II SA/GL 1076/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2025-01-22
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościwywłaszczeniezwrot nieruchomościcel wywłaszczeniagospodarka nieruchomościamisąd administracyjnynieruchomość publicznazagospodarowanie terenuośrodek wypoczynkowy

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję odmawiającą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uznając, że cel wywłaszczenia (budowa ośrodka wczasowo-wypoczynkowego) został zrealizowany poprzez pozostawienie terenu jako zieleni i lasu.

Skarżący domagali się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, argumentując, że cel wywłaszczenia – budowa ośrodka wczasowo-wypoczynkowego – nie został zrealizowany, a teren pozostał niezabudowany i stanowił jedynie dziki zagajnik. Organy administracji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny uznały jednak, że cel został zrealizowany, ponieważ pozostawienie terenu jako zieleni i lasu, funkcjonalnie powiązanego z ośrodkiem, wpisywało się w koncepcję urbanistyczną tamtych czasów i stanowiło integralną część ośrodka wypoczynkowego.

Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej na cele budowy ośrodka wczasowo-wypoczynkowego w latach 60. XX wieku. Skarżący twierdzili, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, ponieważ działki pozostały niezabudowane i stanowiły jedynie dziki zagajnik, a późniejsze zagospodarowanie terenu (np. ścieżka rowerowa) nie spełniało pierwotnego celu. Organy administracji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznały jednak, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Sąd podkreślił, że interpretacja celu wywłaszczenia powinna uwzględniać realia i standardy obowiązujące w okresie wywłaszczenia. W tym przypadku, pozostawienie terenu jako zieleni i lasu, stanowiącego integralną część ośrodka wypoczynkowego i wpisującego się w jego koncepcję urbanistyczną, zostało uznane za realizację celu. Sąd wskazał, że nie było wymogu zabudowy tych konkretnych działek, a ich funkcja rekreacyjna i estetyczna była wystarczająca do uznania celu za spełniony. Skarga została oddalona.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, pozostawienie terenu jako zieleni i lasu, wpisującego się w koncepcję urbanistyczną ośrodka i stanowiącego jego integralną część, jest uznawane za realizację celu wywłaszczenia, zwłaszcza w kontekście standardów obowiązujących w okresie wywłaszczenia.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że cel wywłaszczenia na budowę ośrodka wczasowo-wypoczynkowego został zrealizowany, ponieważ pozostawienie działek jako terenów zielonych i leśnych, które były funkcjonalnie powiązane z zabudową ośrodka (np. garażami, parkingami, drogami), wpisywało się w koncepcję urbanistyczną tamtych czasów. Nie było wymogu zabudowy tych konkretnych działek, a ich funkcja rekreacyjna i estetyczna była wystarczająca.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

u.g.n. art. 136 § 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu.

u.g.n. art. 136 § 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

u.g.n. art. 137 § 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Nieruchomość uznaje się za zbędną, jeżeli pomimo upływu 7 lat od ostateczności decyzji wywłaszczeniowej nie rozpoczęto prac lub pomimo upływu 10 lat cel nie został zrealizowany. Zrealizowanie celu wyklucza możliwość zwrotu.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 134

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania mającego wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W przypadku braku podstaw do uwzględnienia skargi, sąd ją oddala.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy.

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany jest wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Uzasadnienie decyzji powinno zawierać wskazanie podstawy prawnej decyzji, rozstrzygnięcie o faktach, które organ uznał za udowodnione, dowody na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 6

Podstawa prawna nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa w formie aktu notarialnego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Pozostawienie terenu jako zieleni i lasu, funkcjonalnie powiązanego z ośrodkiem, stanowi realizację celu wywłaszczenia. Ocena realizacji celu wywłaszczenia powinna uwzględniać standardy prawne i funkcjonalne z chwili wydania decyzji wywłaszczeniowej.

