną. Zgodnie zaś art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku gdy opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek.
Ponadto z wywiadów środowiskowych przeprowadzonych z obojgiem rodziców wynika, że córka na dzień przeprowadzenia wywiadu u skarżącego (3 kwietnia 2024 r.) była pod jego faktyczną opieką. Natomiast w dniu 20 maja 2024 r. stwierdzono, że miejsce pobytu dziecka jest u matki.
Organ odnotował także Postanowienie Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] r. (sygn. akt [...]), zgodnie z którym opieka nad córką ma być sprawowana w sposób naprzemienny. Jednak według oświadczenia rodziców postanowienie to jest nieprawomocne, a zatem nie wywołuje skutków prawnych.
Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Podniósł w nim, że nie zgadza się z nieprzyznaniem mu świadczenia w połowie, gdyż w dniu [...] r. Sąd Rejonowy w Z. ustalił rodzicom opiekę naprzemienną "do czasu zakończenia prawomocnego orzeczenia".
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia 29 lipca 2025 r. uchylił decyzję organu I instancji, wskazując, że uchylenia dokonuje w części oraz jednocześnie orzekł o przyznaniu skarżącemu świadczenia wychowawczego na córkę na okres od 1 sierpnia 2024 r. do 31 maja 2025 r. w kwocie 400 zł miesięcznie. Jednocześnie odmówił przyznania prawa do świadczenia za okres czerwiec - lipiec 2024 r.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy nakreślił przebieg dotychczasowego postępowania oraz przybliżył treść decyzji organu I instancji. Ponadto przytoczył przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci będące podstawą prawną rozstrzygnięcia.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że nie mógł uwzględnić odwołania skarżącego w odniesieniu do całości okresu świadczeniowego bowiem postanowienie Sądu Rejonowego w Z. z [...] r. sygn. akt [...] uprawomocniło się 29 lipca 2024 r. i dopiero od tej daty skarżący spełnia wszystkie warunki do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko. Jednocześnie organ wskazał, że skoro matka dziecka wystąpiła z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na dziecko jako pierwsza, to jej przysługuje prawo do świadczenia do końca miesiąca, w którym uprawomocniło się postanowienie Sądu, tj. do 30 lipca 2024 r.
Organ zaakcentował także, że zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy jedynie w przypadku gdy dziecko znajduje się pod opieką naprzemienną rodziców potwierdzoną prawomocnym orzeczeniem sądu, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.
W skardze na decyzję Prezesa ZUS skarżący podniósł, że co prawda postanowienie Sadu Rejonowego w Z. z [...] r. sygn. akt [...] nie było prawomocne lecz obowiązywało od dnia 5 maja 2024 r. Na mocy tego zaś postanowienia córka znajdowała się pod opieką naprzemienną skarżącego jak i jej matki.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Ponadto wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, zważył co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1576 - u.p.p.w.d.), regulujące warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust. 1). Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (ust. 2 pkt 1).
Stosownie do art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.
Przepis art. 5 ust. 2a został dodany do u.p.p.w.d. na mocy art. 15 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r. poz. 1428) zmieniającej u.p.p.w.d. z dniem 1 sierpnia 2017 r. W uzasadnieniu projektu do ustawy zmieniającej wskazano, że w konsekwencji zmiany w art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d. poprzez doprecyzowanie definicji rodziny w zakresie dotyczącym opieki naprzemiennej konieczne stało się doprecyzowanie przepisu dotyczącego wysokości przysługującego świadczenia wychowawczego, w sytuacji gdy dziecko znajduje się pod opieką naprzemienną.
Z przytoczonych przepisów wynika, że o opiece naprzemiennej w rozumieniu art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. mowa jest wówczas, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach. Opiekę naprzemienną cechuje sprawowanie jej przez rodziców względem dziecka, które zamieszkuje i koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga rodziców. Nadto, jak wynika z omawianego przepisu, opieka naprzemienna ma być sprawowana zgodnie z orzeczeniem sądu.