Odrzucone argumenty

Cel wywłaszczenia (budowa ośrodka wczasowo-wypoczynkowego) nie został zrealizowany, ponieważ działki pozostały niezabudowane i stanowiły jedynie dziki zagajnik. Zagospodarowanie terenu (np. ścieżka rowerowa) nie spełniało pierwotnego celu wywłaszczenia. Naruszenie przepisów k.p.a. poprzez brak wszechstronnej oceny dowodów i uznanie celu wywłaszczenia za spełniony.

Godne uwagi sformułowania

Ośrodek wczasowo-wypoczynkowy jest pojęciem ogólnym i obejmuje nie tylko budynki, lecz również jego infrastrukturę i urządzenia służące osobom korzystającym z niego. Kryteria oraz standardy oceny sposobu formułowania i znaczenia celu wywłaszczenia zależne są od okresu, w jakim dochodziło do wywłaszczenia. Wymagania odnośnie szczegółowości celu wywłaszczenia powinny być oceniane adekwatnie do standardu prawnego i funkcjonalnego z chwili wydania rozstrzygnięcia wywłaszczeniowego, a nie z daty dokonywania kontroli.

Skład orzekający

Stanisław Nitecki

przewodniczący

Grzegorz Dobrowolski

członek

Tomasz Dziuk

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'celu wywłaszczenia' w kontekście nieruchomości przeznaczonych pod ośrodki wypoczynkowe, zwłaszcza w sprawach dotyczących wywłaszczeń dokonanych w przeszłości i oceny realizacji celu według historycznych standardów."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, gdzie cel wywłaszczenia był szeroko zdefiniowany i obejmował tereny zielone. Może być mniej przydatne w sprawach, gdzie cel był jasno określony jako konkretna zabudowa.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak zmieniają się standardy prawne i jak sądy interpretują historyczne decyzje wywłaszczeniowe w kontekście współczesnych przepisów. Jest to ciekawy przykład analizy prawnej dotyczącej nieruchomości i dziedzictwa przeszłości.

Czy teren zielony może być celem wywłaszczenia? Sąd rozstrzyga spór o historyczną nieruchomość.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 1076/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-01-22
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-08-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Grzegorz Dobrowolski
Stanisław Nitecki /przewodniczący/
Tomasz Dziuk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1145
art. 136 ust. 1, ust. 3, art. 137 ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Protokolant specjalista Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi J. S., J. S1., H. M., B. S., K. U., B. G. i J. G. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 31 maja 2024 r. nr NWXIV.7581.3.12.2024 w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę
Uzasadnienie
Na mocy umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego z dnia
[...] r., rep. A nr [...], na podstawie art. 6 ustawy z 12 marca
1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18 poz. 94) doszło do nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości położonej w U., składającej się wówczas z działek nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 1,3501 ha. Nieruchomość stanowiła wówczas własność J. S. w 1/2 części oraz J1. S., F. S., H. S. i B. S. w 1/8 części każdy. Nieruchomość została w ww. trybie przejęta na rzecz Skarbu Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej - Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w T. na cele budowy ośrodka wczasowo- wypoczynkowego w U..
W dniu 28 czerwca 2005 r. J. S., J1. S., F. S., H. M. i B. S. wystąpili o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości. Wnioskodawcy wskazali, że przedmiotem wniosku jest nieruchomość położona w Gminie U., obręb U., oznaczona w chwili wywłaszczenia jako dz. [...] i [...], a w chwili złożenia wniosku jako dz. [...] i dz. [...] objęta księgą wieczystą nr [...], stanowiąca obecnie własność Gminy U..
W toku postępowania zmarł F. S., w miejsce którego wstąpili do sprawy spadkobiercy, tj. A. S., K. S., B. G. i J. G.. Z kolei spadek po zmarłej w toku postępowania A. S., nabyła K. U..
Starosta C. decyzją z dnia 25 marca 2024 r., nr [...], odmówił zwrotu ww. nieruchomości, wskazując, że cel wywłaszczenia został zrealizowany.
W odwołaniu od tej decyzji J. S., J1. S., H. M., B. S., K. U., B. G. i J. G. (dalej zwani skarżącymi) wnieśli o jej uchylenie akcentując, że działki nr [...] i [...] nie zostały nigdy zagospodarowane zgodnie z celem wywłaszczenia. Zdaniem skarżących trudno uznać za realizację tego celu pozostawienie nieruchomości bez jakichkolwiek działań związanych z wywłaszczeniem. Wskazano, że powstanie na niewielkich fragmencie przedmiotowej nieruchomości drogi rowerowej to inwestycja Gminy U. z ostatnich lat, w trakcie trwającego już od dawna (od prawie 20 lat) postępowania o zwrot nieruchomości. W ocenie skarżących, nie można też uznać, iż obszerna, ponad 40 arowa, działka stanowi pas drogowy drogi publicznej i to wypełnia w jakikolwiek sposób realizacje celu wywłaszczenia na części działki nie będącej droga publiczną.
Skarżący zwrócili uwagę na uporządkowanie i dbanie o nieruchomość przez Gminę U. poprzez niezbyt długi okres ostatnich lat, wskazując, że wcześniej działki te stanowiły nieuporządkowaną i zarośniętą na dziko przestrzeń niedostępną dla turystów.
Odwołanie nie przyniosło jednak zamierzonego skutku, gdyż zaskarżoną obecnie decyzją Wojewoda Śląski utrzymał w mocy powyższą decyzję organu I instancji. Odnosząc się do spornej kwestii realizacji celu wywłaszczenia organ odwoławczy, odwołując się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazał, że przy ocenie realizacji celu, jakim jest budowa ośrodka wczasowo-wypoczynkowego, należy uwzględniać nie tylko budynki, w których mogą wypoczywać ludzie, lecz również jego infrastrukturę i urządzenia służące osobom korzystających z niego. Ośrodek wczasowo-wypoczynkowy jest bowiem pojęciem ogólnym i obejmuje zarówno domy wypoczynkowe, usługowo-handlowe, ośrodki zdrowia, budynki rekreacyjne, jak np. basen, garaże, parkingi, zieleń, ciągi piesze, drogi, a także instalacje podziemne (wodociągi, gazociągi, sieć kanalizacyjną itp.) oraz nadziemne (np. linie energetyczne) umożliwiające właściwe korzystanie z takiego założenia urbanistycznego, które są niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania.