W realiach rozpoznawanej sprawy nie stanowi przedmiotu sporu okoliczność, że w odniesieniu do córki skarżącego sprawowana jest opieka naprzemienna, którą sprawuje skarżący oraz matka dziecka. Nie jest też sporne, że orzeczeniem sądu, z którego wynika opieka naprzemienna jest postanowienie Sądu Rejonowego w Z. z [...] r. sygn. akt [...], które uprawomocniło się 29 lipca 2024 r. Sporna jest natomiast kwestia dotycząca daty początkowej, od której w świetle postanowienia Sądu Rejonowego sprawowana opieka naprzemienna spełnia wymagania niezbędne do zastosowania art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d.
W ocenie organu momentem początkowym sprawowania opieki naprzemiennej, o której mowa w art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. w przypadku, gdy opieka ta wynika z orzeczenie sądu powszechnego, jest data prawomocności tego orzeczenia. Kierując się tym stanowiskiem organ odwoławczy przyjął, że skarżący jest uprawniony do świadczenia wychowawczego począwszy od 1 sierpnia 2024 r. gdyż wskazane wyżej postanowienie Sadu Rejonowego w Z. z [...] r. sygn. akt [...] uprawomocniło się 29 lipca 2025 r. Jednak w ocenie Sądu takie stanowisko organu odwoławczego nie sposób uznać za prawidłowe.
Zdaniem Sądu data uprawomocnienia się orzeczenia ustalającego opiekę naprzemienną, do której organ przykłada zasadniczą wagę, nie może, w przypadku rzeczywistego sprawowania opieki naprzemiennej, stanowić wyznacznika początku istnienia orzeczenia o opiece naprzemiennej i przyznania świadczenia wychowawczego. Postanowienie sądu pierwszej instancji może bowiem uregulować opiekę naprzemienną, a wydawane później orzeczenia sądu odwoławczego, utrzymujące w mocy to rozstrzygnięcie jedynie potwierdzi prawidłowość takiego orzeczenia. Data jego prawomocności nie będzie stanowiła daty decydującej o początku opieki naprzemiennej. Zwłaszcza, że w realiach rozpoznawanej sprawy Sąd Rejonowy w Z. w sentencji postanowienia z [...] r. w pkt III wskazał wyraźnie, że sprawowanie opieki naprzemiennej ma mieć miejsce od niedzieli 5 maja 2024 r. (czyli od pierwszej niedzieli przypadającej w miesiącu maju). Ponadto Sąd Rejonowy wskazał, że ustalenie opieki naprzemiennej następuje do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy.
Wskazać także należy, że związanie organu treścią orzeczenia sądu powszechnego o opiece naprzemiennej wynika bezpośrednio z art. 5 ust. 2a ustawy. Prawomocność postanowienia sądowego jest natomiast istotna dla organu w tym kontekście, że organ wydając decyzję powinien wiedzieć, czy postanowienie sądu cywilnego pozostanie w obrocie prawnym i czy może na jego podstawie dokonać ustaleń w postępowaniu administracyjnym (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 maja 2021 r., sygn. III SA/Gd 132/21).
Wobec powyższego zdaniem Sądu w realiach rozpoznawanej przesłanka ustalenia opieki naprzemiennej, o której mowa w art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., była spełniona począwszy od miesiąca maja 2024 r. Począwszy bowiem od tego miesiąca w świetle postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z [...] r. rodzice byli uprawnieni do sprawowania opieki naprzemiennej i to niezależnie od daty uprawomocnienia się tego postanowienia.
Podkreślić należy, że przyznanie świadczenia wychowawczego w połowie jego wysokości skarżącemu winno wiązać się z uznaniem, że matce dziecka świadczenie to przysługiwało także jedynie w połowie wysokości.
W świetle dotychczasowych rozważań stwierdzić należy, że organy rozpoznające sprawę dopuściły się naruszenia prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. przez jego niewłaściwą wykładnię.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Przy dalszym prowadzeniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia oraz przedstawioną przez Sąd ocenę prawną, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu.
Powołane orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).