W ocenie Wojewody, jeżeli ustalono, iż celem wywłaszczenia miała być budowa ośrodka wczasowo-wypoczynkowego to organ nie musiał ustalać, czy wywłaszczona działka miała podlegać jakiemuś szczególnemu, konkretnemu zagospodarowaniu, bowiem ówczesne uregulowania prawne takich wymogów nie przewidywały. Dla wykazania, że cel wywłaszczenia został zrealizowany wystarczyło ustalenie, że wywłaszczony teren został zagospodarowany, jako fragment infrastruktury tj. czy to pod zabudowę, czy pod infrastrukturę techniczną czy pod tereny zielone.
W przypadku realizacji takiej inwestycji, o wykorzystaniu na cel wywłaszczenia świadczy nie tylko zabudowanie domami wczasowymi, ale także wszelkimi innymi obiektami, które są potrzebne dla ośrodka. O wykorzystaniu na cel wywłaszczenia może także świadczyć inne niż zabudowa zagospodarowanie, w tym pozostawienie terenów zielonych.
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy organ ustalił, że celem wywłaszczenia miała być budowa ośrodka wczasowo-wypoczynkowego w U. , a przedmiotowe działki od początku wywłaszczenia miały pozostać terenami zielonymi, zachowując walory estetyczne i pełniąc funkcje rekreacyjne dla wczasowiczów wypoczywających na terenie ośrodka. Zagospodarowanie tego terenu w ten sposób, co mogło nawet stanowić jego naturalny fragment, ale umożliwiające funkcjonalne powiązanie z ośrodkiem stanowi realizację celu wywłaszczenia. Wskazano, że wnioskowany do zwrotu obszar leży w bezpośrednim sąsiedztwie budynków, które powstały na skutek budowy ośrodka wczasowo- wypoczynkowego (m.in. garaże, parkingi, kotłownia, oczyszczalnia ścieków), jak i infrastruktury z nim związanej, tj. ulica [...]. Były to i są także aktualnie tereny zielone, funkcjonalnie powiązane z całym ośrodkiem wypoczynkowo-wczasowym, które wpisywały się w ład przestrzenny zaprojektowanej inwestycji. Podkreślono, że w latach 60-tych, 70-tych, 80-tych, a nawet 90-tych sposób zagospodarowania terenów zielonych odbiegał od aktualnych standardów i nie w oparciu o aktualne standardy należy kwestie tę oceniać. Zwrócono uwagę, że teren zieleni nawet bez specjalnego urządzenia, pozostawiony w celu korzystania z niego przez kuracjuszy ośrodka spełniał cele, jakie były wymagane, by uznać ten teren za wykorzystywany w celu budowy ośrodka wczasowo-wypoczynkowego. Organ wskazał, że jeżeli dany teren pozostawałby z dala od zabudowy i nie był z nią funkcjonalnie związany, można by upatrywać się braku realizacji celu wywłaszczenia, lecz, w ocenie organu, nie miało to miejsca w niniejszej sprawie. Przedmiotowy teren to las w bezpośredniej zabudowie ośrodka, a zatem pozostawienie nawet go bez specjalnego zainwestowania nie świadczy o braku realizacji celu wywłaszczenia.
Odnosząc się do twierdzeń skarżących wskazano m.in. na założenia koncepcji, jakim było wpisanie obiektów w kontekst krajobrazu tak, aby go nie zdominować, ale jednocześnie wykorzystać jego walory. Zauważano, że na spornym terenie istniał las, teren zielony od daty wywłaszczenia do chwili obecnej. Zdaniem organu skoro plany dotyczące budowy ośrodka nie przewidywały na spornych działkach specjalnego urządzenia zieleni ani nie zostały wyznaczone szczególne standardy dotyczące zieleni, to nie można twierdzić, że w takiej formie, w jakiej istniała zieleń, nie służyła kuracjuszom ośrodka, czy nie stanowiła realizacji celu wywłaszczenia. Teren zielony nie wymagał, według zgromadzonej dokumentacji, specjalnego urządzenia w postaci wybetonowanych alejek, czy wzniesienia trwałych urządzeń, usytuowania ławek, koszy na śmieci itp. Zdaniem Wojewody należy zatem uznać, że na spornym terenie wykorzystywanym jako teren zielony, mieszczący się w ramach ogólnego celu wywłaszczenia, jakim była budowa ośrodka wczasowo- wypoczynkowego, został zrealizowany cel wywłaszczenia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach podniesione zostały zarzuty naruszenia:
- art. 136 ust. 1 w zw. z art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 344 - dalej w skrócie u.g.n.) poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że cel wywłaszczenia w niniejszej sprawie został zrealizowany, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że do dnia wniesienia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie zrealizowano celu wywłaszczenia,
- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wszechstronnej oceny dowodów i uznanie, że cel wywłaszczenia został wypełniony, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że od daty wydania decyzji o wywłaszczeniu na nieruchomościach nie poczyniono żadnych inwestycji,
- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, skutkujące utrzymaniem w mocy decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy decyzja ta winna zostać uchylona, bowiem cel wywłaszczenia nie został spełniony.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że wywłaszczona nieruchomość od początku stanowiła teren zielony - zagajnik dziko zadrzewiony. Do wywłaszczenia doszło w roku [...], a cel określono jako budowa ośrodka wczasowo-wypoczynkowego w U.. Celem była budowa ośrodka wczasowo-wypoczynkowego, a nie zagospodarowanie terenów zielonych pod inny sąsiedni ośrodek. Argumentacja organu zmierza w takim kierunku, że nawet brak podjęcia jakichkolwiek działań w celu realizacji budowy ośrodka, i tak spełnia cel wywłaszczenia, bowiem ośrodek musi posiadać tereny zielone. Taka interpretacja przepisów, w ocenie skarżących, nie jest zasadna, bowiem jest zbyt szeroka.
Skarżący zwrócili uwagę, że do końca 1969 r. miały zostać przeprowadzone roboty budowlano - montażowe. Żadne prace nie zostały jednak wykonane, co więcej dopiero w roku 2022 na zlecenie Starosty C. geodeta opracował mapę, na którą naniósł obszar działek numer [...] i [...].
Według skarżących, z ustalonego stanu faktycznego wynika, że w dniu złożenia wniosku o zwrot nieruchomości, nie zostały poczynione żadne kroki w celu realizacji ośrodka wczasowo-wypoczynkowego. Nie ma również znaczenia, że w okresie, w którym dokonano wywłaszczenia, obowiązywały inne standardy stanowienia i wykonywania prawa, a cel wywłaszczenia w decyzji został określony bardzo szeroko. Takie rozumowanie zmierza w kierunku braku możliwości odzyskania przez poprzednich właścicieli ich byłej nieruchomości. Organ uważa, że przy ocenie realizacji celu, jakim jest budowa ośrodka wczasowo-wypoczynkowego, należy uwzględniać nie tylko budynki, lecz również domy wypoczynkowe, usługowo-handlowe, ośrodki zdrowia, budynki rekreacyjne, jak basen, garaże, parkingi, zieleń, ciągi piesze. Zdaniem skarżących nie można jednak zgodzić się z twierdzeniem, że zagajnik, który był od samego początku na wywłaszczonych nieruchomościach to realizacja celu. Z kolei ścieżkę rowerową można odnieść do wydzielenia pasa gruntu przeznaczonego pod ulicę. Utworzenie ścieżki rowerowej na przedmiotowych działkach nie jest także realizacją celu wywłaszczenia.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2024 r., poz. 935) dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Przedmiot kontroli sprawowanej w rozpoznawanej sprawie w oparciu o wskazane powyżej kryteria stanowiła decyzja Wojewody z 31 maja 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję Starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, odmawiającą skarżącym zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Przeprowadzona przez Sąd, w oparciu o wskazane powyżej kryteria, kontrola legalności zaskarżonej decyzji Wojewody, wykazała, że decyzja ta nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa. W ocenie Sądu, postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organu nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. Z tego powodu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę ewentualnego uwzględniania zgłoszonych w niniejszej sprawie żądań o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zawierają przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie: t.j. Dz.U. z 2024r., poz. 1145 ze zm.) – dalej w skrócie jak dotychczas "u.g.n.". Jak stanowi art. 136 ust. 1 u.g.n., nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137 u.g.n., chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Zgodnie z art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jednocześnie zauważyć należy, że art. 137 pkt 2 częściowo został uznany za niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji RP, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11 (Dz.U.2014.376) z dniem 24 marca 2014 r. Zgodnie z tym wyrokiem wymieniony wyżej przepis traci moc w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Wskazać jednocześnie należy, że na treść art. 216 u.g.n., zgodnie z którym powyższe przepisy ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79).
W świetle przytoczonych powyżej przepisów pierwszym i podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest obiektywnie stwierdzona jej zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia. Wykładnia pojęcia "zbędności" wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n., prowadzi do wniosku, że o zwrocie nie decyduje wyłącznie niedochowanie wskazanych tam terminów. Podstawową przesłanką zwrotu jest bowiem w ogóle niezrealizowanie celu wywłaszczenia. Dopiero wówczas, gdy nie doszło do jego zrealizowania, ma miejsce ocena, czy upłynął już siedmioletni okres dla rozpoczęcia realizowania celu albo dziesięcioletni dla jego ukończenia, przy czym ten drugi termin ma zastosowanie tylko wówczas, gdy doszło do rozpoczęcia realizacji celu. Zrealizowanie celu w każdym przypadku wyklucza możliwość zwrotu chociażby do niego doszło z naruszeniem terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. (por. wyrok NSA z 4 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 991/18). Określone w punktach 1 i 2 terminy 7 i 10 lat stanowią tylko dopełnienie przesłanki zbędności. Istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był) zrealizowany. Użyte w przepisie sformułowanie "pomimo upływu" znaczy tylko tyle, że zgłoszone przed upływem wyżej wymienionych terminów roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie będzie mogło zostać zaspokojone.
Mając na względzie przedstawione dotychczas rozważania stwierdzić należy, że obowiązkiem organów administracji w realiach rozpoznawanej sprawy było najpierw ustalenie celu, na jaki przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona, a następnie ustalenie, czy cel ten został zrealizowany, czy też wywłaszczona nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel wywłaszczenia, a to wobec niezrealizowania celu tego wywłaszczenia. Sprawowana przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej obecnie decyzji Wojewody wymaga zatem rozstrzygnięcia, czy prawidłowo ustalono cel wywłaszczenia oraz czy prawidłowo ustalono, że cel ten został zrealizowany.
Oceniając, czy organ prawidłowo ustalił cel wywłaszczenia przedmiotowej działki zauważyć najpierw należy, że w realiach rozpoznawanej sprawy przejście na rzecz Skarbu Państwa działek nr [...] oraz [...] nastąpiło w formie aktu notarialnego z dnia [...] r. na podstawie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości; zatem blisko 60 lat temu, w całkowicie odmiennych od obecnych warunkach ustrojowych. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 czerwca 2017 r., sygn. I OSK 2625/16, zasadnie wskazuje, że interpretacja celu wywłaszczenia powinna uwzględniać realia, w jakich ono następowało. Kryteria oraz standardy oceny sposobu formułowania i znaczenia celu wywłaszczenia zależne są bowiem między innymi od okresu, w jakim dochodziło do wywłaszczenia. Wymagania odnośnie szczegółowości celu wywłaszczenia powinny być oceniane adekwatnie do standardu prawnego i funkcjonalnego z chwili wydania rozstrzygnięcia wywłaszczeniowego, a nie z daty dokonywania kontroli.
Organ I instancji jako cel wywłaszczenia wskazał budowę ośrodka wczasowo-wypoczynkowego w U.. Ustalił przy tym, że przedmiotowe działki od początku wywłaszczenia miały pozostać lasem i terenami zielonymi. Ponadto ustalił, że na działkach tych znajduje się las w bezpośrednim sąsiedztwie zabudowy ośrodka wczasowo-wypoczynkowego tj. w sąsiedztwie budynków, które powstały na skutek budowy ośrodka wczasowo-wypoczynkowego (m.in. garaży, parkingów, kotłowni, oczyszczalni ścieków jak i infrastruktury z nim związanej tj. ul. [...]). Sporne działki były przy tym funkcjonalnie powiązane z całym ośrodkiem wypoczynkowo-wczasowym i wpisywały się w ład przestrzenny zaprojektowanej inwestycji. Z zaskarżonej decyzji organu odwoławczego wynika zaś, że organ ten zaakceptował wskazane powyżej ustalenia Starosty dotyczące celu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. Słusznie przy tym Wojewoda dostrzegł, że ustalony stan zagospodarowania, sprowadzający się do pozostawienia na spornych działkach lasu i terenów zielonych należy traktować jako przejaw realizacji koncepcji, polegającej na wpisaniu obiektów kubaturowych w kontekst krajobrazu, tak aby go nie zdominować, ale jednocześnie wykorzystać jego walory. Koncepcja ta nie przewidywała realizacji zwartej zabudowy i sytuowania budynków jeden obok drugiego, bez żadnego odstępu. Przeciwnie założeniem było, aby tereny bezpośrednio zajęte pod budowę były poprzecinane pasami zieleni.
W ocenie Sądu realizacja powyższej koncepcji nie wymagała specjalnego urządzenia spornego terenu. Ponadto z ustaleń organów wynika, że plany dotyczące budowy przedmiotowego ośrodka wczasowego nie przewidywały, aby na spornych działkach urządzić zieleń w określony sposób, czy umiejscowić tam wybetonowane alejki, wznieć trwałe urządzenia, usytuować ławki, kosze na śmieci. Zdaniem Sądu Wojewoda zasadnie przy tym zaakcentował, że w latach 60-tych, 70-tych, 80-tych, a nawet 90-tych sposób zagospodarowania terenów zielonych odbiegał od aktualnych standardów. W konsekwencji standardy te nie mogły stanowić punktu odniesienia przy ocenie realizacji celu wywłaszczenia.
Reasumując, w ocenie Sądu, w toku przeprowadzonego postępowania organy ponad wszelką wątpliwość wykazały, że sporne działki w ramach realizacji celu wywłaszczenia miały zostać pozostawione jako las i teren zieleni bez konieczności podejmowania na nich jakichkolwiek działań inwestycyjnych, co wpisywało się w zamysł całego kompleksu ośrodka wczasowo-wypoczynkowego. W takiej niezagospodarowanej postaci działki te były dostępne dla kuracjuszy, czemu sprzyjało bliskie sąsiedztwo zabudowy ośrodka wypoczynkowego, tworzyły przy tym niezbędną przestrzeń, bez której koncepcja ośrodka wczasowo-wypoczynkowego nie mogłaby zostać w pełni zrealizowana. Tym samym, w opisywanych realiach nie dało się stwierdzić, że nieruchomość została użyta na cel inny, niż ten który znajdował się u podstaw wywłaszczenia (art. 136 ust. 1 u.g.n.), ani też, że cel ten nie został zrealizowany w odniesieniu do działek objętych wnioskiem o zwrot (art. 137 ust. 1 u.g.n.). Zasadnie zatem organ odwoławczy ustalił, że przedmiotowa nieruchomość niezbędna była pod budowę ośrodka wczasowo-wypoczynkowego. Ponadto nie budzi wątpliwości Sądu to, że w odniesieniu do tej nieruchomości cel wywłaszczenia został zrealizowany.
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy stanowił wystarczającą podstawę do poczynienia ustaleń faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia. Materiał został zgromadzony zgodnie z regułami wynikającymi z art. 7 i 77 § 1 k.p.a., szczegółowo zbadany oraz prawidłowo oceniony (art. 80 k.p.a.), zdaniem Sądu, nie wymagał uzupełnienia. Wnioski przedstawione przez organ odwoławczy korespondują z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, zachowując charakter wniosków logicznych i poprawnych.
Reasumując przedstawione powyżej rozważania stwierdzić należy, że w ocenie Sądu argumentacja skargi stanowi jedynie polemikę strony niezadowolonej z rozstrzygnięciem, mającym swe umocowanie faktyczne i prawne. Przede wszystkim zaś nie sposób przyznać racji skarżącym, że w realiach rozpoznawanej sprawy do realizacji celu wywłaszczania wymagane było wzniesienie budynku domu wczasowego bezpośrednio na działkach objętych żądaniem zwrotu. Nie doszło zatem do naruszenie art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Sąd w ramach przeprowadzonej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia nie stwierdził naruszenia także innych przepisów postępowania ani żadnych przepisów prawa materialnego.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, gdyż podniesione w skardze zarzuty jako bezzasadne nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
Powołane powyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI